Βλέποντας τον άνθρωπο πριν από τη συμπεριφορά του ως τοπική κοινότητα

 

Η ανθρωπιά, η κατανόηση και η κοινωνική ευθύνη απέναντι στην ψυχική υγεία

Κάθε τοπική κοινωνία αποτελείται από ανθρώπους με διαφορετικές προσωπικότητες, εμπειρίες, δυνατότητες, ευαισθησίες και δυσκολίες. Ανάμεσά μας υπάρχουν άνθρωποι που επικοινωνούν με τρόπο διαφορετικό από τον συνηθισμένο, εκφράζουν ασυνήθιστες ιδέες, δυσκολεύονται να διατηρήσουν μια αμοιβαία συζήτηση ή παρουσιάζουν συμπεριφορές που προκαλούν αμηχανία στους γύρω τους.

Σε αυτές τις περιπτώσεις ανακύπτει ένα ουσιαστικό ερώτημα: Πώς οφείλει να αντιδρά μια κοινότητα;

Η απάντηση ξεκινά από μια απλή αλλά θεμελιώδη αρχή: Να βλέπουμε πρώτα τον άνθρωπο και έπειτα τη συμπεριφορά του.

Η διαφορετικότητα δεν αποτελεί λόγο αποκλεισμού

Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι ίδιοι στον τρόπο που σκέφτονται, αισθάνονται και επικοινωνούν. Κάποιοι εκφράζονται με σαφήνεια και συνέπεια, ενώ άλλοι δυσκολεύονται να οργανώσουν τον λόγο τους ή να παρακολουθήσουν τη ροή μιας συζήτησης.

Ορισμένοι μπορεί να αναπτύσσουν μεγάλες προσωπικές φιλοδοξίες, να αναφέρονται σε ιδιαίτερα φιλόδοξα σχέδια ή να εκφράζουν πεποιθήσεις που οι άλλοι δυσκολεύονται να κατανοήσουν.

Αυτές οι συμπεριφορές δεν πρέπει να οδηγούν αυτόματα σε χαρακτηρισμούς, ειρωνεία ή κοινωνική απομόνωση.

Μπορεί να σχετίζονται με την προσωπικότητα, τον τρόπο επικοινωνίας, ψυχολογικές δυσκολίες ή ακόμη και με καταστάσεις που απαιτούν εξειδικευμένη αξιολόγηση από επαγγελματίες ψυχικής υγείας.

Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, διότι κανείς δεν μπορεί να διαγνώσει μια ψυχική διαταραχή μόνο από μια συζήτηση ή ένα γραπτό μήνυμα.

Η ψυχική υγεία χρειάζεται γνώση, όχι προκαταλήψεις

Η ψυχική υγεία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της συνολικής υγείας του ανθρώπου.

Οι δυσκολίες στην επικοινωνία, η αποδιοργάνωση της σκέψης, οι έντονες μεταβολές της διάθεσης, η υπερβολική ενεργητικότητα ή ορισμένες πεποιθήσεις που δεν στηρίζονται στην πραγματικότητα μπορεί, σε κάποιες περιπτώσεις, να αποτελούν ενδείξεις μιας κατάστασης που χρειάζεται επιστημονική διερεύνηση.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η επιστημονική κατάρτιση, η κοινωνική θέση, η επαγγελματική επιτυχία ή η καθημερινή αυτονομία δεν αποκλείουν την εμφάνιση προβλημάτων ψυχικής υγείας.

Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι μορφωμένος, δημιουργικός και αυτόνομος και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει δυσκολίες που δεν είναι εμφανείς σε όλους.

Γι' αυτό χρειάζεται να αποφεύγουμε τόσο την επιπόλαιη διάγνωση όσο και την αδιαφορία.

Πώς μπορεί να συμβάλει η τοπική κοινότητα;

Η κοινότητα δεν είναι θεραπευτικό ίδρυμα και οι κάτοικοί της δεν έχουν την ευθύνη να αναλαμβάνουν τον ρόλο των ειδικών.

Έχουν, όμως, μια σημαντική κοινωνική ευθύνη: να δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο κάθε άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται ασφαλής και αξιοπρεπής.

Μερικές βασικές αρχές μπορούν να κάνουν τη διαφορά:

1. Σεβασμός και ευγένεια

Απευθυνόμαστε στον άνθρωπο με φυσιολογικό τρόπο, χωρίς ειρωνεία, προσβλητικούς χαρακτηρισμούς ή δημόσια έκθεση.

2. Ενεργητική ακρόαση

Δίνουμε χρόνο στον συνομιλητή μας, ακούμε χωρίς να διακόπτουμε και προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι θέλει να εκφράσει.

3. Ήρεμα και σαφή όρια

Δεν είναι απαραίτητο να συμφωνούμε με όλες τις απόψεις ή τις πεποιθήσεις κάποιου. Μπορούμε να διαφωνούμε με ευγένεια, χωρίς αντιπαράθεση και χωρίς να ενισχύουμε ισχυρισμούς που δεν έχουν τεκμηριωθεί.

4. Προστασία από την εκμετάλλευση

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε οικονομικές συναλλαγές, προσωπικές δεσμεύσεις και αποφάσεις με σοβαρές συνέπειες. Η καλή πρόθεση δεν πρέπει να οδηγεί σε άκριτη εμπιστοσύνη ή σε εκμετάλλευση οποιουδήποτε ανθρώπου.

5. Ενθάρρυνση επαγγελματικής βοήθειας

Όταν υπάρχουν ενδείξεις σημαντικής ψυχικής δυσκολίας, η διακριτική ενθάρρυνση για επικοινωνία με ψυχολόγο, ψυχίατρο ή άλλη κατάλληλη υπηρεσία υγείας μπορεί να αποτελέσει ουσιαστική πράξη φροντίδας.

Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου για τον ίδιο ή για άλλους, απαιτείται άμεση επικοινωνία με τις αρμόδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.

Η σημασία της κοινωνικής ένταξης

Η κοινωνική απομόνωση και ο στιγματισμός μπορούν να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο έναν άνθρωπο που αντιμετωπίζει ψυχικές δυσκολίες.

Αντίθετα, η σταθερή ανθρώπινη επαφή, η αποδοχή, η συμμετοχή σε κατάλληλες κοινωνικές δραστηριότητες και η αίσθηση ότι κάποιος ανήκει σε μια κοινότητα μπορούν να συμβάλουν θετικά στην ευημερία του.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραβλέπουμε συμπεριφορές που προκαλούν προβλήματα ή θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια των άλλων. Σημαίνει ότι αντιμετωπίζουμε κάθε κατάσταση με ψυχραιμία, αναλογικότητα και σεβασμό.

Μια ώριμη κοινωνία γνωρίζει να συνδυάζει την αποδοχή με τα όρια και την κατανόηση με την υπευθυνότητα.

Από την αμηχανία στην αλληλεγγύη

Πολλές φορές οι κάτοικοι μιας μικρής κοινωνίας δεν γνωρίζουν πώς να αντιδράσουν απέναντι σε έναν άνθρωπο που συμπεριφέρεται διαφορετικά. Άλλοι αποφεύγουν την επικοινωνία, άλλοι προσπαθούν να τον πείσουν ότι κάνει λάθος και κάποιοι καταφεύγουν σε χαρακτηρισμούς.

Ίσως, όμως, το πρώτο βήμα να είναι πολύ απλούστερο: να τον προσεγγίσουμε ως ισότιμο μέλος της κοινότητας.

Να του μιλήσουμε, να τον ακούσουμε, να διατηρήσουμε μια ανθρώπινη σχέση και, όταν χρειάζεται, να τον ενθαρρύνουμε να ζητήσει τη βοήθεια που δικαιούται.

Η τοπική αυτοδιοίκηση, οι κοινωνικές υπηρεσίες, οι δομές υγείας, οι σύλλογοι και οι ενεργοί πολίτες μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία ενός δικτύου ενημέρωσης, πρόληψης και υποστήριξης.

Η ενημέρωση για την ψυχική υγεία δεν πρέπει να περιορίζεται σε περιόδους κρίσης. Χρειάζεται να αποτελεί μέρος της καθημερινής κοινωνικής παιδείας.

Ένας πολιτισμός που μετριέται από τον τρόπο που φερόμαστε στους πιο ευάλωτους

Ο πολιτισμός μιας κοινότητας δεν αποτυπώνεται μόνο στα έργα υποδομής, στις πολιτιστικές εκδηλώσεις, στην οικονομική ανάπτυξη ή στην ιστορική της κληρονομιά.

Αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τους ανθρώπους που δυσκολεύονται να ενταχθούν στους συνηθισμένους κοινωνικούς κανόνες.

Η πραγματική κοινωνική πρόοδος προϋποθέτει γνώση, σεβασμό, αλληλεγγύη και υπευθυνότητα.

Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με όλα όσα λέει κάποιος για να αναγνωρίζουμε την ανθρώπινη αξία του. Δεν χρειάζεται να κατανοούμε πλήρως τη συμπεριφορά του για να του φερόμαστε με αξιοπρέπεια.

Ας μάθουμε, λοιπόν, να βλέπουμε τον άνθρωπο πριν από τη συμπεριφορά του.

Γιατί μια ανθρώπινη κοινότητα δεν είναι εκείνη στην οποία όλοι σκέφτονται και συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά εκείνη στην οποία κανείς δεν χάνει την αξιοπρέπειά του επειδή είναι διαφορετικός.

Η ψυχική υγεία είναι υπόθεση όλων μας. Η ανθρωπιά είναι ευθύνη του καθενός μας.