ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟ ΤΗΣ ΒΑΛΥΡΑΣ, ΑΠΟ ΤΟ 1880

 

                         Παλιά ζυγαριά παντοπωλείου τύπου Ρόμπερβαλ.Φωτο:enimerotiko.gr

Όταν η πλατεία της Βαλύρας ήταν χωράφια, και στο χώρο της δέσποζε μία αιωνόβια ελιά, η οποία ευτυχώς σώθηκε από τη λαίλαπα της αλόγιστης καταστροφής του Ιμπραήμ, λειτούργησε το πρώτο παντοπωλείο του χωριού , κατά το έτος 1880. Στεγαζόταν στο πέτρινο αρχοντικό του Δημήτρη Λινάρδου, στο ισόγειο του κτιρίου, που βρίσκεται στο δρόμο του Μπιζανίου, μετά τον ιερό ναό του Αγίου Αθανασίου. Ο Δημήτρης Λινάρδος ήταν ο πατέρας της Καλλίτσας Λινάρδου, η οποία παντρεύτηκε τον Κώστα Φεφόπουλο και κληρονόμησε όλο το οίκημα.

Ο Δημήτρης Λινάρδος παντρεύτηκε δύο φορές και απέκτησε συνολικά 11 παιδιά, τρία από τον πρώτο γάμο του με τη σύζυγό του εκ Βαλύρας,  το γένος Πουλοπούλου (τον Αριστομένη, Σταύρο και Ιωάννη) και οκτώ παιδιά με την κατά πολύ νεότερη του δεύτερη γυναίκα του, τη Δήμητρα Σιάγκρη , επίσης από τη Βαλύρα. Με τη Δήμητρα απέκτησαν τη Χρυσαυγή, Πάτροκλο, Παναγιώτη, Κατίνα, Σοφία, Καλλίτσα (Καλλιόπη) και Σωκράτη. Ο Δημήτρης Λινάρδος προίκισε τη δεύτερη σύζυγό του με 10 στρέμματα σταφίδα, το λεγόμενο αγροπροίκι, όπως διαβάζουμε σε σχετική ανάρτηση του καθ. Ι.Δ.Λύρα , με τίτλο το Γενεαλογικό Δένδρο της Οικογένειας Λινάρδου. Το πρώτο παιδί του Δημήτρη Λινάρδου γεννήθηκε το 1887 και το τελευταίο το 1917.Το παντοπωλείο λειτούργησε από το 1880 έως και λίγο πριν από τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο.

  Κάτω αριστερά ο μικρός Δημήτρης Φεφόπουλος με τη μητέρα του Καλλίτσα Λινάρδου 

  και πρώτος δεξιά και απέναντί του ο πατέρας του Κώστας Φεφόπουλος.Φωτο: καθ. Ι.Δ.Λύρας

Η λέξη μπακάλικο είναι αραβική και τουρκική (bakkal) και σημαίνει τον άνθρωπο που πουλάει τρόφιμα και μικροπράγματα για το σπίτι (amfictyon.blogspot.com).

Όπως έλεγαν οι παππούδες μας, αλλά και η ίδια η οικογένεια Φεφόπουλου, στον κεντρικό χώρο του ισογείου του αρχοντικού του Δημήτρη Λινάρδου στεγαζόταν το πρώτο και βασικό παντοπωλείο του χωριού, η οικογενειακή επιχείρηση, η οποία διέθετε όλα τα χρειώδη, τρόφιμα και μικρά είδη για το σπίτι. Το συγκεκριμένο παντοπωλείο, ήταν κάτι πολύ περισσότερο από ένα μικρό μπακάλικο της εποχής του.

Ο κ. Γιώργος Φειδάς, ο οποίος ήταν συμμαθητής με τον Δημήτρη, τον γιο της οικογένειας Φεφόπουλου, σύχναζε με τον φίλο του στο παλιό αρχοντικό, όπου έπαιζαν στην αυλή του σπιτιού.

Θυμάται σε ηλικία 12 ετών, στις αρχές του έτους 1960, ότι ήταν εκεί οι ξύλινοι πάγκοι και τα ράφια, πάνω στα οποία ήταν τοποθετημένα τα προς πώληση προϊόντα του προπολεμικού παντοπωλείου. Αυτή ήταν η πρώτη εικόνα, η οποία εντυπωσίασε τον μικρό Γιώργο και εντυπώθηκε στη μνήμη του, όταν εισήλθε στο ισόγειο της οικίας του Κώστα Φεφόπουλου.

                                Ένα παλιό παντοπωλείο.Φωτο:i-diakopes.gr

Η πώληση του παντοπωλείου ήταν χονδρική και λιανική και υπήρχε μεγάλη δραστηριότητα από την οικογένεια Δημήτρη Λινάρδου, ως προς τη λειτουργία του καταστήματος. Με βάση τις πληροφορίες των παππούδων μας, το πρώτο παντοπωλείο ξεκίνησε τη λειτουργία του όταν ο Δημήτρης Λινάρδος ήταν πολύ νέος και ήταν ανοιχτό στους Βαλυραίους καταναλωτές ακόμη και τη δεκαετία του 1930. Από τις παλιές περιγραφές μαθαίνουμε ότι το πρώτο παντοπωλείο της Βαλύρας δεν υπολειπόταν σε τίποτα, συγκριτικά με ένα καλά οργανωμένο της κατηγορίας του, της δεκαετίας του 1960. Προμηθευτές ήταν πρωτίστως οι ίδιοι οι χωρικοί με τις σοδειές τους, και οι τοπικοί μικρέμποροι και μεσάζοντες.

                  Το παραδοσιακό παντοπωλείο.Φωτο: amfictyon.Blogspot.com

Δεν διέθετε το  κατάστημα ψυγεία πάγου για τη συντήρηση συγκεκριμένων τροφίμων, όπως κρέατος, ψαριών και γαλακτοκομικών, αλλά πωλούσε τοπικής παραγωγής τυριά, όπως φέτα και σφέλα, που ήταν τοποθετημένα μέσα σε ξύλινες βούτες και σκεπασμένα με άλμη. Διέθετε τουρσιά, ελιές, τοματοπελτέ,   χοιρινό παστό, καθώς και καπνιστές ρέγγες, που διατηρούνται για μεγάλο διάστημα εκτός ψυγείου. Τα τουρσιά και τις χοντρολιές τα διατηρούσε ο παντοπώλης Λινάρδος μέσα σε πήλινα πιθάρια και τα γλυκά του κουταλιού , τις μαρμελάδες, τα λουκούμια και τα ζαχαρωτά σε χοντρά, στρογγυλά ή τετράγωνα γυάλινα βάζα ή σε μικρά πήλινα δοχεία.

             Παλιά ζυγαριά για ζύγισμα λαχανικών, κρεμμυδιών, πατάτας κλπ..Φωτο:verdora.gr

Υπήρχε βαρέλι με κρασί και μεγάλα δοχεία με λάδι. Τα όσπρια, το ρύζι, το καλαμπόκι και τα σιτηρά διατηρούνταν μέσα σε τρίχινα σακιά. Για τη μέτρηση υπήρχε μικρή ζυγαριά του μπακάλη με δράμια,  τύπου Ρόμπερβαλ, πάνω στον πάγκο πώλησης και συσκευασίας των τροφίμων , και μία μεγάλη πλάστιγγα σε μια γωνία του παντοπωλείου, πάνω στην οποία ζύγιζαν τα προϊόντα που παραλάμβαναν για πώληση από τους προμηθευτές , καθώς και αυτά που πωλούσαν στους καταναλωτές, σε χονδρική τιμή.

                             Η παλιά, προπολεμική πλάστιγγα.Φωτο:iscreta.gr

Τα χαρτιά περιτυλίγματος ήταν λαδόκολλες και άσπρα ή καφέ χοντρά χαρτιά. Επίσης, οι παλιές εφημερίδες χρησίμευαν για το τύλιγμα ορισμένων τροφίμων. Αφού δίπλωναν τα φύλλα της εφημερίδας σαν χωνιά, τοποθετούσαν μέσα κρεμμύδια, αβγά , πατάτες, αλλά και είδη καθαρισμού του σπιτιού ,όπως λουλάκι ή πράσινο σαπούνι. Επίσης , με τις εφημερίδες περιτύλιγαν τα μπουκάλια ή τα μικρά δοχεία που περιείχαν λάδι.

Πωλούσαν ραμμένες υφασμάτινες τσάντες για τη μεταφορά των προϊόντων, καθώς και μικρά δίχτυα σπάγκου, που χρησίμευαν σχεδόν για όλα τα ψώνια. Οι νοικοκυρές προσέρχονταν με τις πάνινες ή τις πλεκτές τσάντες τους , αλλά και με μπουκάλια ή βάζα για να τα γεμίσουν με το προϊόν που ήθελαν να αγοράσουν, επίσης χρησιμοποιούσαν μικρά καλάθια για τη μεταφορά των τροφίμων από το παντοπωλείο στο σπίτι. Οι παππούδες έφεραν μαζί τους τα ταγάρια τής μετά το 1821εποχής, τα οποία δεν τα αποχωρίζονταν όπως και τις φουστανέλες , τη φέρμελη, το φέσι και τα τσαρούχια τους .

Η λειτουργία του πρώτου παντοπωλείου της Βαλύρας σταμάτησε, όταν η κληρονόμος κόρη Καλλίτσα παντρεύτηκε και ήθελε ένα λειτουργικό σπίτι, ήσυχο και φιλόξενο για τη νέα οικογένεια της, για να μπορέσει να αναθρέψει με άνεση τα πέντε παιδιά της. Ο Δημήτρης γεννήθηκε το 1948.

Ο μεγάλος πάγκος πώλησης τροφίμων χρησίμευσε πλέον για τα υφαντά του αργαλειού της μεγάλης υφάντρας Καλλίτσας, καθώς και ο χώρος του παντοπωλείου για τη στέγαση του αργαλειού της. Βέβαια, μέρος του συγκεκριμένου χώρου είχε και ρόλο αποθηκευτικό, αφού τα προϊόντα της ετήσιας σοδειάς από τους αγρούς της οικογένειας Φεφόπουλου, όπως λάδι, σταφίδα, ελιές, σιτάρι, σύκα, πατάτες και άλλα προϊόντα οικογενειακής παραγωγής, έπρεπε κάπου να αποθηκευτούν. Η οικοδέσποινα Καλλίτσα τοποθέτησε τα ξύλινα ράφια του παντοπωλείου σε ένα μικρό αποθηκευτικό χώρο στο ισόγειο του αρχοντικού, αλλά μετά το 1965 απέσυρε τα πάντα από τον χώρο, για λόγους αναδιοργάνωσης της οικογενειακής εστίας. Τα παιδιά είχαν μεγαλώσει και χρειάζονταν περισσότερο χώρο. Ο δεύτερος όροφος του αρχοντικού περιλαμβάνει τέσσερα μεγάλα δωμάτια και την κουζίνα. Η παραδοσιακή νοικοκυρά Καλλίτσα ουδέποτε θυσίασε τους χώρους του σαλονιού της, με τα παραδοσιακά έπιπλα της πατρικής οικογένειας της , και το μακρόστενο δωμάτιο της τραπεζαρίας, με το παλιό τραπέζι του πατέρα της, την αίγλη του παλιού αρχοντικού του Δημήτρη Λινάρδου, για να διαμορφώσει υπνοδωμάτια για τα πέντε παιδιά της. Δύο ήταν τα βασικά υπνοδωμάτια για όλη την οικογένεια. Όταν όμως άρχισε να μεγαλώνει ο Δημήτρης , ο μοναδικός γιος ανάμεσα στις τέσσερες κόρες της οικογένειας Φεφόπουλου , και να ζητάει το δικό του χώρο, ένα από τα νότια δωμάτια του ισογείου διαμορφώθηκε  σε υπνοδωμάτιο. Το αρχοντικό έχει τρεις εισόδους. Τη νοτιοανατολική, όπου είναι η επίσημη είσοδος και οδηγεί με εσωτερικές ξύλινες σκάλες στον επάνω όροφο , στο σαλόνι και στην τραπεζαρία, τη βορειοανατολική είσοδο, όπου περιλαμβάνει την αυλή και με τσιμεντένιες σκάλες οδηγεί στην κουζίνα και στα υπνοδωμάτια, στον επάνω όροφο της οικίας, και την κεντρική ανατολική είσοδο στο ισόγειο, που είχε παλιά μία βαριά ξύλινη πόρτα με καμάρα και ασφάλιζε με προπολεμικό σιδερένιο μάνταλο . Αυτή ήταν η πόρτα του παντοπωλείου . Υπάρχει ακόμη το πεζούλι της εισόδου του πρώτου παντοπωλείου της Βαλύρας, στο υπερυψωμένο ισόγειο του πέτρινου αρχοντικού.

Κάτω αριστερά μας οι κόρες της οικ.Φεφόπουλου, Γωγούλα, Χρυσούλα, Τούλα και η μικρή Κατίνα

                                                              Φωτο: καθ.Ι.Δ.Λύρας

Διατηρώ μνήμες από το συγκεκριμένο αρχοντικό, μετά το μέσον της δεκαετίας του 1960, γιατί η Καλλίτσα ήταν η αγαπημένη νονά μου και σύχναζα στο σπίτι της , σχεδόν καθημερινά, μέχρι που η οικογένεια μετανάστευσε στο Detroit. H νονά μου αγαπούσε πολύ την πρώτη αδελφή της, τη Χρυσαυγή, που ήταν παντρεμένη στο Detroit, η οποία ήταν άκληρη. Αφού έδωσε το όνομά της στη τρίτη κόρη της, της παρέδωσε στη συνέχεια το παιδί για υιοθεσία και μεγάλωσε η μικρή Χρυσαυγή στο Detroit, κοντά στους θείους και θετούς γονείς της.

                                   Η Χρυσαυγή Λινάρδου.Φωτο: καθ.Ι.Δ.Λύρας

Επίσης, στο τέλος της δεκαετίας του 1960, η οικογένεια Κώστα Φεφόπουλου μετανάστευσε στο Detroit, και απεβίωσε εκεί η αείμνηστη Καλλίτσα Λινάρδου, μαζί με τον λατρεμένο σύζυγό της, τον αλησμόνητο Κώστα Φεφόπουλο. Ο νονός μου Δημήτρης Φεφόπουλος, αναπαλαίωσε και ανακαίνισε εκ βάθρων   το παλιό αρχοντικό του παππού του Δημήτρη Λινάρδου, το οποίο στέκει αγέρωχο στο χρόνο, για να μας θυμίζει την αίγλη της προπολεμικής Βαλύρας, εκεί που οι πολυμήχανοι και δραστήριοι παππούδες μας έστηναν το πλατό των ιστορικών δρώμενων της νεότερης Ελλάδας.

Ο Θεός μαζί σας!

Ευθυμία Η. Κοντοπούλου

27/4/2022