«Ἄγιε Ἰωάννη Πρόδρομε, ἐλευθέρωσον τὴν γλῶσσάν μας» Ο ενδιάθετος και προφορικός λόγος ως θεολογικό, ψυχολογικό και ποιμαντικό γεγονός

 

                                                             Φωτό: Chatgpt

Εισαγωγή

Η επίκληση προς τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο για την ελευθέρωση της γλώσσας του ανθρώπου από την αδυναμία δεν αποτελεί απλώς ευσεβή ρητορική διατύπωση, αλλά συνοψίζει μια βαθιά ανθρωπολογική και θεολογική αγωνία: την αγωνία του ανθρώπου να μιλήσει αληθινά. Η αναφορά στη σιωπή του πατρός του Ζαχαρίου,   με τη σύλληψη και  στην επαναφορά του προφορικού λόγου με τη γέννηση του Προδρόμου (Λκ 1,20· 1,64), εισάγει το ζήτημα του λόγου  όχι ως τεχνικής ικανότητας, αλλά ως χαρισματικής και υπαρξιακής πραγματικότητας.

Με  έμπνευση μία σχετική ανάρτηση στην εδιαφέρουσα σελίδα του κ. Γιώργου Γεωργουδάκη στο FB, παραθέτουμε το ακόλουθο θεολογικό δοκίμιο και ένα ερωτηματολόγιο αυτοεκτίμησης του ενδιάθετου και προφορικού μας λόγου.

Στο παρόν δοκίμιο επιχειρείται μια ενιαία θεώρηση του λόγου μέσα από:

α) τη βιβλική και πατερική θεολογία,

β) τη διάκριση και σχέση ενδιάθετου και προφορικού λόγου,

γ) τη σύγχρονη ποιμαντική ψυχολογία,

δ) την πρακτική ποιμαντική εμπειρία της Εκκλησίας.

Στόχος δεν είναι η παράθεση θεωριών, αλλά η ανάδειξη της θεραπευτικής δυναμικής του λόγου, όταν αυτός ελευθερώνεται από την εσωτερική σύγχυση και επανεντάσσεται στη σχέση με τον Θεό και τον άνθρωπο.

1. Η σιωπή του Ζαχαρία και η παιδαγωγία του λόγου

Η σιωπή που επιβάλλεται στον Ζαχαρία δεν έχει χαρακτήρα εκδικητικό. Ο Άγιος Σωφρόνιος Ιεροσολύμων επισημαίνει ότι ο λόγος δεν είναι αυτονόητο φυσικό δεδομένο, αλλά δωρεά που συνδέεται με τη χάρη:

«Ἐσιώπα ὁ Ζαχαρίας, ἵνα μάθῃ ὅτι ὁ λόγος οὐκ ἀπὸ φύσεως μόνον, ἀλλ’ ἐκ χάριτος δίδοται.»

(Σωφρόνιος Ιεροσολύμων, PG 87)

 Απόδοση:

Ο Ζαχαρίας σώπασε για να μάθει ότι ο λόγος δεν προέρχεται μόνο από τη φύση, αλλά δίνεται από τη θεία χάρη.

Η σιωπή λειτουργεί ως αναστολή της εξωτερικής έκφρασης, ώστε να ανασυγκροτηθεί ο εσωτερικός λόγος. Πρόκειται για θεμελιώδη πατερική αρχή: όταν ο ενδιάθετος λόγος βρίσκεται σε σύγχυση, ο προφορικός λόγος είτε διαστρεβλώνεται είτε παγώνει.

2. Ενδιάθετος και προφορικός λόγος στην πατερική ανθρωπολογία

Οι Πατέρες της Εκκλησίας διακρίνουν σαφώς τον ενδιάθετο λόγο (λόγος της καρδιάς και του νου) από τον προφορικό λόγο (εκφερόμενη φωνή), χωρίς να τους διαχωρίζουν σχηματικά. Ο Μέγας Βασίλειος τονίζει:

«Πρῶτον ὁ λόγος κινείται ἐν τῇ καρδίᾳ, καὶ εἶτα διὰ τῆς γλώσσης φανεροῦται.»

(PG 31)

 Απόδοση:

Πρώτα ο λόγος κινείται μέσα στην καρδιά και κατόπιν φανερώνεται μέσω της γλώσσας.

Η ποιότητα του προφορικού λόγου εξαρτάται άμεσα από την κατάσταση του εσωτερικού ανθρώπου. Όταν ο ενδιάθετος λόγος είναι τραυματισμένος, διασπασμένος ή φορτισμένος από πάθη, τότε ο προφορικός λόγος γίνεται είτε επιθετικός είτε κενός.

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής συνδέει την εσωτερική κάθαρση με την ειρηνική έκφραση:

«Ὁ νοῦς καθαρθείς, λόγον ἔχει εἰρηνικόν.»

(PG 91)

3. Η «φωνή» του Προδρόμου και η θεολογία του λόγου

Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος αυτοπροσδιορίζεται ως «φωνή βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ» (Ιω. 1,23). Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος επισημαίνει τη σημασία αυτού του αυτοπροσδιορισμού:

«Οὐχ ἑαυτὸν κηρύττει, ἀλλὰ τὸν Λόγον· φωνὴ γάρ ἐστιν, οὐ λόγος.»

(PG 57)

Ο Πρόδρομος δεν οικειοποιείται τον λόγο. Η φωνή του είναι διακονική. Αυτή η διάκριση αποτελεί πυρήνα της ποιμαντικής δεοντολογίας: ο λόγος δεν αποσκοπεί στην επιβεβαίωση του ομιλητή, αλλά στη φανέρωση της θείας αλήθειας.

4. Επιστημονική θεώρηση: ο εσωτερικός λόγος και η επικοινωνία

Η σύγχρονη ψυχολογία, ιδιαίτερα μέσα από το έργο του Vygotsky, αναγνωρίζει ότι ο εσωτερικός λόγος λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ σκέψης και προφορικής έκφρασης (Vygotsky, 1986). Ο εσωτερικός διάλογος καθορίζει:

• τη συναισθηματική ρύθμιση,

• τη δομή του λόγου,

• την ικανότητα σχέσης.

Η πατερική θεώρηση προχωρεί βαθύτερα, βλέποντας τον εσωτερικό λόγο ως πνευματικό τόπο όπου συναντώνται η θεία χάρη και η ελευθερία.

5. Ποιμαντική ψυχολογία: ο δεσμευμένος λόγος

Στην ποιμαντική πράξη, η «δεμένη γλώσσα» εμφανίζεται με ποικίλες μορφές:

• σιωπή από φόβο,

• λόγος φορτισμένος από ενοχή,

• αυστηρότητα ως άμυνα.

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος προειδοποιεί:

«Κρεῖττον σιωπᾶν ἢ λέγειν ἃ μὴ ἔχεις ἐν σαυτῷ τετελειωμένα.»

Η ποιμαντική ψυχολογία αναγνωρίζει ότι ο λόγος θεραπεύει μόνο όταν ο ομιλητής έχει  θεραπεύσει πρωτίστως τον δικό του εσωτερικό κόσμο.

6. Ποιμαντικά παραδείγματα

α) Εξομολόγηση

Ο πνευματικός που δεν έχει συμφιλιωθεί με τις δικές του εσωτερικές συγκρούσεις, συχνά μιλά είτε αυταρχικά είτε αμυντικά. Αντίθετα, ο θεραπευμένος ενδιάθετος λόγος επιτρέπει λόγο αληθινό και παρηγορητικό.

β) Γονεϊκός λόγος

Ο λόγος προς το παιδί, όταν δεν έχει εσωτερική συνοχή, γίνεται είτε σιωπηρή απόσυρση είτε υπερβολικός έλεγχος.

γ) Κατήχηση και κήρυγμα

Η απουσία εσωτερικής εμπειρίας μετατρέπει τον λόγο σε πληροφορία. Η παρουσία εμπειρίας τον μετατρέπει σε μαρτυρία.

7. Η ελευθέρωση της γλώσσας ως εκκλησιολογικό γεγονός

Η προσευχή προς τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο ζητά:

• αποκατάσταση της σχέσης καρδιάς και λόγου,

• θεραπεία του φόβου της αλήθειας,

• επαναφορά της προφητικής διάστασης της Εκκλησίας.

Ο λόγος ελευθερώνεται όχι με κάποια τεχνική, αλλά με μετάνοια και σχέση αγάπης με τον Θεό και  τον πλησίον..

Συμπέρασμα

Ο προφορικός λόγος δεν είναι απλό εργαλείο επικοινωνίας. Είναι καρπός εσωτερικής κατάστασης και πνευματικής ωρίμανσης. Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, ως φωνή που υπηρετεί τον Λόγο, αποτελεί πρότυπο θεολογικού, ποιμαντικού και θεραπευτικού λόγου. Η ελευθερία της γλώσσας είναι τελικά καρπός της ελευθερίας της καρδιάς.

Βιβλιογραφία  

Basil of Caesarea. (1999). On the human condition. St. Vladimir’s Seminary Press.

Chrysostom, J. (PG 57). Homiliae in Matthaeum.

Gregory of Nazianzus. (PG 36). Orationes.

Isaac the Syrian. (1984). Ascetical Homilies. Holy Transfiguration Monastery.

Maximus the Confessor. (PG 91). Capita theologica et oeconomica.

Sophronius of Jerusalem. (PG 87). Homiliae.

Vygotsky, L. S. (1986). Thought and Language. MIT Press.

Ζηζιούλας, Ι. (2003). Το Είναι ως Κοινωνία. Δόμος.

Καινή Διαθήκη. Κατά Λουκάν Ευαγγέλιον.

Ερωτηματολόγιο: «Αυτοπαρατήρηση και Εκτίμηση Ενδιάθετου και Προφορικού Λόγου»  

Οδηγίες: Αξιολογήστε κάθε δήλωση από 0 έως 5:

• 0 = Καθόλου / Ποτέ

• 1 = Πολύ λίγο / Σπάνια

• 2 = Λίγο / Αρκετά σπάνια

• 3 = Μέτρια / Μερικές φορές

• 4 = Πολύ / Συχνά

• 5 = Πάντα / Πλήρως

Μέρος Α: Ενδιάθετος λόγος (εσωτερικός διάλογος, νοητική και συναισθηματική επεξεργασία) – 30 ερωτήσεις

Υποκλίμακα 1: Αυτοανάλυση (10 ερωτήσεις)

1. Παρατηρώ τις σκέψεις μου πριν τις εκφράσω.

2. Αναγνωρίζω πότε οι σκέψεις μου επηρεάζονται από συναισθήματα.

3. Μπορώ να διακρίνω τις επιθυμίες μου από τις ανάγκες μου.

4. Αναγνωρίζω τις εσωτερικές μου συγκρούσεις.

5. Παρατηρώ τα μοτίβα σκέψης που με περιορίζουν.

6. Αναγνωρίζω πότε οι πεποιθήσεις μου επηρεάζουν την κρίση μου.

7. Μπορώ να διακρίνω δημιουργικές από περιοριστικές σκέψεις.

8. Παρατηρώ πώς οι φόβοι μου επηρεάζουν τον τρόπο που σκέφτομαι.

9. Ελέγχω αν οι εσωτερικές μου κρίσεις είναι αντικειμενικές.

10. Αναγνωρίζω πότε ο ενδιάθετος λόγος μου είναι αυτοκαταστροφικός.

Υποκλίμακα 2: Συναισθηματική ρύθμιση (10 ερωτήσεις)

11. Μπορώ να ηρεμώ τον εσωτερικό μου λόγο όταν είμαι ταραγμένος.

12. Αναγνωρίζω πότε η σκέψη μου προκαλεί άγχος ή ένταση.

13. Παρατηρώ τις συναισθηματικές αντιδράσεις πριν μιλήσω.

14. Ο ενδιάθετος λόγος μου με βοηθά να διαχειρίζομαι δυσκολίες.

15. Μπορώ να διαφοροποιώ σκέψεις από συναισθήματα.

16. Ο εσωτερικός μου λόγος με καθοδηγεί σε ψύχραιμες αποφάσεις.

17. Αναγνωρίζω πότε τα συναισθήματά μου παραμορφώνουν τον εσωτερικό λόγο.

18. Χρησιμοποιώ τον εσωτερικό λόγο για αυτοκαθοδήγηση.

19. Μπορώ να ηρεμώ τις συναισθηματικές μου αντιδράσεις μέσω ενδοσκόπησης.

20. Ο ενδιάθετος λόγος με βοηθά να κατανοώ τις εσωτερικές συγκρούσεις.

Υποκλίμακα 3: Αυτοβελτίωση και αυτοπαρατήρηση (10 ερωτήσεις)

21. Χρησιμοποιώ τον εσωτερικό λόγο για να βελτιώνομαι.

22. Παρατηρώ τις αντιδράσεις μου μετά από συζητήσεις.

23. Αναγνωρίζω πότε η εσωτερική μου φωνή είναι κριτική.

24. Μπορώ να διακρίνω ποιες σκέψεις είναι εποικοδομητικές.

25. Αναστοχάζομαι τις επιλογές μου μέσω του ενδιάθετου λόγου.

26. Χρησιμοποιώ παραδείγματα από την καθημερινότητα για αυτοπαρατήρηση.

27. Αξιολογώ πότε ο εσωτερικός λόγος μου είναι συνεπής με τις αξίες μου.

28. Παρατηρώ πότε η εσωτερική μου φωνή περιορίζει την ανάπτυξή μου.

29. Ο ενδιάθετος λόγος με βοηθά να αναγνωρίζω τα δυνατά και αδύναμα σημεία μου.

30. Συνολικά, ο ενδιάθετος λόγος μου προάγει την προσωπική μου ανάπτυξη.

Μέρος Β: Προφορικός λόγος (ποιότητα, σαφήνεια, συναισθηματική έκφραση) – 30 ερωτήσεις

Υποκλίμακα 1: Σαφήνεια και δομή (10 ερωτήσεις)

31. Η γλώσσα μου είναι σαφής όταν εκφράζομαι.

32. Ο λόγος μου έχει λογική και δομή.

33. Χρησιμοποιώ παραδείγματα για να γίνομαι κατανοητός/η.

34. Ο λόγος μου προσαρμόζεται στο ακροατήριο.

35. Αποφεύγω περιττές επαναλήψεις ή ασάφειες.

36. Μπορώ να συνοψίζω σύντομα τις σκέψεις μου.

37. Ο λόγος μου είναι συνεπής με τις ιδέες μου.

38. Χρησιμοποιώ κατάλληλη ορολογία ανάλογα με το κοινό.

39. Παρατηρώ πότε ο λόγος μου γίνεται ασαφής λόγω βιασύνης.

40. Ο προφορικός μου λόγος έχει μέτρο και ισορροπία.

Υποκλίμακα 2: Συναισθηματική έκφραση και τόνος (10 ερωτήσεις)

41. Εκφράζω τα συναισθήματά μου με λόγο.

42. Μπορώ να μιλήσω ήρεμα σε δύσκολες καταστάσεις.

43. Ο τόνος μου είναι κατάλληλος για την περίσταση.

44. Παρατηρώ πώς τα συναισθήματά μου επηρεάζουν τον λόγο μου.

45. Ο λόγος μου είναι ενσυναίσθητος προς τους άλλους.

46. Μπορώ να μιλήσω με ειλικρίνεια χωρίς φόβο απόρριψης.

47. Ο λόγος μου βοηθά τους άλλους να αισθανθούν κατανοητοί.

48. Ελέγχω την ένταση και τον ρυθμό της φωνής μου.

49. Ο λόγος μου αντικατοπτρίζει την ψυχική μου ηρεμία.

50. Μπορώ να προσαρμόσω την έκφρασή μου ανάλογα με τα συναισθήματα του άλλου.

Υποκλίμακα 3: Ποιμαντική και κοινωνική διάσταση (10 ερωτήσεις)

51. Ο λόγος μου στηρίζει και ενθαρρύνει τους άλλους.

52. Ακούω ενεργητικά και απαντώ κατάλληλα.

53. Ο λόγος μου σέβεται διαφορετικές απόψεις.

54. Προσέχω πότε η αυστηρότητα μπορεί να πληγώσει.

55. Μπορώ να μιλήσω με θετική επίδραση σε ομάδες.

56. Ο λόγος μου συμβάλλει στη συνεργασία με άλλους.

57. Αποφεύγω τον λόγο που δημιουργεί σύγκρουση .

58. Μπορώ να διαχειριστώ αντιπαραθέσεις με λόγο και ψυχραιμία.

59. Ο προφορικός μου λόγος προάγει σχέσεις εμπιστοσύνης.

60. Συνολικά, ο λόγος μου αντικατοπτρίζει την κοινωνική και πνευματική μου ωριμότητα.

Μέρος Γ: Αυτοπαρατήρηση και μετα-ανάλυση – 20 ερωτήσεις (όπως πριν)

61. Αναγνωρίζω πότε ο λόγος μου είναι αντιδραστικός.

62. Μπορώ να εντοπίσω πότε οι σκέψεις μου παραμορφώνουν την πραγματικότητα.

63. Παρατηρώ πώς οι συναισθηματικές μου καταστάσεις επηρεάζουν τον λόγο μου.

64. Κάνω τακτική αυτοαξιολόγηση των σκέψεων και των λέξεών μου.

65. Κατανοώ τη διαφορά μεταξύ εσωτερικής ανάγκης και κοινωνικής προσδοκίας στον λόγο μου.

66. Αξιολογώ πότε ο λόγος μου χάνει τη συνοχή του.

67. Μπορώ να προσδιορίσω ποιες λέξεις μου προκαλούν παρερμηνείες.

68. Αναγνωρίζω πότε ο λόγος μου είναι εποικοδομητικός ή καταστροφικός.

69. Παρατηρώ τον εσωτερικό μου διάλογο πριν και μετά από συζητήσεις.

70. Χρησιμοποιώ την αυτοπαρατήρηση για να βελτιώσω την επικοινωνία μου.

71. Μπορώ να εντοπίσω μοτίβα που επαναλαμβάνονται στον λόγο μου.

72. Παρατηρώ πότε ο λόγος μου είναι αποτέλεσμα φόβου ή άγχους.

73. Αξιολογώ τη συνοχή μεταξύ ενδιάθετου και προφορικού λόγου μου.

74. Παρατηρώ πώς οι αντιλήψεις μου επηρεάζουν τις εκφράσεις μου.

75. Κατανοώ πότε η σιωπή μου είναι εποικοδομητική ή καταπιεστική.

76. Χρησιμοποιώ παραδείγματα από την καθημερινότητα για να παρατηρώ τον λόγο μου.

77. Αναγνωρίζω πότε η αυστηρότητα στον λόγο μου είναι άσκοπη.

78. Μπορώ να διακρίνω τις στιγμές που η ειλικρίνεια απαιτεί σιωπή ή λόγο.

79. Αξιολογώ τον αντίκτυπο του λόγου μου στους άλλους.

80. Συνολικά, πιστεύω ότι ο λόγος μου (ενδιάθετος και προφορικός) με βοηθά να αναπτυχθώ ως  πνευματικά ώριμος άνθρωπος.

Δομή βαθμολόγησης

• Ενδιάθετος λόγος (ΕνΔ): Ερωτήσεις 1–30 → μέγιστος βαθμός 150

• Προφορικός λόγος (ΠρΛ): Ερωτήσεις 31–60 → μέγιστος βαθμός  150

• Αυτοπαρατήρηση/Μετα-ανάλυση (Αυτ/Μετ): Ερωτήσεις 61–80 → μέγιστος βαθμός 100

Συνολική εκτίμηση: 0–400 βαθμοί  

Ανάλυση Αποτελεσμάτων Ερωτηματολογίου «Αυτοπαρατήρηση και Εκτίμηση Λόγου»

Οι βαθμολογίες μπορούν να κατηγοριοποιηθούν ως εξής  στην ανάλυση.  

• Χαμηλή (Low): 0–33% μέγιστης βαθμολογίας

• Μέτρια (Moderate): 34–66%

• Υψηλή (High): 67–100%

  1. Ενδιάθετος Λόγος (ΕνΔ)

Χαμηλή βαθμολογία (0–50)

• Ο συμμετέχων σπάνια παρατηρεί ή επεξεργάζεται τις σκέψεις του.

• Πιθανή εσωτερική σύγχυση, αδυναμία διαφοροποίησης σκέψεων/συναισθημάτων.

• Μειωμένη ικανότητα εσωτερικής καθοδήγησης ή αυτορρύθμισης.

• Πιθανή ανάγκη για καθοδηγούμενη ενδοσκόπηση ή πνευματική/ψυχολογική υποστήριξη.

Μέτρια βαθμολογία (51–100)

• Ο συμμετέχων παρατηρεί αρκετά τον εσωτερικό λόγο και τις συγκρούσεις του, αλλά όχι πάντα.

• Καλή αυτοπαρατήρηση σε καθημερινές καταστάσεις, με περιθώρια βελτίωσης.

• Ενδείξεις μερικής εσωτερικής ισορροπίας και αυτορρύθμισης.

• Σημαντική δυνατότητα ανάπτυξης μέσω τακτικής ενδοσκόπησης ή ποιμαντικής καθοδήγησης.

Υψηλή βαθμολογία (101–150)

• Ο συμμετέχων παρακολουθεί ενεργά τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις πεποιθήσεις του.

• Ο εσωτερικός λόγος λειτουργεί ως σταθερός οδηγός για αυτοβελτίωση και λήψη αποφάσεων.

• Ικανότητα αναγνώρισης περιοριστικών  νοητικών καταστάσεων και συναισθηματικών παρεμβολών.

• Ο ενδιάθετος λόγος είναι εργαλείο πνευματικής ωρίμανσης.

  2. Προφορικός Λόγος (ΠρΛ)

Χαμηλή βαθμολογία (0–50)

• Ο συμμετέχων σπάνια εκφράζεται σαφώς ή με κατάλληλο τόνο.

• Πιθανές δυσκολίες επικοινωνίας, παρανοήσεις, ή κοινωνική απόσυρση.

• Ο λόγος μπορεί να είναι συναισθηματικά φορτισμένος ή ασυντόνιστος με τις σκέψεις του.

• Απαιτείται καθοδήγηση για ανάπτυξη σαφήνειας, τόνου και προσαρμογής  σε επικοινωνιακό επίπεδο.

Μέτρια βαθμολογία (51–100)

• Ο λόγος είναι γενικά σαφής, αλλά με ατέλειες ή ασυνέπειες σε πίεση ή ένταση.

• Εμφανής συνειδητότητα για κοινωνική και συναισθηματική διάσταση του λόγου.

• Πιθανή μερική διαφορά μεταξύ ενδιάθετου και προφορικού λόγου.

• Υψηλή δυνατότητα ανάπτυξης μέσω πρακτικής επικοινωνίας και ανατροφοδότησης.

Υψηλή βαθμολογία (101–150)

• Ο συμμετέχων εκφράζεται με σαφήνεια, ηρεμία και ενσυναίσθηση.

• Ο λόγος υποστηρίζει κοινωνικές και πνευματικές σχέσεις, με θετική επίδραση στους άλλους.

• Τόνος, ρυθμός και περιεχόμενο συνδέονται στενά με τις εσωτερικές σκέψεις και τα συναισθήματα.

• Ο προφορικός λόγος λειτουργεί ως εργαλείο προσωπικής και κοινωνικής ωριμότητας.

  3. Αυτοπαρατήρηση / Μετα-ανάλυση (Αυτ/Μετ)

Χαμηλή βαθμολογία (0–33)

• Ο συμμετέχων σπάνια αναστοχάζεται τον λόγο του ή τις αντιδράσεις του.

• Περιορισμένη δυνατότητα μάθησης από εμπειρίες και κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.

• Υψηλός κίνδυνος επαναλαμβανόμενων λαθών στην επικοινωνία και στη λήψη αποφάσεων.

Μέτρια βαθμολογία (34–66)

• Ο συμμετέχων αξιολογεί τον λόγο του αρκετά, αλλά όχι συστηματικά.

• Παρατηρούνται βελτιώσεις σε μεμονωμένες καταστάσεις, αλλά όχι γενικευμένα.

• Συνιστάται τακτική πρακτική αυτοπαρατήρησης και ανάλυσης  του λόγου.

Υψηλή βαθμολογία (67–100)

• Ο συμμετέχων έχει ισχυρή αυτοπαρατήρηση και μπορεί να αναλύει τον λόγο του με ακρίβεια.

• Αναγνωρίζει τον λόγο του, τις συναισθηματικές επιρροές και τις επιπτώσεις του λόγου του στους άλλους.

• Δυνατότητα συνδυαστικής ανάπτυξης ενδιάθετου και προφορικού λόγου σε ισορροπημένη και πνευματικά ώριμη έκφραση.

4. Συνδυαστική Εκτίμηση

Η συνολική βαθμολογία (0–400) επιτρέπει να εντοπιστούν:

1. Ανισορροπίες: π.χ., υψηλός ενδιάθετος λόγος αλλά χαμηλός προφορικός → καλός εσωτερικός διάλογος, προβλήματα έκφρασης.

2. Ισορροπία: υψηλές βαθμολογίες και στα τρία μέρη → πλήρης αυτοπαρατήρηση και ώριμος λόγος.

3. Προτεραιότητες ανάπτυξης: χαμηλή βαθμολογία σε συγκεκριμένη υποκλίμακα υποδεικνύει το πεδίο στο οποίο πρ΄πει να γίνει παρέμβαση (π.χ., συναισθηματική ρύθμιση ή σαφήνεια προφορικού λόγου).

5. Προτεινόμενη ερμηνεία για ποιμαντική  παρέμβαση

• Χαμηλά επίπεδα: απαραίτητη η καθοδηγούμενη αυτοπαρατήρηση, ενδοσκόπηση, και πνευματική καθοδήγηση.

• Μέτρια επίπεδα: χρήσιμο πρόγραμμα ανάπτυξης μέσω καθοδήγησης, πρακτικής επικοινωνίας, και ανατροφοδότησης.

• Υψηλά επίπεδα: δυνατότητα mentoring άλλων, προώθηση πνευματικής ωριμότητας και θετικής επιρροής μέσα στην κοινότητα. Για παράδειγμα, ένας καλός ιεροκήρυκας θα μπορούσε να ανήκει σε αυτό το επίπεδο.

  -Λόγος Θείου Φωτός