Ο κύριος Γιάννης Ανδριανόπουλος (FB), γέννημα και θρέμμα της Μεσσηνιακής γης, με καταγωγή από την Καλαμάτα και απόφοιτος του Λυκείου της Ανδρούσας το έτος 1974, μπορεί σήμερα να διαμένει στο Χαϊδάρι Αττικής, όμως μαζί του κουβαλά τις μνήμες της παιδικής του ηλικίας. Μνήμες από αυλές ανοιχτές, από χώμα που μοσχοβολά μετά τη βροχή, από περιβόλια γεμάτα καρποφορία και από τραπέζια στρωμένα με απλότητα και αγάπη.
Κι όπου η γη δεν ανοίγεται μπροστά του όπως στα χωριά της Μεσσηνίας, στους καρποφόρους κήπους και στα ευωδιαστά μποστάνια, ο κύριος Γιάννης μεταφέρει την παράδοση στο παρόν του με ευρηματικότητα και μεράκι. Σε γλάστρες με γόνιμο χώμα, με αγάπη, φροντίδα και χαμόγελο, καλλιεργεί όλα εκείνα που απαιτεί η νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, με έναρξη την Καθαρά Δευτέρα. Μαρούλια κανονικά και λόλες, φρέσκα κρεμμυδάκια, σέλινο, μαϊντανό και δυόσμο ευδοκιμούν στο μπαλκόνι του. Βέβαια, αν αναλάμβανε η μανούλα του, ίσως να είχε φυτέψει και σφελίτσι, που μοιάζει με τα μυρώνια, καθώς και καυκαλήθρες. Μα αυτά είναι ψιλά γράμματα μπροστά στην ευταξία και τη φροντίδα του «φορητού» κήπου του κυρίου Γιάννη.
Η εικόνα αυτή δεν είναι απλώς μια προσωπική συνήθεια. Είναι μια μικρή πράξη αντίστασης στη λήθη. Είναι η απόδειξη ότι η παράδοση δεν χρειάζεται εκτάσεις γης για να επιβιώσει· χρειάζεται καρδιά που να τη θυμάται και χέρια που να τη συνεχίζουν.
Το νόημα της Καθαράς Δευτέρας
Η Καθαρά Δευτέρα αποτελεί το κατώφλι της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, της σαρανταήμερης περιόδου νηστείας και πνευματικής προετοιμασίας που οδηγεί στο Πάσχα. Η ονομασία της συνδέεται με την «κάθαρση» του σώματος και της ψυχής: την αποχή από τροφές ζωικής προέλευσης, αλλά και την προσπάθεια απομάκρυνσης από ό,τι βαραίνει τη συνείδηση.
Δεν πρόκειται για μια ημέρα πένθους ή αυστηρότητας. Αντίθετα, είναι ημέρα ήρεμης χαράς. Μια χαρά λιτή, χωρίς υπερβολές, που γεννιέται από την αίσθηση της επανεκκίνησης. Όπως η φύση ετοιμάζεται να ανθίσει, έτσι και ο άνθρωπος καλείται να ανανεωθεί εσωτερικά.
Η νηστεία, σύμφωνα με την Ορθόδοξη Παράδοση, δεν είναι αυτοσκοπός. Δεν έχει τιμωρητικό χαρακτήρα. Είναι άσκηση μέτρου, εγκράτειας και αυτογνωσίας. Υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος μπορεί να ζήσει με λιγότερα, ότι η πληρότητα δεν βρίσκεται στην αφθονία αλλά στην ισορροπία.
Το σαρακοστιανό τραπέζι
Το τραπέζι της Καθαράς Δευτέρας είναι απλό αλλά πλούσιο σε συμβολισμούς. Στο κέντρο δεσπόζει η λαγάνα, το άζυμο ψωμί με το σουσάμι, που παραπέμπει στην απλότητα και στην επιστροφή στα βασικά. Δίπλα της, ταραμοσαλάτα, ελιές, τουρσιά, φασολάδα χωρίς λάδι, θαλασσινά, σαλάτες , χαλβάς. Τροφές ταπεινές, μα γεμάτες γεύση.
Ιδιαίτερη θέση έχουν τα χόρτα και τα φρέσκα λαχανικά. Τα μυρώνια, οι καυκαλήθρες, το σφελίτσι, τα κρεμμυδάκια και τα μαρούλια φέρνουν στο τραπέζι το άρωμα της άνοιξης. Είναι σαν να συμμετέχει η ίδια η γη στη μετάβαση της εποχής.
Το σαρακοστιανό τραπέζι δεν απαιτεί πλούτο. Δεν επιδιώκει εντυπωσιασμό. Είναι κοινό για όλους. Και ακριβώς σε αυτή την απλότητα κρύβεται η δύναμή του: λειτουργεί ως κοινωνικός εξισωτής, υπενθυμίζοντας ότι η ουσία βρίσκεται στο μοίρασμα.
Τα κούλουμα και το πέταγμα του χαρταετού
Στην ελληνική παράδοση, η Καθαρά Δευτέρα συνδέεται με τα «κούλουμα» — υπαίθριες συγκεντρώσεις σε λόφους, εξοχές και ανοιχτούς χώρους. Οικογένειες και φίλοι στρώνουν κουβέρτες στο γρασίδι, μοιράζονται φαγητό, τραγουδούν και γελούν. Η κοινότητα επιβεβαιώνει τη συνοχή της μέσα από τη συνάντηση.
Το πιο χαρακτηριστικό έθιμο της ημέρας είναι το πέταγμα του χαρταετού. Καθώς ο χαρταετός ανεβαίνει στον ουρανό, ο άνθρωπος υψώνει μαζί του το βλέμμα και τις σκέψεις του. Ο σπάγκος που τον κρατά δεμένο στη γη θυμίζει ότι, όσο ψηλά κι αν φτάνουμε, παραμένουμε συνδεδεμένοι με τις ρίζες μας.
Το πέταγμα του χαρταετού έχει και πνευματική διάσταση. Συμβολίζει την προσπάθεια ανύψωσης της ψυχής, την απομάκρυνση από τα χαμηλά πάθη και τις μικρότητες. Είναι μια παιδική πράξη που κρύβει βαθιά σοφία.Κι όπως ο αετός δεν μπορεί να σταθεί ψηλά με τεχνητό τρόπο αιώνια, έτσι και η ψυχή καλείται να εργαστεί στα ταπεινά, και μέσα από τη στενή οδό να λάβει το ύψος του Θείου Φωτός της στην αιωνιότητα.
Η παράδοση στη σύγχρονη πόλη
Στις μεγάλες πόλεις, όπου οι αυλές έχουν αντικατασταθεί από μπαλκόνια και τα περιβόλια από πολυκατοικίες, η παράδοση δεν χάνεται — μεταμορφώνεται. Άνθρωποι όπως ο κύριος Γιάννης Ανδριανόπουλος αποδεικνύουν ότι η γη μπορεί να χωρέσει σε μια γλάστρα και η μνήμη σε μια καθημερινή πράξη φροντίδας.
Ο «φορητός» κήπος του δεν είναι απλώς πρακτική λύση. Είναι συμβολική πράξη. Είναι η συνέχεια μιας αλυσίδας που ενώνει γενιές. Κάθε φύλλο δυόσμου, κάθε τρυφερό μαρούλι γίνεται γέφυρα ανάμεσα στο χθες και στο σήμερα.
Για όσους ζουν μακριά από τον τόπο καταγωγής τους, η Καθαρά Δευτέρα αποκτά ιδιαίτερη συγκινησιακή φόρτιση. Ένα σαρακοστιανό τραπέζι, μια λαγάνα από τον φούρνο της γειτονιάς, ένα αυτοσχέδιο πέταγμα χαρταετού σε κοντινό πάρκο μπορούν να λειτουργήσουν ως σύνδεσμοι με το παρελθόν.
Η πνευματική διάσταση της Σαρακοστής
Η Καθαρά Δευτέρα ανοίγει μια περίοδο περισυλλογής. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν περιορίζεται σε διατροφικούς κανόνες. Είναι χρόνος αυτοελέγχου, συγχώρησης και προσφοράς. Είναι ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουμε τις προτεραιότητές μας.
Σε έναν κόσμο που κινείται με ταχύτητα και θόρυβο, η συνειδητή επιβράδυνση γίνεται πράξη αντίστασης. Η αποχή από την υπερβολή , είτε στη διατροφή είτε στη συμπεριφορά, οδηγεί σε μεγαλύτερη διαύγεια. Η νηστεία θυμίζει ότι η αληθινή καθαρότητα ξεκινά από μέσα μας.
Η έννοια της κάθαρσης δεν αφορά μόνο το σώμα, αλλά και τις σχέσεις μας. Η περίοδος αυτή καλεί σε συμφιλίωση, σε άρση παρεξηγήσεων, σε άνοιγμα καρδιάς. Η απλότητα του σαρακοστιανού τραπεζιού γίνεται πρότυπο και για την καθημερινή ζωή: λιγότερη επίδειξη, περισσότερη ουσία.
Η διαχρονικότητα του εθίμου
Παρά τις αλλαγές των καιρών, η Καθαρά Δευτέρα διατηρεί τη ζωντάνια της. Δήμοι, πολιτιστικοί σύλλογοι και κοινότητες οργανώνουν εκδηλώσεις με παραδοσιακή μουσική, χορούς και κεράσματα. Τα παιδιά μαθαίνουν το έθιμο όχι ως θεωρία, αλλά ως βίωμα.
Η παράδοση δεν είναι στατική. Ανανεώνεται μέσα από τη συμμετοχή. Όσο υπάρχουν άνθρωποι που φυτεύουν έναν σπόρο, που στρώνουν ένα απλό τραπέζι, που υψώνουν έναν χαρταετό με χαμόγελο, το έθιμο θα παραμένει ζωντανό.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το βαθύτερο μήνυμα της ημέρας: ότι η γη, η μνήμη και η πίστη μπορούν να συνυπάρξουν ακόμη και στις πιο απαιτητικές συνθήκες της σύγχρονης ζωής. Ότι η ρίζα δεν χάνεται, αρκεί να τη φροντίζουμε.
Ευχές για την Καθαρά Δευτέρα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου