Έως και τη δεκαετία του 1980, όχι μόνο στη Βαλύρα αλλά και στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας, ανάμεσα στα προικιά ξεχώριζαν τα πολυδουλεμένα, υφασμένα και κεντημένα είτε στη ραπτομηχανή είτε στο χέρι, με κορυφαίο το κεντρικό μαξιλάρι του καναπέ στο παραδοσιακό σαλόνι του σπιτιού. Το μαξιλάρι του καναπέ αποτελούσε το άριστο δείγμα της ποιότητας της προίκας της κόρης, ενώ παράλληλα έδειχνε πτυχές του χαρακτήρα της μέλλουσας νύφης, τις νοητικές της ικανότητες και δεξιότητες, τις προτιμήσεις της και την καλαισθησία της.
Στη Βαλύρα, όλες ανεξαιρέτως οι κοπέλες κεντούσαν ή ύφαιναν επιμελώς το γαμήλιο μαξιλάρι για τον καναπέ τους ή για το παραδοσιακό ντιβάνι που υπολόγιζαν να λάβουν ως κληρονομιά στον γάμο τους. Εργάζονταν ακόμη και έναν ολόκληρο χρόνο για να ολοκληρώσουν το κέντημα του μαξιλαριού και φαντάζονταν με ευχαρίστηση την εντύπωση που θα έκανε στους καλεσμένους και στον κοινωνικό περίγυρο, όταν, με το θέλημα του Θεού, θα ερχόταν εκείνη η ευλογημένη ημέρα που θα παρουσίαζαν δημόσια τα προικιά τους.
«Άντε, να τελειώνουμε», έλεγαν τα κορίτσια· «θα μείνουν όλοι ενεοί μόλις δουν αυτό το εργόχειρο!»
Το ίδιο και η θεία Κατίνα, που ήρθε νύφη στη Βαλύρα τη δεκαετία του 1960 από την όμορφη Πιπερίτσα και άφησε άφωνες όλες τις κυράδες του χωριού με το όμορφο μαξιλάρι της. Δεν θα είχαμε δείγμα από το εργόχειρό της, αν δεν γοήτευε το βλέμμα μου εκείνο το μαξιλάρι στα έντεκα μου χρόνια και δεν αποφάσιζα, με υπομονή και καθοδήγηση από τη μεγάλη κεντήστρα θεία Κατίνα, να φτιάξω ένα ακριβώς ίδιο.
Παιδευόμουν καθημερινά καθ’ όλο το σχολικό έτος της Έκτης Δημοτικού, το σωτήριον έτος 1970, και τελικά, όπως έλεγε ο αείμνηστος κύριος Χρήστος Γεωργακόπουλος, ο δάσκαλός μας στο Δημοτικό Σχολείο της Βαλύρας, τα κατάφερα!
Εκείνα τα χρόνια, ως παιδί, δεν είχα ιδιαίτερη αντίληψη των χρωματικών αποχρώσεων και των συνδυασμών τους, ούτε είχα ακόμη εντρυφήσει στη μελέτη των παραδοσιακών μουσειακών εκθεμάτων, τύπου Μουσείου Μπενάκη κ.λπ. Τα έντονα χρώματα με γέμιζαν χαρά και ξενοιασιά, γι’ αυτό λάτρεψα τα πολύχρωμα κουβαράκια με τα μαλλιά που αγόρασα από του Λατζούνη, στο κατάστημα της πλατείας του χωριού, για να κεντήσω το μαξιλάρι της θείας Κατίνας.
Η θεία Κατίνα ήταν καταπληκτική δασκάλα. Πάνω σε μπεζ λινάτσα κεντήσαμε με μαύρο μαλλί και σταυροβελονιά, μέσα σε ένα μεγάλο τετράγωνο, μικρά μαύρα τετράγωνα, αφήνοντας εναλλάξ ακέντητα τετράγωνα. Αφού ολοκληρώθηκε η βάση του σχεδίου, χωρίσαμε τα ακέντητα τετράγωνα στη μέση με μια κάθετη γραμμή κεντημένη με σταυροβελονιά. Στη συνέχεια, από το κέντρο προς την περιφέρεια κάθε κενού τετραγώνου μπήκαν καθέτως τα χρώματα με ανεβατή βελονιά. Μόλις ολοκληρώθηκε το κέντημα, με ένα ξυραφάκι κόψαμε προσεκτικά στη μέση, καθέτως, τα γεμισμένα τετράγωνα και αναδύθηκαν οι πολύχρωμες πεταλούδες του σχεδίου, σε σχήμα ρόμβου. Το Μπιζάνι γέμισε χαμόγελα, όταν θείες και γνωστές περνούσαν από το σπίτι μας και έβλεπαν ολοκληρωμένο το σχέδιο, που θεωρούσαν δύσκολο να εκτελεστεί από ένα μικρό παιδί.
Το κεντημένο μαξιλάρι του καναπέ πρόβαλλε θετικά την εικόνα της νεαρής δημιουργού, υποψήφιας νύφης, προς τα έξω: τις πτυχές του χαρακτήρα της, την αντίληψή της για την παραδοσιακή λαϊκή τέχνη, τις ικανότητές της να ολοκληρώνει με υπομονή και ακρίβεια ένα δύσκολο εργόχειρο, την καλαισθησία της, το ήθος της και τη συμβολή της στη διαιώνιση της παράδοσης του τόπου όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε.
Το μαξιλάρι της θείας Κατίνας φαντάζει πλέον σαν παιχνίδι μικρού παιδιού μέσα στο γεμάτο κεφάλι μου από πληροφορίες για τη λαϊκή τέχνη του τόπου μας. Κι όμως, είναι τόσο ζωντανό όσο κανένα έκθεμα στα ξακουστά μουσεία της χώρας. Έχει αποτυπωμένη πάνω του την παρθενική ψυχή της κόρης, της μέλλουσας νύφης, και τη βαθιά επιθυμία της γυναίκας, στο νου και στο σώμα, για έναν γάμο ευλογημένο από τον Θεό και έναν βίο ανθόσπαρτο.
Σημαντικό είναι να σεβόμαστε τον κόπο των γιαγιάδων και των μανάδων μας και να προστατεύουμε τα παραδοσιακά εργόχειρα στα σπίτια μας, παραδίδοντάς τα σε καλή κατάσταση , ως ιερή παρακαταθήκη στις επόμενες γενιές.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου