Ἀπόσπασμα ἀπό τόν ἐνθρονιστήριο λόγο (28-9-1980)
«Τεκνία μου ὠδίνω ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστός ἐν ὑμῖν» (Πρός Γαλ. 4,19).
«Τοῦτο ἀκριβῶς θά εἶναι ἐπιδίωξίς μου καί στόχος τῆς ἀγάπης μου, νά μορφωθῇ, δηλαδή, ὁ χαρακτήρ τοῦ Χριστοῦ εἰς τάς καρδίας τῶν χριστιανῶν μου, ἔστω καί ἄν αὐτό ἀπαιτήσῃ ποταμόν δακρύων, ἀδιάλειπτον προσευχήν καί συνεχῆ κατ’ ἰδίαν κοπιώδη καί πολυχρόνιον νουθεσίαν».
Ἡ φράσις τοῦ Ἀποστόλου Παύλου «Τεκνία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστός ἐν ὑμῖν» (Γαλ. 4,19) ἀποτελεῖ μία ἀπό τίς πλέον συγκλονιστικές ἐκφράσεις τῆς ποιμαντικῆς θεολογίας τῆς Καινῆς Διαθήκης. Μέσα σέ μία μόνο πρόταση ὁ Ἀπόστολος τῶν Ἐθνῶν συμπυκνώνει τό μυστήριο τῆς πνευματικῆς πατρότητος, τόν πόνο τῆς ποιμαντικῆς διακονίας καί τόν ὑπέρτατο σκοπό τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς: τήν ἐν Χριστῷ μεταμόρφωση τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ φράσις αὐτή δέν ἀποτελεῖ ἀπλῶς μία συναισθηματική ἔκφραση· ἀντιθέτως, ἀναδεικνύει τό βαθύτερο νόημα τῆς σωτηρίας, δηλαδή τήν ἀνακαίνιση τοῦ ἀνθρώπου κατά τό πρότυπο τοῦ Χριστοῦ.
Τό χωρίο αὐτό ἐπέλεξε καί ὁ μακαριστός Μητροπολίτης Μονεμβασίας καί Σπάρτης κ. Εὐστάθιος στόν ἐνθρονιστήριο λόγο του τήν 28η Σεπτεμβρίου 1980, ὅταν διεκήρυξε: «Τοῦτο ἀκριβῶς θά εἶναι ἐπιδίωξίς μου καί στόχος τῆς ἀγάπης μου, νά μορφωθῇ, δηλαδή, ὁ χαρακτήρ τοῦ Χριστοῦ εἰς τάς καρδίας τῶν χριστιανῶν μου». Ἡ ἀναφορά αὐτή δέν ἦταν ρητορική διατύπωση, ἀλλά βαθιά ἐκκλησιολογική ὁμολογία. Ὁ Ἐπίσκοπος παρουσιάζεται ὡς πνευματικός πατήρ, ὁ ὁποῖος ἀναλαμβάνει τόν σταυρό τῆς πνευματικῆς κυοφορίας τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ.
Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος χρησιμοποιεῖ τή λέξη «ὠδίνω», ἡ ὁποία παραπέμπει εὐθέως στούς πόνους τοῦ τοκετοῦ. Δέν πρόκειται γιά μία τυχαία μεταφορά. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος παριστᾶ ἑαυτόν ὡς μητέρα πού πονᾶ γιά τή γέννηση τῶν πνευματικῶν τέκνων της. Ὁ Ἱερός Χρυσόστομος παρατηρεῖ ὅτι ὁ Ἀπόστολος «μητρός στοργήν ἐπιδείκνυται» καί δέν ὁμιλεῖ πλέον μέ ἐξουσία διδασκάλου, ἀλλά μέ ἀγάπη μητρική, διότι ἡ σωτηρία τῶν πιστῶν εἶναι γιά αὐτόν προσωπικός πόνος (PG 61, 647). Ἡ ποιμαντική, κατά συνέπεια, δέν εἶναι διοικητική λειτουργία, ἀλλά σταυρική διακονία.
Ἡ ἔκφρασις «μορφωθῇ Χριστός ἐν ὑμῖν» ἀποτελεῖ τό κέντρο τοῦ μηνύματος. Ἡ λέξη «μορφωθῇ» δέν δηλώνει μία ἐξωτερική μίμηση, ἀλλά ἐσωτερική μεταμόρφωση. Ὁ Χριστός καλείται νά λάβει μορφή μέσα στόν ἄνθρωπο, νά καταστεί τό κέντρο τῆς ὑπάρξεώς του. Ὁ Ἅγιος Κύριλλος Ἀλεξανδρείας διδάσκει ὅτι ὁ Χριστός «ἐγγράφεται ταῖς ψυχαῖς διά Πνεύματος Ἁγίου», ὥστε ὁ πιστός νά μεταμορφοῦται κατά χάριν (PG 74, 560). Ἡ σωτηρία, λοιπόν, δέν ἀφορά μόνο μία νομική δικαίωση, ἀλλά πραγματική ἀνακαίνιση τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως.
Στήν Ορθόδοξη πατερική παράδοση, ἡ «μόρφωσις» τοῦ Χριστοῦ συνδέεται μέ τό «κατ’ εἰκόνα» καί τό «καθ’ ὁμοίωσιν». Ὁ ἄνθρωπος πλάσθηκε κατ’ εἰκόνα Θεοῦ, ἀλλά μέ τήν πτώση τό κάλλος τῆς θείας εἰκόνος ἐσκοτίσθη. Ὁ Χριστός ἔρχεται νά ἀνακαινίσει τόν πεπτωκότα ἄνθρωπο. Ὁ Μέγας Ἀθανάσιος γράφει χαρακτηριστικά: «Αὐτός γάρ ἐνηνθρώπησεν, ἵνα ἡμεῖς θεοποιηθῶμεν» (PG 25, 192B). Ἡ θεοποίηση τοῦ ἀνθρώπου συνιστᾶ τήν πληρότητα τῆς μορφώσεως τοῦ Χριστοῦ μέσα στόν πιστό.
Ἡ πορεία αὐτή εἶναι βαθιά ἀσκητική καί μυστηριακή. Μέ τό Ἅγιο Βάπτισμα ὁ πιστός «ἐνδύεται Χριστόν» (Γαλ. 3,27), ἀλλά ἡ χάρις αὐτή χρειάζεται διαρκή καλλιέργεια. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος τονίζει ὅτι ὁ χριστιανός ὀφείλει νά γίνει «δεύτερος Χριστός» διά τῆς καθάρσεως καί τῆς ἁγιότητος (PG 35, 425). Ἡ ζωή τῆς Ἐκκλησίας, τά Μυστήρια, ἡ προσευχή, ἡ νηστεία καί ἡ μετάνοια ἀποτελοῦν τήν ὁδό μέσῳ τῆς ὁποίας μορφοῦται ὁ Χριστός ἐντός τοῦ πιστοῦ.
Ἰδιαίτερη σημασία ἔχει τό Μυστήριο τῆς Ἐξομολογήσεως. Ἡ πατερική παράδοση θεωρεῖ τή μετάνοια ὡς «δεύτερο βάπτισμα». Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος χαρακτηρίζει τή μετάνοια «φάρμακον σωτηρίας» (PG 49, 283). Μέσα στό μυστήριο αὐτό θεραπεύονται τά τραύματα τῆς ψυχῆς καί ἀποκαθίσταται ἡ μορφή τοῦ Χριστοῦ πού παραμορφώθηκε ἀπό τήν ἁμαρτία. Ὁ πνευματικός πατήρ συμμετέχει στόν πόνο αὐτό, ὡς ἄλλος Παῦλος, «ὠδίνων» γιά τή σωτηρία τῶν τέκνων του.
Ἡ ποιμαντική διακονία, ὅπως ἀναδεικνύεται καί στόν λόγο τοῦ Μητροπολίτου κ. Εὐσταθίου, προϋποθέτει θυσία. Ἡ φράσις «ποταμόν δακρύων, ἀδιάλειπτον προσευχήν καί συνεχῆ κατ’ ἰδίαν κοπιώδη καί πολυχρόνιον νουθεσίαν» φανερώνει τό πνεῦμα τῆς γνήσιας πατερικῆς ποιμαντικῆς. Ὁ ποιμένας δέν εἶναι διαχειριστής θεσμῶν, ἀλλά πατέρας πού πονᾶ γιά κάθε ψυχή. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος σημειώνει ὅτι ὁ ποιμήν ὀφείλει νά φέρει «τάς ἀσθενείας πάντων» ἐντός τῆς καρδίας του (PG 77, 34).
Ἡ συνεχής νουθεσία, τήν ὁποία μνημονεύει ὁ Μητροπολίτης, συνδέεται μέ τό ἔργο τῆς πνευματικῆς καθοδηγήσεως. Ὁ Ἅγιος Βασίλειος ὁ Μέγας τονίζει ὅτι ἡ θεραπεία τῆς ψυχῆς ἀπαιτεῖ διάκριση, ὑπομονή καί μακροθυμία (PG 31, 1080). Ὁ πνευματικός δέν ἐπιβάλλει μηχανικά κανόνες, ἀλλά θεραπεύει προσωπικά τόν κάθε πιστό, ὅπως ὁ ἰατρός θεραπεύει διαφορετικά κάθε ἀσθενή.
Ἡ μορφοποίηση τοῦ Χριστοῦ δέν περιορίζεται στό ἠθικό ἐπίπεδο. Δέν πρόκειται μόνο γιά βελτίωση συμπεριφορᾶς. Ὁ Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής διδάσκει ὅτι ὁ Χριστός «μυστικῶς γεννᾶται» μέσα στήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου διά τῆς τηρήσεως τῶν ἐντολῶν (PG 90, 320). Ἡ πνευματική ζωή συνιστᾶ πραγματική κοινωνία μέ τόν Θεό καί ὄχι ἀπλῶς ψυχολογική ἀνακούφιση.
Ἡ Θεία Εὐχαριστία κατέχει κεντρική θέση στή διαδικασία αὐτή. Μέ τή συμμετοχή στό Σῶμα καί τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ, ὁ πιστός γίνεται «σύσσωμος καί σύναιμος Χριστοῦ». Ὁ Ἅγιος Κύριλλος Ἱεροσολύμων γράφει ὅτι διά τῆς Θείας Κοινωνίας «χριστοφόροι καί θεοφόροι γινόμεθα» (PG 33, 1100). Ἡ μορφή τοῦ Χριστοῦ δέν εἶναι θεωρητική ἔννοια, ἀλλά εὐχαριστιακή πραγματικότητα.
Ἡ ἐκκλησιαστική ζωή ἀποτελεῖ διαρκή πορεία μεταμορφώσεως. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος γράφει: «Ἡμεῖς δέ πάντες… τήν αὐτήν εἰκόνα μεταμορφούμεθα» (Β΄ Κορ. 3,18). Ἡ μεταμόρφωση αὐτή πραγματοποιεῖται βαθμιαῖα, μέσα ἀπό ἀγῶνα, πτώσεις καί μετάνοια. Ὁ Ἅγιος Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος τονίζει ὅτι ὁ πιστός καλείται νά γίνει «φῶς ἐκ φωτός» διά τῆς ἐνεργείας τοῦ Ἁγίου Πνεύματος (PG 120, 684).
Ἡ πατερική θεολογία βλέπει τήν ποιμαντική σχέση ὡς σχέση ζωῆς καί θυσίας. Ὁ ποιμήν γίνεται εἰκών τοῦ Χριστοῦ τοῦ Καλού Ποιμένος. Ὁ Χριστός «τήν ψυχήν αὐτοῦ τίθησιν ὑπέρ τῶν προβάτων» (Ἰω. 10,11). Αὐτό τό πρότυπο ἀκολουθεῖ κάθε γνήσιος ποιμένας. Ὁ Μητροπολίτης κ. Εὐστάθιος, μέ τόν λόγο του, φανερώνει ἀκριβῶς αὐτή τήν συνείδηση· ὅτι ἡ ἀρχιερωσύνη εἶναι σταυρός καί θυσία.
Στή σύγχρονη ἐποχή, ὅπου κυριαρχεῖ ἡ ἀτομοκρατία καί ἡ πνευματική σύγχυση, τό μήνυμα τοῦ Ἀποστόλου Παύλου παραμένει ἐπίκαιρο. Ὁ κόσμος ἀναζητεῖ ταυτότητα, ἀλλά συχνά ἀπομακρύνεται ἀπό τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ. Ἡ Ἐκκλησία καλείται νά προσφέρει ὄχι μία ἰδεολογία, ἀλλά τήν δυνατότητα τῆς ἐσωτερικῆς μεταμορφώσεως. Ἡ «μόρφωσις» τοῦ Χριστοῦ δέν ἀποτελεῖ πολυτέλεια γιά ὀλίγους, ἀλλά κλήση κάθε βαπτισμένου πιστοῦ.
Ἡ πνευματική πατρότητα, ὅπως ἐκφράζεται στό χωρίο τῆς Πρός Γαλάτας, ἀποκαλύπτει καί τό βαθύτερο νόημα τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας. Ὁ χριστιανός δέν σώζεται μόνος του, ἀλλά μέσα στό σώμα τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ ποιμένας συνοδοιπορεῖ μέ τό ποίμνιο, προσεύχεται, δακρύζει καί ἀγωνίζεται μαζί του. Ἡ σχέση αὐτή ἀποτελεῖ ἀντίδοτο στό πνεῦμα τοῦ ἀτομισμοῦ πού χαρακτηρίζει τήν σύγχρονη κοινωνία.
Ἐπιπλέον, ἡ ἔννοια τῆς μορφώσεως τοῦ Χριστοῦ ἔχει βαθιά ἐσχατολογική διάσταση. Ὁ χριστιανός πορεύεται πρός τήν πληρότητα τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ὅπου ὁ Χριστός θά εἶναι «τά πάντα ἐν πᾶσι». Ὁ Ἅγιος Εἰρηναῖος Λυώνος γράφει ὅτι «δόξα Θεοῦ ζῶν ἄνθρωπος» (PG 7, 1037). Ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ φανερώνεται στόν ἀνακαινισμένο καί θεωμένο ἄνθρωπο.
Τελικῶς, τό χωρίο «Τεκνία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστός ἐν ὑμῖν» συνιστᾶ μία συνοπτική διατύπωση ὁλόκληρης τῆς Ορθόδοξης πνευματικῆς ζωῆς. Ἡ ποιμαντική διακονία, ἡ μετάνοια, ἡ ἀσκητική ζωή, ἡ Θεία Εὐχαριστία καί ἡ θεοποίηση συνδέονται ὅλες μέ τόν ἕνα σκοπό: νά γίνει ὁ ἄνθρωπος κατοικητήριο τοῦ Χριστοῦ. Ὁ λόγος τοῦ Μητροπολίτου κ. Εὐσταθίου ἀποτελεῖ σύγχρονη ἔκφραση αὐτῆς τῆς ἀποστολικῆς καί πατερικῆς παραδόσεως. Μέσα ἀπό τόν πόνο, τά δάκρυα, τήν προσευχή καί τήν θυσιαστική ἀγάπη, ὁ ποιμένας γίνεται συνεργός τοῦ Θεοῦ στό μεγάλο μυστήριο τῆς σωτηρίας.
Ἡ σημερινή ἀνάγκη τῆς Ἐκκλησίας εἶναι νά ἀναδείξει αὐτό τό πνεῦμα τῆς θυσιαστικῆς ποιμαντικῆς καί τῆς γνήσιας πνευματικῆς ζωῆς. Ὅταν ὁ Χριστός μορφώνεται μέσα στήν καρδιά τοῦ πιστοῦ, τότε ὁ ἄνθρωπος ἀνακαλύπτει τήν ἀληθινή του ταυτότητα καί ἡ κοινωνία μεταμορφώνεται ἀπό τήν δύναμη τῆς θείας ἀγάπης.
Βιβλιογραφία
Athanasius of Alexandria. (1857). Contra Arianos. Στο J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 25). Paris: Migne.
Basilius Magnus. (1857). Regulae fusius tractatae. Στο J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 31). Paris: Migne.
Chrysostomus, I. (1862). In epistolam ad Galatas commentarius. Στο J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 61). Paris: Migne.
Cyrillus Alexandrinus. (1864). Commentarius in Joannem. Στο J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 74). Paris: Migne.
Cyrillus Hierosolymitanus. (1857). Catecheses mystagogicae. Στο J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 33). Paris: Migne.
Gregorius Magnus. (1862). Regula pastoralis. Στο J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 77). Paris: Migne.
Gregorius Nazianzenus. (1858). Orationes theologicae. Στο J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 35). Paris: Migne.
Irenaeus Lugdunensis. (1857). Adversus haereses. Στο J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 7). Paris: Migne.
Maximus Confessor. (1865). Capita theologica et oeconomica. Στο J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 90). Paris: Migne.
Symeon Novus Theologus. (1866). Hymni divini amoris. Στο J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 120). Paris: Migne.
Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός νά μορφώνει πάντοτε τήν ἁγία Του εἰκόνα μέσα στίς καρδιές ὅλων μας, χαρίζοντας φῶς, μετάνοια, εἰρήνη καί πνευματική προκοπή.
Σεβασμιώτατε, καλή δύναμη στό ἱερό σας ἔργο, μακροημέρευση καί πλούσια ἡ χάρις τοῦ Παναγίου Πνεύματος στή ζωή σας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου