Η ιστορία των ανθρώπων της Ελληνικής υπαίθρου είναι άρρηκτα δεμένη με τον μόχθο, την οικογένεια, την ξενιτιά, την τέχνη και την προσφορά στον συνάνθρωπο. Ανάμεσα στις μορφές που άφησαν έντονο το αποτύπωμά τους στη Βαλύρα Μεσσηνίας ξεχωρίζει ο Περικλής Βασιλείου Κόνιαρης, ένας από τους τελευταίους παραδοσιακούς υποδηματοποιούς του 20ου αιώνα, άνθρωπος εργατικός, οικογενειάρχης και κοινωνικός ευεργέτης. Με βάση τα στοιχεία που παραθέτει σε σχετική ανάρτηση ο καθηγητής Βιολογίας και Ιστοριοδίφης της Βαλύρας, κ. Ιωάννης Δ. Λύρας, μπορούμε να εντρυφήσουμε στο οικογενειακό δένδρο και στην καταγωγή του αείμνηστου Περικλή Κόνιαρη.
Η καταγωγή της οικογένειας Κόνιαρη βρίσκεται στο ιστορικό Μουλάτσι, το σημερινό Ελληνικό Αρκαδίας, ένα από τα ομορφότερα και ιστορικότερα χωριά της Γορτυνίας. Χτισμένο σε υψόμετρο περίπου 700 μέτρων, ανάμεσα στη Στεμνίτσα και την Καρύταινα, το χωριό αγναντεύει τις βουνοκορφές του Μαινάλου, το Λύκαιο όρος και την πεδιάδα της Μεγαλόπολης. Η περιοχή είναι συνδεδεμένη με τη μυθολογία, την Επανάσταση του 1821 και τη μοναστηριακή παράδοση της Αρκαδίας.
Το παλιό όνομα του χωριού ήταν Μουλάτσι. Η ονομασία αυτή ανάγεται πιθανότατα στη σλαβική περίοδο εγκατάστασης φύλων στην Αρκαδία, ενώ το χωριό αναφέρεται ήδη σε Οθωμανική απογραφή του 1515. Στους αιώνες που ακολούθησαν, το Μουλάτσι ανέπτυξε ισχυρή κοινωνική και επαγγελματική παράδοση, ιδιαίτερα στην τέχνη της υποδηματοποιίας, χάρη και στα βυρσοδεψεία της Δημητσάνας, που προμήθευαν δέρματα και πρώτες ύλες.
Από το Μουλάτσι καταγόταν και η οικογένεια Κόνιαρη. Σύμφωνα με τις ιστορικές αναφορές του Αρχιμανδρίτη Αντωνίου Γεωργαντά, το επώνυμο προήλθε από τον «διακονιάρη» της μονής Ζωοδόχου Πηγής Στεμνίτσας. Ο Γιάννης Κυριακόπουλος του Διαμαντή υπηρετούσε ως διακονητής της μονής, φροντίζοντας τα ζώα και τις αγροτικές εργασίες. Οι χωρικοί τον αποκαλούσαν «διακονιάρη» και σταδιακά η λέξη εξελίχθηκε σε «Κονιάρη» και τελικά σε «Κόνιαρη».
Η γενεαλογική ρίζα της οικογένειας ξεκινά από τον Γεώργιο Κόνιαρη του Κυριάκου, γεννημένο το 1844, ο οποίος παντρεύτηκε τη Χρυσάνθη Γεωργαντά. Από τα παιδιά τους ξεχωρίζει ο Βασίλειος Κόνιαρης, γεννημένος το 1869, που παντρεύτηκε αρχικά την Αικατερίνη Σπηλιοπούλου και αργότερα την Ευαγγελία Λεβέντη από το Ζυγοβίστι.
Από τον πρώτο γάμο γεννήθηκαν αρκετά παιδιά, ανάμεσά τους ο Περικλής Κόνιαρης, που γεννήθηκε το 1905 στο Ελληνικό Αρκαδίας. Ο Περικλής έμελλε να συνεχίσει την οικογενειακή παράδοση της υποδηματοποιίας και να γίνει μία από τις πλέον γνωστές φυσιογνωμίες της Βαλύρας.
Ο Περικλής παντρεύτηκε την Αρετή, κόρη του Βασιλείου Μπαρμπαλιά και της Διαμάντως Λυκόγιαννη, γεννημένη το 1909. Το ζευγάρι δημιούργησε πολυμελή οικογένεια και απέκτησε επτά παιδιά:
Βασίλειο
Ηλία
Ιωάννη
Διαμάντω
Αικατερίνη
Γεώργιο
Παναγιώτη
Η οικογένεια εγκαταστάθηκε στη Βαλύρα Μεσσηνίας, ένα χωριό με έντονη αγροτική ζωή, καλλιέργειες σταφίδας, ελιάς, αμπελιών, σύκων και σημαντική οικονομική δραστηριότητα για τα δεδομένα της εποχής. Η Βαλύρα διέθετε επίσης σιδηροδρομική σύνδεση, γεγονός που ευνοούσε την ανάπτυξη εμπορίου και επαγγελμάτων.
Η εγκατάσταση του Περικλή στη Βαλύρα δεν ήταν τυχαία. Μετά τον Εμφύλιο πόλεμο, πολλοί Αρκάδες αναζήτησαν καλύτερες συνθήκες ζωής στη Μεσσηνία. Ο Περικλής διέκρινε ότι το χωριό είχε πληθυσμό, οικονομική κίνηση και ανάγκη για τεχνικά επαγγέλματα. Έτσι, άνοιξε το υποδηματοποιείο του αρχικά στην οικία του Γεωργίου Λιοντήρη και αργότερα στην οικία του Γεωργίου Ματσούκα.
Τη δεκαετία του 1950 και του 1960 ο τσαγκάρης αποτελούσε απαραίτητο επαγγελματία κάθε χωριού. Τα παπούτσια δεν ήταν βιομηχανικά προϊόντα μιας χρήσης όπως σήμερα. Επιδιορθώνονταν, σολιάζονταν, ράβονταν ξανά και περνούσαν από το ένα παιδί στο άλλο. Οι φτωχές οικογένειες βασίζονταν στον υποδηματοποιό για να μπορούν να περπατούν και να εργάζονται.
Το εργαστήριο του Περικλή Κόνιαρη ήταν τόπος καθημερινής συνάντησης. Εκεί συγκεντρώνονταν χωριανοί, συζητούσαν τα νέα, αντάλλασσαν απόψεις και σχολίαζαν τα γεγονότα της εποχής. Ο τσαγκάρης δεν ήταν απλώς τεχνίτης· ήταν κοινωνικός πυρήνας του χωριού.
Η μεταπολεμική Ελλάδα ζούσε δύσκολες στιγμές. Οι δρόμοι ήταν χωμάτινοι, το νερό προερχόταν από δημόσιες βρύσες ή πηγάδια και το ηλεκτρικό ρεύμα ήταν προνόμιο λίγων. Η εσωτερική μετανάστευση προς τις πόλεις είχε αρχίσει. Πολλοί άνθρωποι εγκατέλειπαν τα χωριά αναζητώντας εργασία στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη.
Μέσα σε αυτή τη δύσκολη εποχή, ο Περικλής εργάστηκε σκληρά για να συντηρήσει την οικογένειά του. Τα παιδιά του μεγάλωσαν με αρχές εργατικότητας, αξιοπρέπειας και οικογενειακής συνοχής. Πολλά από αυτά συνέχισαν επαγγελματικές δραστηριότητες στην Αθήνα και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.
Ο πρωτότοκος Βασίλειος παντρεύτηκε τη Δήμητρα Μανώλη και απέκτησαν τον Περικλή και την Αρετή. Ο Ηλίας παντρεύτηκε τη Χριστοπούλου από το Ναζήρι και απέκτησαν τον Ηλία, τον Περικλή και την Αρετή. Ο Ιωάννης παντρεύτηκε την Ευαγγελία Κολτζή από τους Ταξιάρχες Ευβοίας και απέκτησαν τον Περικλή, τον Παναγιώτη και τη Μαρία.
Η Διαμάντω παντρεύτηκε τον Ντίνο Γεωργόπουλο από τη Βαλύρα και απέκτησαν την Τούλα και τον Σταύρο. Η Αικατερίνη παντρεύτηκε τον έμπορο Χρίστο Μπότσικα και απέκτησαν τη Βασιλική και τον Θεόδωρο. Ο Γεώργιος παντρεύτηκε την Αικατερίνη Οικονόμου από τη Λάμπαινα και απέκτησαν τον Περικλή και την Κωνσταντίνα. Τέλος, ο Παναγιώτης παντρεύτηκε την Αικατερίνη Λάγιου και απέκτησαν την Αρετή και τον Περικλή.
Χαρακτηριστικό της οικογένειας ήταν η διατήρηση των ονομάτων των προγόνων, στοιχείο βαθιά ριζωμένο στην Ελληνική παράδοση και ιδιαίτερα στις οικογένειες της Πελοποννήσου.
Η τέχνη της υποδηματοποιίας είχε ιδιαίτερη σημασία για τη Βαλύρα. Εκτός από τον Περικλή Κόνιαρη, στο χωριό δραστηριοποιούνταν και άλλοι τεχνίτες όπως ο Στασινός Φειδάς, ο Νίκος Παπαδόπουλος, ο Χρίστος Καρτερολιώτης, οι αδελφοί Λάγιου και αργότερα ο Γεώργιος Κατσαμπάνης από τη Σκάλα.
Ο ανταγωνισμός ήταν μεγάλος, αλλά οι ανάγκες ακόμη μεγαλύτερες. Οι γεωργοί χρειάζονταν ανθεκτικά υποδήματα για τα χωράφια, οι εργάτες για τις καθημερινές δουλειές και τα παιδιά σχολικά παπούτσια που άντεχαν στον χρόνο. Ο υποδηματοποιός δούλευε ατελείωτες ώρες, συχνά με ελάχιστο κέρδος και πολλές φορές «βερεσέ», καταγράφοντας χρέη στα γνωστά τεφτέρια της εποχής.
Η κοινωνική προσφορά της οικογένειας Κόνιαρη υπήρξε εξίσου σημαντική. Ο Βασίλειος και ο Ηλίας Κόνιαρης προχώρησαν σε μια σπουδαία δωρεά προς τη Βαλύρα: προσέφεραν το οικόπεδο κια κτίριο όπου στεγάστηκε το κοινοτικό κατάστημα του χωριού, το οποίο αργότερα λειτούργησε ως Περιφερειακό Ιατρείο Βαλύρας. Η πράξη αυτή αποτέλεσε πολύτιμη παρακαταθήκη για την τοπική κοινωνία.
Επιπλέον, μέρος του κοιμητηρίου αγοράστηκε από τον Ηλία Κόνιαρη και δωρήθηκε επίσης στο χωριό. Ο Ηλίας συνεχίζει ακάθεκτος την προσφορά του προς τη Βαλύρα, πρόσφατα δώρισε τον ιερό ναό Αγίου Αθανασίου τo air condition. Οι δωρεές των Απογόνων του αείμνηστου Περικλή, αποδεικνύουν τον βαθύ δεσμό της οικογένειας με τη Βαλύρα και την έμπρακτη αγάπη για τον τόπο που τους γέννησε και ανέθρεψε.
Το κοινοτικό κατάστημα αποτέλεσε για δεκαετίες κέντρο διοικητικής και κοινωνικής ζωής. Εκεί λαμβάνονταν αποφάσεις για το χωριό, εξυπηρετούνταν οι κάτοικοι και αργότερα στεγάστηκε το Περιφερειακό Ιατρείο, προσφέροντας υγειονομική φροντίδα στους κατοίκους της περιοχής.
Ο Περικλής Κόνιαρης ανήκε σε μια γενιά ανθρώπων που δημιούργησαν με τα χέρια τους, χωρίς οικονομικές ευκολίες αλλά με πίστη στην εργασία. Το υποδηματοποιείο του δεν ήταν απλώς επαγγελματικός χώρος· ήταν τόπος κοινωνικής συνοχής, επικοινωνίας και καθημερινής ζωής.
Οι φωτογραφίες της εποχής, με τους Βαλυραίους μπροστά από το εργαστήριο, τα αποκριάτικα γλέντια και τις οικογενειακές συγκεντρώσεις, αποτυπώνουν μια κοινωνία δεμένη, ανθρώπινη και αυθεντική. Το υποδηματοποιείο του Περικλή αποτέλεσε σημείο αναφοράς για δεκαετίες.
Σήμερα, η μορφή του παραδοσιακού τσαγκάρη έχει σχεδόν εκλείψει. Τα έτοιμα βιομηχανικά προϊόντα αντικατέστησαν την τέχνη του χειροποίητου παπουτσιού. Όμως η μνήμη ανθρώπων όπως ο Περικλής Κόνιαρης παραμένει ζωντανή μέσα από τις αφηγήσεις, τις φωτογραφίες και τις οικογενειακές παραδόσεις.
Η ιστορία του αποτελεί πολύτιμο κομμάτι της λαϊκής ιστορίας της Βαλύρας και της Μεσσηνίας. Είναι η ιστορία μιας γενιάς που έζησε τη φτώχεια, τον πόλεμο, τη μετανάστευση, αλλά και τη δημιουργία, την οικογενειακή συνοχή και την κοινωνική προσφορά.
Ο Περικλής Κόνιαρης δεν υπήρξε μόνο ένας επιδέξιος υποδηματοποιός. Υπήρξε άνθρωπος του μόχθου, της τιμιότητας και της προσφοράς. Μαζί με τη σύζυγό του Αρετή μεγάλωσαν μια πολυμελή οικογένεια, δίδαξαν ήθος και εργασία στα παιδιά τους και άφησαν πίσω τους μια παρακαταθήκη που συνεχίζει να τιμάται στη Βαλύρα.
Η μνήμη τους αποτελεί ζωντανό κρίκο ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν του τόπου μας.
Θερμές ευχαριστίες στον Βιολόγο και Ιστοριοδίφη κ. Ιωάννη Δ. Λύρα που έχει διασώσει την ιστορία του τόπου μας και στον κ. Γιώργο Δ. Καπότη, για την πρόταση του θέματος αυτής της ανάρτησης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου