Αφιέρωμα στους πεσόντες Βαλυραίους του 1940

 

Μνήμη, θυσία και ελευθερία — Η μικρή Βασιλική διαβάζει το όνομα του παππού της στο Ηρώο της Βαλύρας

Στον προαύλιο χώρο του Ιερού Ναού του Αγίου Αθανασίου, πολιούχου της Βαλύρας, στέκει το Ηρώο των πεσόντων, ένα μνημείο τιμής και ευγνωμοσύνης προς τους συμπατριώτες μας που θυσίασαν τη ζωή τους για την πατρίδα. Το Ηρώο, δωρεά του Περίκλη Α. Καρύδη το έτος 1967, αποτελεί έναν ιερό τόπο μνήμης, όπου η ιστορία του τόπου συναντά την ιστορία κάθε οικογένειας.

Σήμερα, η μικρή Βασιλική είναι μόλις επτά ετών. Στέκεται μπροστά στο Ηρώο και διαβάζει το όνομα του παππού της, του Ηλιόπουλου Παναγιώτη του Γεωργίου. Ίσως να μην μπορεί ακόμη να κατανοήσει ολόκληρο το βάρος της ιστορίας που κρύβεται πίσω από αυτά τα χαραγμένα γράμματα. Μπορεί, όμως, να αισθανθεί πως το όνομα αυτό δεν είναι απλώς μια επιγραφή πάνω σε μια μαρμάρινη πλάκα. Είναι η μνήμη ενός ανθρώπου, η ιστορία μιας οικογένειας και ένα κομμάτι από την ψυχή της Βαλύρας.

Ο Παναγιώτης Ηλιόπουλος γεννήθηκε στη Βαλύρα το 1917. Μεγάλωσε σε μια εποχή κατά την οποία η ζωή ήταν δεμένη με τη γη, την οικογένεια και την καθημερινή εργασία. Ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και βοηθούσε τον πατέρα του στη φροντίδα του μεγάλου κοπαδιού τους. Η ζωή του κυλούσε μέσα στις γνώριμες εικόνες του χωριού, ώσπου ο πόλεμος ανέτρεψε τα πάντα.

Ως στρατιώτης του 9ου Συντάγματος Πεζικού, βρέθηκε να αγωνίζεται στο μέτωπο του ελληνοϊταλικού πολέμου. Στις 20 Δεκεμβρίου 1940, στη μάχη του Γκολέμη, έπεσε υπέρ πατρίδος, μόλις είκοσι τριών ετών. Μια ζωή που μόλις άρχιζε διακόπηκε βίαια, αφήνοντας πίσω της την οικογένειά του και μια θέση στην ιστορία του τόπου του.

Ο Παναγιώτης δεν ήταν ο μόνος Βαλυραίος που έδωσε τη ζωή του στα δύσκολα εκείνα χρόνια. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ιστορικού αρχείου του καθηγητή Ιωάννη Λύρα, που συγκέντρωσε πληροφορίες για τους αγωνιστές της Βαλύρας, ανάμεσα στους πεσόντες συγκαταλέγεται ο Δημήτριος Κατσίρης του Αθανασίου, γεννημένος το 1918. Υπηρετούσε ως λοχίας στο 1ο Σύνταγμα Ιππικού και σκοτώθηκε στις 27 Νοεμβρίου 1940, σε ηλικία μόλις είκοσι δύο ετών. Ήταν μοναχογιός, σαγματοποιός στο επάγγελμα και εκπαιδευτής ίππων. Η μητέρα του, Ευσταθία Γρίβα τον θρήνησε μέχρι θανάτου της.

Ακολούθησε ο Βασίλης Βίγκος του Νικολάου, γεννημένος το 1915, στρατιώτης του 9ου Συντάγματος Πεζικού. Αφού τραυματίστηκε βαριά, μεταφέρθηκε στο Νοσοκομείο του Ερυθρού Σταυρού στην Άρτα, όπου πέθανε στις 25 Δεκεμβρίου 1940, σε ηλικία είκοσι πέντε ετών.

Τρεις μήνες αργότερα, στις 20 Μαρτίου 1941, σκοτώθηκε στην περιοχή Μπίμπεσι, βορειοδυτικά της Κλεισούρας, ο Χρήστος Βίγκος του Στυλιανού, γεννημένος το 1908, επίσης στρατιώτης του 9ου Συντάγματος Πεζικού. Και η τραγική αλυσίδα των απωλειών συνεχίστηκε με τον Τρύφωνα Βίγκο του Χαριλάου, γεννημένο το 1917, δεκανέα στον 6ο Συνοριακό Τομέα, ο οποίος σκοτώθηκε στις 6 Ιουνίου 1941, σε ηλικία είκοσι τεσσάρων ετών, στο 162ο φυλάκιο της ελληνοβουλγαρικής μεθορίου.

Πίσω από κάθε όνομα υπήρχε ένας νέος άνθρωπος, μια μάνα που περίμενε, ένας πατέρας που αγωνιούσε, αδέλφια που νοσταλγούσαν και μια οικογένεια που αναγκάστηκε να συνεχίσει τη ζωή της με ένα δυσαναπλήρωτο κενό. Ιδιαίτερα οδυνηρές ήταν οι απώλειες για τις οικογένειες Βίγκου, που είδαν περισσότερα από ένα παιδιά τους να χάνονται στα πεδία των πολεμικών συγκρούσεων.

Οι Βαλυραίοι που πολέμησαν δεν ήταν όλοι ανάμεσα στους νεκρούς. Ορισμένοι επέστρεψαν στο χωριό τους, έχοντας επιβιώσει από τις πολεμικές επιχειρήσεις, για να αντιμετωπίσουν στη συνέχεια τις δυσκολίες της Κατοχής και τα δεινά του πολέμου. Ανάμεσά τους αναφέρεται ο Ελευθέριος Ερρίκος Λινάρδος του Ιωάννη, ναύτης στο αντιτορπιλικό «Ύδρα» κατά την περίοδο 1940-1941. Όπως καταγράφεται στο σχετικό αρχείο, επέζησε από τον βομβαρδισμό του πλοίου, κολυμπώντας επί δύο ώρες μέχρι την Αίγινα, παρά τα σοβαρά τραύματά του. Αργότερα επέστρεψε στη Βαλύρα με μόνιμη αναπηρία.

Η 28η Οκτωβρίου δεν είναι, επομένως, απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο. Είναι η ημέρα που η Ελλάδα θυμάται την αντίστασή της στην ιταλική εισβολή και τιμά όλους εκείνους που αγωνίστηκαν για την ελευθερία της. Για τη Βαλύρα, η επέτειος αποκτά μια ξεχωριστή, οικογενειακή και τοπική διάσταση. Είναι οι παρελάσεις, τα ποιήματα των μαθητών, οι σημαίες, οι καταθέσεις στεφάνων και το ενός λεπτού σιγή μπροστά στο Ηρώο, στον προαύλιο χώρο του Αγίου Αθανασίου.

Και τώρα, μέσα στον χρόνο που κυλά, μια επτάχρονη Βασιλική διαβάζει το όνομα του παππού της. Η εικόνα αυτή συμπυκνώνει το βαθύτερο νόημα της ιστορικής μνήμης: οι νεκροί δεν παραμένουν ζωντανοί μόνο μέσα από τα βιβλία και τα μνημεία, αλλά και μέσα από τα παιδιά και τα εγγόνια τους, που μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τις ρίζες τους.

Το Ηρώο που δώρισε ο Παρίκλης Α. Καρύδης δεν είναι απλώς ένα μνημείο στον περίβολο μιας εκκλησίας. Είναι μια γέφυρα ανάμεσα στις γενιές. Οι χαραγμένες επιγραφές του μιλούν στις νεότερες γενιές για ανθρώπους που έφυγαν νωρίς, για θυσίες που δεν πρέπει να λησμονηθούν και για την υποχρέωση όλων μας να διαφυλάξουμε την ιστορική αλήθεια και την ειρήνη.

Η μικρή Βασιλική, διαβάζοντας το όνομα του παππού της, γίνεται ο κρίκος που ενώνει το χθες με το σήμερα και το αύριο. Αύριο θα μπορεί να μάθει περισσότερα για τη ζωή του, για τον τόπο όπου γεννήθηκε και για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες θυσιάστηκε. Και κάποτε θα μπορέσει να διηγηθεί και η ίδια την ιστορία του στους δικούς της απογόνους, ώστε η μνήμη του να συνεχίσει το ταξίδι της μέσα στον χρόνο.

Γιατί ένας λαός που θυμάται την ιστορία του γνωρίζει καλύτερα τις ρίζες του. Και μια κοινότητα που τιμά τους νεκρούς της κρατά ζωντανές τις αξίες που εκείνοι υπερασπίστηκαν.

Η Βαλύρα υποκλίνεται με σεβασμό στους πεσόντες της.

Στον Παναγιώτη Ηλιόπουλο, στον Δημήτριο Κατσίρη, στον Βασίλη και στον Χρήστο Βίγκο, στον Τρύφωνα Βίγκο και σε όλους τους Βαλυραίους που αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν για την πατρίδα, η ευγνωμοσύνη μας παραμένει αιώνια.

Ας στεκόμαστε κάθε χρόνο μπροστά στο Ηρώο με σεβασμό και συγκίνηση. Ας διδάσκουμε στα παιδιά μας ποιοι ήταν εκείνοι που έδωσαν τη ζωή τους για να ζούμε εμείς ελεύθεροι. Ας κρατήσουμε αναμμένη τη φλόγα της μνήμης, όχι για να διαιωνίζουμε το μίσος και τον πόλεμο, αλλά για να υπερασπιζόμαστε την ειρήνη, την αξιοπρέπεια και την ελευθερία.

Γιατί τα ονόματα που είναι χαραγμένα στο Ηρώο της Βαλύρας δεν ανήκουν μόνο στο παρελθόν. Ανήκουν και στο μέλλον, σε κάθε παιδί που θα σταθεί μπροστά τους και θα αναρωτηθεί ποιοι ήταν οι άνθρωποι πίσω από αυτά.

Και όσο η μικρή Βασιλική και κάθε παιδί της Βαλύρας μαθαίνει και προφέρει τα ονόματά τους, η θυσία τους δεν θα ξεχαστεί.

Αιωνία τους η μνήμη!

Τιμή και δόξα στους πεσόντες Βαλυραίους του 1940-1941.

«Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία».