Ευαγγέλιον Κατά Μάρκον 1:1-8: Τι σημαίνει προοφικός χαρακτήρας και ποιος ο συμβολισμός της ερήμου

 

 Φωτό: Pinterest

Εισαγωγή

Το ευαγγελικό ανάγνωσμα της 4ης Ιανουαρίου 2026 προέρχεται από την αρχή του Κατά Μάρκον Ευαγγελίου (1:1-8), όπου παρουσιάζεται ο Ιωάννης ο Βαπτιστής ως ο Προφήτης της Μετανοίας και προάγγελος της ελεύσεως του Χριστού. Το κείμενο συνδέεται θεολογικά με τον προοφικό χαρακτήρα της εορτής των Φώτων και θέτει τον ακροατή σε πνευματική αναμονή της θείας αποκάλυψης. Η είσοδος στο Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο δεν είναι τυχαία σε αυτήν την ημέρα· υπενθυμίζει ότι ο Λόγος, που έγινε σάρκα, καλείται να μετανοήσει και να μεταμορφώσει τον κόσμο. Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, με την αυστηρότητα και απλότητά του, διδάσκει ότι η προετοιμασία για την έλευση του Μεσσία απαιτεί μετάνοια και βαπτισμό, και μεταμόρφωση της εσωτερικής ερήμου του ανθρώπου.Ο Σωτήρ

Αναλύοντας το κείμενο

1. «Ἀρχὴ τοῦ εὐαγγελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ»

Η φράση αυτή εισάγει το μήνυμα του Χριστού όχι ως ιστορικό γεγονός αλλά ως ευαγγελική πραγματικότητα που καλεί σε μεταστροφή. Το «εὐαγγέλιο» σημαίνει ευχάριστο μήνυμα σωτηρίας, όχι κοινωνική μεταρρύθμιση.

1.1Τι σημαίνει «προοφικός» χαρακτήρας

Ο όρος προοφικός προέρχεται από τη λέξη προεόρτιος και δηλώνει εκείνο το λειτουργικό και θεολογικό πλαίσιο που προετοιμάζει τον άνθρωπο για μια μεγάλη σωτηριολογική εορτή, χωρίς ακόμη να την αποκαλύπτει πλήρως. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, ο προοφικός χαρακτήρας δεν είναι απλή χρονική αναμονή, αλλά πνευματική παιδαγωγία: ο πιστός καλείται να εισέλθει σταδιακά στο μυστήριο που πρόκειται να εορτασθεί.

Στην Κυριακή προ των Φώτων, ο προοφικός χαρακτήρας λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στην ενανθρώπηση και στη φανέρωση της Αγίας Τριάδος στον Ιορδάνη. Τα αναγνώσματα δεν παρουσιάζουν ακόμη τη Βάπτιση του Χριστού, αλλά στρέφουν τον νου και την καρδιά του ανθρώπου στη μετάνοια, την εγρήγορση και την προσδοκία. Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, ως προφήτης και πρόδρομος, ενσαρκώνει ακριβώς αυτή τη στάση: δείχνει τον ερχόμενο Χριστό, χωρίς να καταλαμβάνει ο ίδιος το κέντρο.

Θεολογικά, ο προοφικός χρόνος διδάσκει ότι η συνάντηση με τον Θεό απαιτεί εσωτερική προετοιμασία. Η χάρη του Θεού είναι δωρεά, αλλά ο άνθρωπος καλείται να ανοίξει τον εαυτό του σε αυτήν, καλλιεργώντας την πίστη, τη μετάνοια και την ταπείνωση.

2. Προφητικό κάλεσμα: «φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ…»

Ο Ιωάννης καλεί την έρημο ως τόπο πνευματικής προετοιμασίας. Το περιβάλλον της ερήμου λειτουργεί συμβολικά για την εσωτερική πνευματική άσκηση: η σιωπή, η απογύμνωση και η μετάνοια ως στάση ζωής. Ο ίδιος ο Βαπτιστής αποκαλεί και τον εαυτό του μικρότερο από εκείνον που έρχεται, υπογραμμίζοντας την προτεραιότητα του Χριστού.

2.1 Τι συμβολίζει η έρημος στον άνθρωπο

Η έρημος στην Αγία Γραφή δεν είναι απλώς ένας γεωγραφικός τόπος, αλλά ένας βαθιά θεολογικός και ανθρωπολογικός συμβολισμός. Συμβολίζει την κατάσταση όπου ο άνθρωπος απογυμνώνεται από εξωτερικά στηρίγματα και έρχεται αντιμέτωπος με τον εαυτό του και τον Θεό. Στην έρημο δεν υπάρχει θόρυβος, ασφάλεια ή αυτάρκεια· υπάρχει μόνο η ανάγκη της εμπιστοσύνης στον Θεό.

Για τον άνθρωπο, η έρημος αντιπροσωπεύει τον εσωτερικό χώρο της σιωπής και της αλήθειας. Εκεί αποκαλύπτεται τόσο η αδυναμία όσο και η ελευθερία του. Γι’ αυτό και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής δεν κηρύττει στις πόλεις αλλά στην έρημο: ο λόγος του Θεού δεν ακούγεται εύκολα μέσα στη σύγχυση και την αυτάρκεια, αλλά στην ταπείνωση και την αναζήτηση.

Παράλληλα, η έρημος είναι τόπος κάθαρσης και μεταμόρφωσης. Όπως ο Ισραήλ οδηγήθηκε μέσα από την έρημο προς τη Γη της Επαγγελίας, έτσι και ο άνθρωπος καλείται να περάσει από την εσωτερική του έρημο για να συναντήσει τον Χριστό. Δεν είναι τόπος εγκατάλειψης, αλλά τόπος προετοιμασίας, όπου ο άνθρωπος μαθαίνει να ζει «ἐκ Θεοῦ καὶ οὐκ ἐξ ἑαυτοῦ».

3. Βάπτισμα μετανοίας και Ηλιακή αναμονή

Το βάπτισμα που κηρύσσει ο Ιωάννης δεν είναι τελετουργία κενή, αλλά καλέσμα σε μεταστροφή ζωής. Δεν βαπτίζει μόνο με νερό· προετοιμάζει για εκείνον που θα βαπτίσει «ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ», τον Χριστό. Αυτή η αναφορά στο Πνεύμα δείχνει την εσωτερική, μεταμορφωτική διάσταση της σωτηρίας.

Πνευματικά συμπεράσματα

1. Προετοιμασία και συντριβή καρδίας: Όπως η έρημος κάλεσε τον Ιωάννη, έτσι και η καρδιά μας καλείται σε πνευματικό καθαρισμό.

2. Μετάνοια ως νέα αρχή: Το βάπτισμα μετανοίας δεν είναι απλή αλλαγή συμπεριφοράς αλλά νέα πνευματική ταυτότητα.

3. Πνευματική ετοιμασία για τον Χριστό: Η πνευματική ζωή είναι συνεχής αναμονή της παρουσίας του Θεού μέσα μας.

Βιβλιογραφία 

Αγία Γραφή: Κατά Μάρκον 1:1-8 (Ορθόδοξος Κανόνας).

J. B. Lightfoot, The Gospel of Mark.

 Liturgical commentaries on pre-Theophany readings.Ο Σωτήρ

Holy Bible: Orthodox recension (Μάρκ. 1:1-8).

Lightfoot, J. B. (2003). St. Mark’s Gospel. Cambridge University Press.

Taft, R. (1997). The Liturgy of the Hours in East and West. Liturgical Press.

-Λόγος Θείου Φωτός