Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης Παύλος: Με κέντρο τον Χριστό και μέτρο τον άνθρωπο

 

                                                 Φωτό: Ενορία Αγίου Νικολάου Σιάτιστα

Εισαγωγή

Ο επικήδειος λόγος του Πανοσιολογιωτάτου  Αρχιμανδρίτου Εφραίμ Τριανταφυλλόπουλου για τον μακαριστό Μητροπολίτη Σισανίου και Σιατίστης  Παύλο (13-1-2019) δεν αποτελεί απλώς συναισθηματική αποτύπωση πένθους, αλλά εκκλησιολογική μαρτυρία ζωής. Ο λόγος αυτός λειτουργεί ως θεολογικό κείμενο, καθώς αποκαλύπτει έναν επισκοπικό τρόπο υπάρξεως που είχε ως κέντρο τον Χριστό και ως μέτρο τον άνθρωπο. Οι αρετές που αναδύονται μέσα από την αφήγηση —η ταπείνωση, η αγάπη, η αφιλαργυρία, η διάκριση, η θυσιαστική ποιμαντική— δεν χάνονται με τον θάνατο του προσώπου, αλλά παραδίδονται ως ιερή παρακαταθήκη στο σώμα της Εκκλησίας.

1. Η συνειδητή προετοιμασία του θανάτου και η πίστη στην Ανάσταση

Η επαναλαμβανόμενη αναφορά του μακαριστού Ιεράρχου στον επικείμενο θάνατό του («πηγαίνω να ησυχάσω πια», «θα βγει – δε θα βγει η χρονιά») φανερώνει όχι ματαιότητα, αλλά εσχατολογική εγρήγορση. Ο θάνατος δεν βιώνεται ως απειλή, αλλά ως μετάβαση.

Πατερικό χωρίο

«Οὐ φοβεῖται θάνατον ὁ καλῶς ζῶν.»

(Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, Ομιλία εις Ρωμαίους)

Νεοελληνική απόδοση:

Δεν φοβάται τον θάνατο εκείνος που έζησε σωστά.

Ανάλυση:

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος συνδέει την ειρηνική αντιμετώπιση του θανάτου με τη ζωή της μετάνοιας και της πίστης. Ο μακαριστός Παύλος, «σαν έτοιμος από καιρό», βίωνε τον θάνατο ως πράξη εμπιστοσύνης στον Θεό, επιβεβαιώνοντας ότι η πίστη είναι «ελπιζομένων υπόστασις» (Ιω. Χρυσοστόμου, 2001).

Πνευματικό δίδαγμα:

Η συνειδητή προετοιμασία του θανάτου αποτελεί ιερή παρακαταθήκη πνευματικής ωριμότητας και αληθινής ελπίδας.

2. Η ταπείνωση και το ακατάκριτο ήθος

Στον επικήδειο λόγο τονίζεται με έμφαση ότι επί δεκατρία έτη δεν ακούστηκε από τον Επίσκοπο λόγος κατάκρισης. Το ακατάκριτο ήθος του δεν ήταν σιωπή αδυναμίας, αλλά καρπός ταπεινώσεως και διάκρισης.

Πατερικό χωρίο

«Ὅπου ἐστὶ ταπείνωσις, ἐκεῖ οὐ προσβάλλει δαίμων.»

(Ἰωάννης τῆς Κλίμακος, Κλίμαξ, Λόγος ΚΕ΄)

Νεοελληνική απόδοση:

Όπου υπάρχει ταπείνωση, εκεί δεν μπορεί να επιτεθεί ο διάβολος.

Ανάλυση:

Η ταπείνωση προστατεύει τον άνθρωπο από την πνευματική τύφλωση. Η αποφυγή της κατάκρισης δείχνει άνθρωπο που γνωρίζει τα όρια της ανθρώπινης κρίσης και αφήνει τον ρόλο του κριτή στον Θεό (Γρηγόριος Νύσσης, 1996).

Πνευματικό δίδαγμα:

Το ακατάκριτο ήθος αποτελεί σήμερα ανεκτίμητη προσφορά σε μια εποχή δημόσιου λόγου σκληρού και διχαστικού.

3. Η διάκριση στην εξομολόγηση και η ελευθερία εν Χριστώ

Ιδιαίτερη θέση στον επικήδειο κατέχει η αναφορά στη διακριτική ποιμαντική του μακαριστού Παύλου στο μυστήριο της εξομολογήσεως: «φάρμακο μετά μέλιτος», χωρίς προσωποληψία, με κέντρο τη σχέση του ανθρώπου με τον Χριστό.

Πατερικό χωρίο

«Ἡ διάκρισις ἐστὶ μήτηρ πασῶν τῶν ἀρετῶν.»

(Ἀββᾶς Ἀντώνιος, Αποφθέγματα)

Νεοελληνική απόδοση:

Η διάκριση είναι μητέρα όλων των αρετών.

Ανάλυση:

Η διάκριση καθιστά τον ποιμένα ιατρό ψυχών και όχι δικαστή. Η εμπειρία της ελευθερίας που ενέπνεε ο μακαριστός Παύλος μαρτυρεί ποιμαντική απαλλαγμένη από εξουσιασμό και πνευματικό καταναγκασμό (Ware, 1993).

Πνευματικό δίδαγμα:

Η ποιμαντική διάκριση αποτελεί ιερή παρακαταθήκη για την Εκκλησία, ιδίως σε περιόδους πνευματικής σύγχυσης.

4. Η θυσιαστική αγάπη και η αφιλαργυρία

Η αδιάκριτη αγάπη προς τους φτωχούς, η αφιλαργυρία και η συνεχής κίνηση «επί των επάλξεων μαχόμενος» αποκαλύπτουν έναν Επίσκοπο που έγινε ο ίδιος «πλησίον».

Πατερικό χωρίο

«Οὐδὲν οὕτως ἴδιον Χριστιανοῦ ὡς τὸ ἐλεεῖν.»

(Βασίλειος ὁ Μέγας, Ομιλία εις τον πλούσιον)

Νεοελληνική απόδοση:

Τίποτε δεν χαρακτηρίζει περισσότερο τον Χριστιανό από το έλεος.

Ανάλυση:

Η αφιλαργυρία του μακαριστού Παύλου δεν ήταν ιδεολογία, αλλά ευαγγελική πράξη. Το χρήμα είχε εργαλειακό χαρακτήρα, ποτέ υπαρξιακή αξία (Pelikan, 1974).

Πνευματικό δίδαγμα:

Η θυσιαστική αγάπη και η αφιλαργυρία αποτελούν αντίδοτο στον σύγχρονο υλισμό και εκκλησιαστική μαρτυρία αυθεντικότητας.

5. Ο Επίσκοπος ως εικόνα της Εκκλησίας

Η παρομοίωση της τοπικής Εκκλησίας με σώμα, όπου ο Επίσκοπος είναι κεφαλή «εις τύπον και τόπον Χριστού», εντάσσει τον μακαριστό Παύλο στην αυθεντική εκκλησιολογική παράδοση.

Πατερικό χωρίο

«Ὅπου ὁ ἐπίσκοπος, ἐκεῖ ἡ Ἐκκλησία.»

(Ἰγνάτιος ὁ Θεοφόρος, Προς Σμυρναίους)

Νεοελληνική απόδοση:

Όπου βρίσκεται ο επίσκοπος, εκεί είναι η Εκκλησία.

Ανάλυση:

Ο μακαριστός Παύλος δεν λειτούργησε ως διοικητής, αλλά ως πατέρας και συντονιστής χαρισμάτων. Η ενότητα που καλλιεργούσε φανέρωνε εκκλησία ζώσα και λειτουργημένη (Λαρίδης, 2012).

Πνευματικό δίδαγμα:

Η επισκοπική διακονία ως προσφορά ζωής παραμένει ιερή παρακαταθήκη για κάθε ποιμένα.

Επίλογος

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης κυρός Παύλος δεν άφησε πίσω του απλώς μνήμη, αλλά τρόπο ζωής. Οι αρετές του, φωτισμένες από την πατερική παράδοση και σφραγισμένες με θυσιαστική αγάπη, αποτελούν ανεκτίμητη προσφορά και ιερή παρακαταθήκη για την Εκκλησία. Το σώμα του «σπείρεται» στη γη της Σιάτιστας, αλλά το ήθος του καρποφορεί στον τρόπο μας. Η μνήμη του γίνεται κλήση ευθύνης: να μετατρέψουμε την ευγνωμοσύνη σε μίμηση και τον λόγο σε ζωή.

Βιβλιογραφία  

Βασίλειος Καισαρείας. (1998). Λόγοι και Ομιλίες. Πατερικαί Εκδόσεις «Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς».

Γρηγόριος Νύσσης. (1996). Περί τελειότητος. ΕΠΕ.

Ιγνάτιος ὁ Θεοφόρος. (2000). Επιστολές. Αποστολική Διακονία.

Ιωάννης ὁ Χρυσόστομος. (2001). Υπομνήματα εις τας Επιστολάς. ΕΠΕ.

Ιωάννης τῆς Κλίμακος. (2004). Κλίμαξ. Ιερά Μονή Παρακλήτου.

Λαρίδης, Χ. (2012). Η εκκλησιολογία της κοινωνίας. Αρμός.

Pelikan, J. (1974). The Christian Tradition (Vol. 1). University of Chicago Press.

Ware, K. (1993). The Orthodox Way. St Vladimir’s Seminary Press.

-Λόγος Θείου Φωτός