Η εξομολόγηση των λογισμών στην πατερική παράδοση και τα τριάντα τρία βασικά οφέλη της

 

                                                          Φωτό: Pinterest

 Περίληψη

Η παρούσα μελέτη εξετάζει το ζήτημα της εξομολόγησης των λογισμών υπό το πρίσμα της πατερικής ανθρωπολογίας και ασκητικής θεολογίας . Αναλύεται η φύση και η διάκριση των λογισμών, η σχέση τους με τα τρία μέρη της ψυχής, καθώς και η θεραπευτική λειτουργία της Ιεράς Εξομολόγησης ως πράξης φανέρωσης και ίασης της εσωτερικής ανθρώπινης κατάστασης. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στη σωτηριολογική και ποιμαντική ωφέλεια της εξομολόγησης των λογισμών, η οποία συνιστά βασικό όπλο στον αόρατο πνευματικό πόλεμο και θεμελιώδη προϋπόθεση για την πνευματική πρόοδο του πιστού.Το πόνημα αυτό ολοκληρώνεται παρουσιάζοντας τριάντα τρία βασικά οφέλη της εξομολόγησης για τον πιστό.

Εισαγωγή

Η πνευματική ζωή, όπως βιώνεται και κατανοείται στην Ορθόδοξη Εκκλησία, δεν περιορίζεται στη συμμόρφωση προς εξωτερικούς ηθικούς κανόνες, αλλά αφορά κυρίως την εσωτερική θεραπεία του ανθρώπου. Στο πλαίσιο αυτό, οι λογισμοί καταλαμβάνουν κεντρική θέση, καθώς αποτελούν το πρώτο πεδίο προσβολής του ανθρώπου από το κακό και, ταυτόχρονα, το σημείο από το οποίο αρχίζει η πτώση ή η νίκη στον πνευματικό αγώνα.

Οι Άγιοι Πατέρες, έχοντας βιωματική γνώση του αοράτου πολέμου, ανέπτυξαν μια λεπτομερή διδασκαλία περί λογισμών, αναγνωρίζοντας ότι η σωστή αντιμετώπισή τους προϋποθέτει διάκριση, ταπείνωση και πνευματική καθοδήγηση. Στο πλαίσιο αυτό, η εξομολόγηση των λογισμών αναδεικνύεται ως ουσιώδες στοιχείο της ασκητικής και μυστηριακής ζωής της Εκκλησίας.

1. Η πατερική κατανόηση των λογισμών

Σύμφωνα με την πατερική παράδοση, οι λογισμοί δεν ταυτίζονται αυτομάτως με την αμαρτία. Ο Ευάγριος ο Ποντικός διακρίνει σαφώς μεταξύ προσβολής, συγκατάθεσης και πράξης, επισημαίνοντας ότι η ηθική ευθύνη αρχίζει μόνον όταν ο άνθρωπος αποδεχθεί και καλλιεργήσει τον λογισμό (Ευάγριος Ποντικός).

Οι Πατέρες ομαδοποιούν τους λογισμούς σε γενικές κατηγορίες, οι οποίες αντιστοιχούν στα τρία μέρη της ψυχής:

α) το λογιστικό,

β) το θυμικό και

γ) το επιθυμητικό.

Οι βλάσφημοι και άπιστοι λογισμοί συνδέονται κυρίως με το λογιστικό, οι πονηροί και μισαδελφικοί με το θυμικό, ενώ οι αισχροί και φιλήδονοι με το επιθυμητικό μέρος της ψυχής. Η διάκριση αυτή δεν έχει θεωρητικό χαρακτήρα, αλλά καθαρά θεραπευτικό, καθώς καθοδηγεί τον πιστό στον κατάλληλο τρόπο αντιμετώπισης.

2. Η θεραπεία των τριών μερών της ψυχής

Ο Όσιος Μάξιμος ο Ομολογητής συνοψίζει με ακρίβεια τη θεραπευτική μέθοδο της Εκκλησίας, επισημαίνοντας ότι το θυμικό θεραπεύεται με την αγάπη, το επιθυμητικό με την εγκράτεια και το λογιστικό με την προσευχή (Μάξιμος Ομολογητής). Η πνευματική ζωή δεν αποσκοπεί στην εξάλειψη των φυσικών δυνάμεων της ψυχής, αλλά στη μεταμόρφωσή τους και στην επαναφορά τους στον φυσικό τους σκοπό.

Η αποτυχία του ανθρώπου να διακρίνει τη λειτουργία των λογισμών οδηγεί συχνά σε υπερβολικό φόβο, ενοχικότητα ή απόγνωση. Αντίθετα, η πατερική προσέγγιση προσφέρει ελπίδα και ρεαλισμό, καθώς αναγνωρίζει την ανθρώπινη αδυναμία χωρίς να αναιρεί τη δυνατότητα της θεραπείας.

3. Η εξομολόγηση των λογισμών ως θεραπευτική πράξη

Η Ιερά Εξομολόγηση, σύμφωνα με την ορθόδοξη εκκλησιολογία, δεν αποτελεί απλώς νομική πράξη άφεσης αμαρτιών, αλλά μυστήριο θεραπείας και αποκατάστασης της κοινωνίας του ανθρώπου με τον Θεό και την Εκκλησία. Στο πλαίσιο αυτό, η φανέρωση των λογισμών κατέχει εξέχουσα θέση.

Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος επισημαίνει ότι οι λογισμοί αντλούν δύναμη από την αφάνειά τους και ότι η απόκρυψή τους ενισχύει τη δράση των δαιμονικών επιρροών (Ιωάννης της Κλίμακος). Η γνωστή παρομοίωσή του με τα αυγά που θερμαίνονται στον κόλπο υποδηλώνει ότι ο λογισμός, όταν παραμένει κρυφός, εξελίσσεται και οδηγεί τελικώς στην  πράξη του πονηρού.

Η εξομολόγηση, επομένως, λειτουργεί αποκαλυπτικά και απομυθοποιητικά: φέρνει στο φως ό,τι δρα στο σκοτάδι και αποδυναμώνει τη δυναμική του κακού. Η απλή φανέρωση ενός λογισμού, ακόμη και χωρίς εκτενή ανάλυση, συχνά επιφέρει άμεση εσωτερική ανακούφιση και ειρήνη.

4. Η πνευματική και ποιμαντική ωφέλεια της εξομολόγησης των λογισμών

Η εξομολόγηση των λογισμών ωφελεί τον πιστό σε πολλαπλά επίπεδα. Πρώτον, καλλιεργεί την ταπείνωση, καθώς ο άνθρωπος αποδέχεται την αδυναμία του και παύει να στηρίζεται στις δικές του δυνάμεις. Δεύτερον, ενισχύει την αυτογνωσία, διότι ο πιστός μαθαίνει να παρατηρεί τις εσωτερικές του κινήσεις χωρίς φόβο και αυταπάτη.

Τρίτον, η εξομολόγηση αποτρέπει τη μετατροπή των λογισμών σε πράξεις. Πολλές πτώσεις, σύμφωνα με την πατερική εμπειρία, θα είχαν αποφευχθεί εάν οι λογισμοί είχαν φανερωθεί εγκαίρως στον πνευματικό πατέρα. Επιπλέον, η εξομολόγηση λειτουργεί ως σχολείο διακρίσεως, αφού ο πιστός διδάσκεται να ξεχωρίζει ποιοι λογισμοί προέρχονται από τον Θεό, ποιοι από τη φύση και ποιοι από τον πονηρό.

Τέλος, η εξομολόγηση των λογισμών αποκαθιστά τη χαρά και την ελπίδα. Ο άνθρωπος παύει να αισθάνεται μόνος στον αγώνα του και βιώνει την Εκκλησία ως θεραπευτική κοινότητα, μέσα στην οποία ενεργεί η χάρη του Θεού.

5. Τριάντα τρία (33) βασικά οφέλη της Ιεράς Εξομολόγησης για τον πιστό

1. Αποκαθιστά την κοινωνία του ανθρώπου με τον Θεό διά της συγχωρήσεως των αμαρτιών.

2. Χαρίζει ειρήνη στην καρδιά και ανακούφιση στη συνείδηση.

3. Θεραπεύει τα τραύματα της ψυχής που προκάλεσε η αμαρτία.

4. Αποδυναμώνει τη δύναμη των λογισμών μέσω της φανέρωσής τους.

5. Καλλιεργεί τη βαθιά και έμπρακτη ταπείνωση.

6. Ενισχύει την αυτογνωσία και τη ρεαλιστική αυτοεκτίμηση.

7. Προλαμβάνει τη μετατροπή των λογισμών σε αμαρτωλές πράξεις.

8. Ελευθερώνει τον πιστό από την εσωτερική μοναξιά και απομόνωση.

9. Καθαρίζει τον νου από τη σύγχυση και την πνευματική τύφλωση.

10. Ανανεώνει τη χάρη του Αγίου Πνεύματος μέσα στον άνθρωπο.

11. Ενδυναμώνει την πνευματική διάκριση καλού και κακού.

12. Διδάσκει την υπακοή και την εμπιστοσύνη στον πνευματικό πατέρα.

13. Καταργεί τη δύναμη της ντροπής ως εργαλείου του πονηρού.

14. Αποκαθιστά την εσωτερική ελευθερία του ανθρώπου.

15. Θεραπεύει τον φόβο, την αγωνία και την απόγνωση.

16. Ενισχύει την υπομονή και τη σταθερότητα στον πνευματικό αγώνα.

17. Προάγει την πνευματική ωριμότητα και υπευθυνότητα.

18. Επαναφέρει τη χαρά και την ελπίδα στη ζωή του πιστού.

19. Καθαρίζει τη συνείδηση πριν τη συμμετοχή στα Ιερά Μυστήρια.

20. Ενισχύει τη μετάνοια ως διαρκή στάση ζωής.

21. Αποκαθιστά τη σωστή σχέση με τον εαυτό και τον πλησίον.

22. Μειώνει την επιρρέπεια στην υποκρισία και την αυτάρκεια.

23. Προστατεύει από πλάνες και ψευδοπνευματικές εμπειρίες.

24. Οδηγεί στη βαθύτερη κατανόηση της αγάπης του Θεού.

25. Καθιστά τον πιστό δεκτικό στη θεία καθοδήγηση.

26. Βοηθά στην αποδοχή των πτώσεων χωρίς απελπισία.

27. Αναπτύσσει την αίσθηση της εκκλησιαστικής ζωής και κοινωνίας.

28. Ενισχύει τη συνειδητή και καρδιακή προσευχή.

29. Καλλιεργεί τη σταδιακή αποκοπή από τα πάθη.

30. Οπλίζει τον πιστό για τον αόρατο πνευματικό πόλεμο.

31. Προσφέρει πνευματική παρηγορία σε περιόδους δοκιμασιών.

32. Οδηγεί στη βαθμιαία κάθαρση, φωτισμό και θέωση.

33. Προετοιμάζει τον άνθρωπο για τη συνάντηση με τον Θεό «εν μετανοία».

Συμπεράσματα

Η εξομολόγηση των λογισμών αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της ορθόδοξης πνευματικής ζωής και αναπόσπαστο μέρος της πατερικής θεραπευτικής. Δεν πρόκειται για ψυχολογική εκτόνωση, αλλά για εκκλησιαστική πράξη, διά της οποίας ο άνθρωπος ελευθερώνεται από την κρυφή ενέργεια του κακού και πορεύεται με ασφάλεια στον δρόμο της σωτηρίας. Η πατερική διδασκαλία αναδεικνύει την εξομολόγηση όχι ως πράξη φόβου, αλλά ως χώρο ελπίδας, φωτισμού και ανακαίνισης του ανθρώπου.

Βιβλιογραφία

• Ευάγριος Ποντικός. Πρακτικός – Περί λογισμών.

• Ιωάννης Κασσιανός. Συνομιλίες.

• Ιωάννης της Κλίμακος. Κλίμαξ.

• Ισαάκ ο Σύρος. Ασκητικοί Λόγοι.

• Μάξιμος ο Ομολογητής. Κεφάλαια περί αγάπης.

  -Λόγος Θείου Φωτός