Τα Όπλα του Θεού: Τρόπαια ταπεινής πίστης και προσφοράς αγάπης προς τον Θεό και τον πλησίον

 

                                                                        Φωτό: Pinterest

1. Εισαγωγή

Η πνευματική ζωή της Εκκλησίας περιγράφεται συχνά με εικόνες δυναμικές και παραστατικές. Μία από τις πιο ισχυρές και διαχρονικές είναι η εικόνα της «πανοπλίας του Θεού», όπως την παραδίδει ο Απόστολος Παύλος στην Προς Εφεσίους Επιστολή. Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί απλώς μια ποιητική μεταφορά· είναι θεολογική σύνοψη της πνευματικής πάλης του χριστιανού, πρόσκληση σε εγρήγορση και βεβαίωση ότι ο αγώνας δεν είναι μοναχικός, αλλά εν Χριστώ και εν τη Εκκλησία.

Ο Απόστολος Παύλος, ζώντας σε έναν κόσμο όπου η ρωμαϊκή στρατιωτική παρουσία ήταν καθημερινή πραγματικότητα, χρησιμοποιεί τα στοιχεία της στρατιωτικής εξάρτυσης για να αποδώσει αλήθειες βαθιά πνευματικές. Η πάλη του πιστού δεν είναι «προς αίμα και σάρκα», αλλά «προς τας αρχάς, προς τας εξουσίας, προς τους κοσμοκράτορας του σκότους του αιώνος τούτου». Η πανοπλία δεν είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα, αλλά δώρο και εντολή Θεού· δεν φοριέται εξωτερικά, αλλά ενδύεται εσωτερικά, στην καρδιά και στον νου.

 

2. Προς Εφεσίους 6, 10-17 - νεοελληνική απόδοση :

«Αδελφοί μου, να ενδυναμώνεστε στον Κύριο και στη δύναμη της ισχύος Του. Ντυθείτε με όλη την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου. Γιατί ο αγώνας μας δεν είναι εναντίον ανθρώπων, αλλά εναντίον αρχών, εναντίον εξουσιών, εναντίον των κοσμοκρατόρων του σκότους αυτού του κόσμου, εναντίον των πνευματικών δυνάμεων της πονηρίας στα επουράνια. Γι’ αυτό πάρτε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε στην κακή ημέρα και, αφού τα καταφέρετε όλα, να μείνετε σταθεροί. Σταθείτε λοιπόν, ζωσμένοι με την αλήθεια στη μέση σας, ντυμένοι με τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας υποδήσει τα πόδια σας με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω απ’ όλα, πάρτε την ασπίδα της πίστης, με την οποία θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πύρινα βέλη του πονηρού. Πάρτε επίσης την περικεφαλαία της σωτηρίας και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού».

2.1 Ανάλυση 

 Η εντολή «ενδυναμούσθε εν Κυρίω» θέτει τη βάση: η δύναμη δεν προέρχεται από την ανθρώπινη αυτάρκεια, αλλά από τη Θεία Χάρη. Ο πιστός δεν καλείται να αυτοσχεδιάσει όπλα, αλλά να «ενδυθεί» αυτό που ήδη του προσφέρεται. Η πανοπλία είναι του Θεού, όχι απλώς για τον Θεό. Ο Απόστολος Παύλος τονίζει τη σταθερότητα: «ίνα δυνηθήτε στήναι». Η πνευματική ζωή είναι στάση, αντοχή, επιμονή.

Οι Πατέρες της Εκκλησίας ερμήνευσαν το χωρίο όχι αλληγορικά με επιφανειακό τρόπο, αλλά ως οδό ασκήσεως. Ο Άγιος  Ιωάννης ο Χρυσόστομος επισημαίνει ότι ο Απόστολος δεν αφαιρεί την ανθρώπινη ευθύνη, αλλά τη συνδέει με τη Θεία Χάρη (Ομιλίες στην Προς Εφεσίους). Ο Μέγας Βασίλειος υπογραμμίζει ότι τα πνευματικά όπλα αποκτώνται με αγώνα και κάθαρση της καρδιάς (Όροι κατά πλάτος). Ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς συνδέει την πανοπλία με τη μέθεξη της Ακτίστου Χάριτος, τονίζοντας ότι η αληθινή άμυνα είναι η ένωση με τον Θεό (Υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων).

3. Τα μέρη της πανοπλίας

3.1 Η ζώνη της αλήθειας

Περιγραφή και συμβολισμός

Η ζώνη, στην αρχαία στρατιωτική εξάρτυση, συγκρατούσε τον χιτώνα και επέτρεπε ευκινησία. Πνευματικά, η αλήθεια συγκρατεί τον άνθρωπο στην ενότητα του εσωτερικού του κόσμου. Ο Ιερός Χρυσόστομος επισημαίνει ότι η αλήθεια προηγείται όλων, διότι χωρίς αυτήν η ψυχή διασπάται σε διπροσωπία (PG 62, 143). Η αλήθεια είναι ο Χριστός ο Ίδιος· άρα η ζώνη δηλώνει προσωπική σχέση με Αυτόν. Ο Μέγας Βασίλειος διδάσκει ότι το ψεύδος γεννά πάθη, ενώ η αλήθεια καθαρίζει τον νου (Επιστολή 234). Ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς προσθέτει ότι η αλήθεια δεν είναι διανοητική σύλληψη, αλλά εμπειρία φωτισμού.

Επιπλέον, η ζώνη δηλώνει εγκράτεια. Στην πατερική γλώσσα, το «ζωσάμενοι τας οσφύας» σημαίνει ετοιμότητα για άσκηση. Ο Ιερός Χρυσόστομος παρατηρεί ότι η αλήθεια προϋποθέτει ταπείνωση, διότι ο υπερήφανος δεν αντέχει να δει την πραγματική του κατάσταση. Ο Μέγας Βασίλειος συνδέει την αλήθεια με την ακρίβεια της πίστεως και την ορθότητα της ζωής. Ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς μιλά για 34 όπου ο άνθρωπος δεν υποκρίνεται ούτε ενώπιον Θεού ούτε ενώπιον εαυτού. Έτσι η ζώνη γίνεται βάση όλων των αρετών.

Παράδειγμα

Ένας νέος επαγγελματίας εργάζεται σε περιβάλλον όπου η μικρή παραποίηση στοιχείων θεωρείται «έξυπνη πρακτική». Δέχεται πίεση να αλλοιώσει αριθμούς για να ωφεληθεί η εταιρεία. Αισθάνεται φόβο μήπως χάσει τη θέση του. Θυμάται όμως ότι η αλήθεια δεν είναι διαπραγματεύσιμη. Αρνείται ευγενικά να συμμετάσχει στην απάτη.Υφίσταται ειρωνεία από συναδέλφους και για ένα διάστημα μένει στο περιθώριο. Η συνείδησή του όμως είναι ειρηνική. Με τον χρόνο αποκαλύπτεται το σκάνδαλο και η στάση του αναγνωρίζεται. Η αλήθεια έγινε η ζώνη που τον κράτησε όρθιο.

3.2 Ο θώρακας της δικαιοσύνης

Περιγραφή και συμβολισμός

 Ο θώρακας καλύπτει τα ζωτικά όργανα. Η δικαιοσύνη, κατά τους Πατέρες, είναι η έμπρακτη αρετή που διαφυλάσσει την καρδιά από τα πάθη. Ο Ιερός Χρυσόστομος ερμηνεύει τη δικαιοσύνη ως «καθαρότητα βίου» (PG 62). Ο Μέγας Βασίλειος την ταυτίζει με την τήρηση των εντολών ως έκφραση αγάπης προς τον Θεό.

Η δικαιοσύνη δεν είναι νομικισμός. Ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς τονίζει ότι η αληθινή δικαιοσύνη είναι καρπός της Θείας Χάριτος και οδηγεί στη θέωση. Επιπλέον, η δικαιοσύνη λειτουργεί θεραπευτικά· επανορθώνει τις σχέσεις. Ο Ιερός Χρυσόστομος σημειώνει ότι όποιος αδικεί τραυματίζει πρώτα τον εαυτό του. Ο Μέγας Βασίλειος συνδέει τη δικαιοσύνη με την ελεημοσύνη, ως πρακτική εφαρμογή της αγάπης. Η καρδιά που πράττει δίκαια γίνεται αδιαπέραστη από την κακία.

 Παράδειγμα

Μια μητέρα μεγαλώνει μόνη τα παιδιά της. Έχει πικραθεί από αδικίεςκαι θα μπορούσε να γεμίσει την καρδιά των παιδιών με θυμό. Επιλέγει όμως να μιλά με σεβασμό για όλους. Διδάσκει τη συγχώρηση με το παράδειγμά της. Βοηθά κρυφά μια γειτόνισσα που την είχε συκοφαντήσει. Δεν ανταποδίδει κακό στο κακό και η καρδιά της παραμένει καθαρή.

Τα παιδιά της μαθαίνουν τι σημαίνει δικαιοσύνη. Ο θώρακας της δικαιοσύνης προστατεύει την οικογένεια.

3.3 Τα υποδήματα της ετοιμασίας του ευαγγελίου της ειρήνης

Περιγραφή και συμβολισμός

 Τα υποδήματα επιτρέπουν πορεία σε δύσβατο έδαφος. Η ειρήνη είναι η σταθερότητα του βήματος. Ο Μέγας Βασίλειος γράφει ότι ο χριστιανός πρέπει να είναι «ειρηνοποιός εν πάσι» (Όροι κατά πλάτος). Ο Ιερός Χρυσόστομος επισημαίνει ότι η ειρήνη είναι δύναμη, όχι αδυναμία.

Η ετοιμασία δηλώνει διαρκή προθυμία για μαρτυρία. Ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς βλέπει την ειρήνη ως καρπό του Αγίου Πνεύματος που καθιστά τον άνθρωπο φορέα φωτός. Επιπλέον, η ειρήνη θεραπεύει τις κοινότητες. Ο Ιερός Χρυσόστομος αναφέρει ότι η διχόνοια είναι έργο του πονηρού. Ο Μέγας Βασίλειος υπογραμμίζει ότι χωρίς ειρήνη δεν υπάρχει αληθινή θεογνωσία.

 Παράδειγμα

Ένας φοιτητής ζει σε περιβάλλον έντονων ιδεολογικών αντιπαραθέσεων και συχνά προκαλείται να απαντήσει επιθετικά. Επιλέγει να ακούει πριν μιλήσει και απαντά χωρίς ειρωνεία. Δεν μειώνει τον συνομιλητή του. Όταν ξεσπά ένταση, προτείνει διάλογο και στηρίζει φίλους του που συγκρούονται. Δεν φοβάται να ομολογήσει την πίστη του. Η στάση του φέρνει ηρεμία στην ομάδα. Τα υποδήματα της ειρήνης τον κρατούν σταθερό.

3.4 Η ασπίδα της πίστης

Περιγραφή και συμβολισμός

Η ασπίδα καλύπτει όλο το σώμα. Η πίστη είναι ολοκληρωτική εμπιστοσύνη στον Θεό. Ο Ιερός Χρυσόστομος αναφέρει ότι τα «πύρινα βέλη» είναι οι λογισμοί απελπισίας (PG 62). Ο Μέγας Βασίλειος τονίζει ότι η πίστη θεμελιώνεται στην εμπειρία της Εκκλησίας.

Ο Άγιος Γρηγόριος  Παλαμάς συνδέει την πίστη με τον φωτισμό του νου. Επιπλέον, η πίστη λειτουργεί κοινοτικά· δεν είναι ατομική αυτάρκεια. Ο Ιερός Χρυσόστομος παρατηρεί ότι η ασπίδα κρατείται με τα δύο χέρια, όπως η πίστη απαιτεί ολόκληρο τον άνθρωπο. Ο Βασίλειος υπογραμμίζει ότι η αμφιβολία θεραπεύεται με προσευχή.

 Παράδειγμα

Ένας άνθρωπος λαμβάνει δύσκολη διάγνωση υγείας, συγκλονίζεται και νιώθει φόβο για το μέλλον. Προσεύχεται με δάκρυα, δεν αρνείται την αγωνία του, αλλά την προσφέρει όμως στον Θεό. Βρίσκει στήριξη στην κοινότητα. Αντιμετωπίζει τη θεραπεία με ελπίδα και παρηγορεί άλλους ασθενείς. Η πίστη του γίνεται ασπίδα στα πύρινα βέλη της απελπισίας.

3.5 Η περικεφαλαία της σωτηρίας

Περιγραφή και συμβολισμός

 Η περικεφαλαία προστατεύει την κεφαλή, δηλαδή τον νου. Η σωτηρία ως ελπίδα και βεβαιότητα εν Χριστώ διαφυλάσσει τον νου από απελπισία και σύγχυση.   Ο Μέγας Βασίλειος μιλά για νήψη και πνευματική εγρήγορση. Ο Ιερός Χρυσόστομος επισημαίνει ότι η απελπισία είναι το πιο επικίνδυνο τραύμα.

Ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς διδάσκει ότι η μνήμη του Θεού καθαρίζει τον νου και η καθαρότητα του νου είναι προϋπόθεση θεογνωσίας. Επιπλέον, η ελπίδα της σωτηρίας προσφέρει προοπτική αιωνιότητας. Ο Μέγας Βασίλειος συνδέει την ελπίδα με τη χαρά. Ο Ιερός Χρυσόστομος σημειώνει ότι ο νους που ελπίζει δεν παραλύει.

 Παράδειγμα

Ένας εργαζόμενος χάνει ξαφνικά τη δουλειά του και ο νους του γεμίζει σκοτεινές σκέψεις.

Αισθάνεται αποτυχία. Θυμάται όμως ότι η αξία του δεν ταυτίζεται με τη θέση του.Στρέφεται στην προσευχή και  ζητά συμβουλή από πνευματικό πατέρα.

Οργανώνει τα βήματά του με ψυχραιμία, βρίσκει προσωρινή εργασία. και η ελπίδα δεν σβήνει. Η περικεφαλαία της σωτηρίας φυλάσσει τον νου του.

3.6 Η μάχαιρα του Πνεύματος, ο λόγος του Θεού

Περιγραφή και συμβολισμός

Η μάχαιρα είναι επιθετικό όπλο. Ο λόγος του Θεού, η Αγία Γραφή, γίνεται δύναμη διάκρισης και αντίστασης. Η μάχαιρα δηλώνει ενεργό λόγο. Ο Ιερός Χρυσόστομος προτρέπει σε καθημερινή μελέτη της Αγίας  Γραφής (PG 62). Ο Μέγας Βασίλειος θεωρεί τον λόγο του Θεού φως που αποκαλύπτει την αλήθεια.

Ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς τονίζει ότι ο Λόγος ενεργεί όταν συνοδεύεται από καθαρή καρδιά. Επιπλέον, η Αγία Γραφή γίνεται κριτήριο διάκρισης. Ο Ιερός Χρυσόστομος λέει ότι όπως ο στρατιώτης ασκείται στο ξίφος, έτσι και ο πιστός στη μελέτη. Ο Μέγας Βασίλειος υπογραμμίζει ότι η Γραφή ερμηνεύεται εντός Εκκλησίας.

 Παράδειγμα

Μια νέα γυναίκα δέχεται εσωτερικούς λογισμούς αναξιότητας. Θυμάται εδάφια που μιλούν για την αγάπη του Θεού και τα επαναλαμβάνει στην προσευχή της. Όταν αντιμετωπίζει πειρασμό εκδίκησης, ανακαλεί τον λόγο «αγαπάτε τους εχθρούς υμών».

Συγκρατεί την οργή της διαβάζοντας καθημερινά λίγες γραμμές από το Ευαγγέλιο.

Ο λόγος της γίνεται κριτήριο αποφάσεων και η ζωή της αλλάζει σταδιακά.

Η μάχαιρα του Πνεύματος γίνεται φως και δύναμη.

4. Επίλογος

Η κατά Χριστόν πανοπλία δεν είναι ποιητική υπερβολή ούτε παρωχημένη εικόνα. Είναι καθημερινή κλήση σε εγρήγορση, μετάνοια και εμπιστοσύνη. Ο αγώνας είναι αληθινός, αλλά και η Θεία Χάρη είναι αληθινή. Ο Θεός δεν αφήνει τον άνθρωπο άοπλο· του προσφέρει τα μέσα να σταθεί, να αντισταθεί και να νικήσει όχι με κοσμική δύναμη, αλλά με ταπεινή πίστη.

Είθε η αλήθεια να μας ζώνει, η δικαιοσύνη να φυλάσσει την καρδιά μας, η ειρήνη να κατευθύνει τα βήματά μας, η πίστη να σβήνει τα βέλη του πονηρού, η ελπίδα της σωτηρίας να φωτίζει τον νου μας και ο Λόγος του Θεού να γίνεται καθημερινή μας τροφή. Καλή δύναμη στον αγώνα, με χαρά, υπομονή και αδιάλειπτη προσευχή.

5. Βιβλιογραφία  

 Βασίλειος ο Μέγας. (1988). Όροι κατά πλάτος. Θεσσαλονίκη: Πατερικαί Εκδόσεις.

Γρηγόριος Παλαμάς. (1992). Υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων. Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόρη.

Ιωάννης ο Χρυσόστομος. (2006). Ομιλίες στην Προς Εφεσίους Επιστολή. Αθήνα: Αποστολική Διακονία.

Καινή Διαθήκη. (2012). Προς Εφεσίους Επιστολή. Αθήνα: Ελληνική Βιβλική Εταιρεία.

-Λόγος Θείου Φωτός