Βαλύρα Μεσσηνίας: Η γαλατόπιτα της Τυροφάγου και η ζεστή καρδιά της παράδοσης

                          

                                        κα Γεωργία Μπουρίκα- Μαρινοπούλου

Στη γλυκιά αγκαλιά της Βαλύρας, εκεί όπου οι εποχές μοιάζουν να ακολουθούν ακόμη τον παλμό των παλιών καιρών, η εβδομάδα της Τυροφάγου δεν είναι απλώς μια περίοδος πριν από τη Σαρακοστή. Είναι μια ζωντανή μνήμη. Ένα κάλεσμα σε γεύσεις, αρώματα και πρόσωπα που κρατούν άσβεστη τη φλόγα της παράδοσης. Και ανάμεσα σε όλα τα καλούδια που στολίζουν τα τραπέζια και τις καρδιές των ανθρώπων, ξεχωρίζει ένα γλύκισμα απλό και συνάμα βαθιά συμβολικό: η γαλατόπιτα.

Στη Βαλύρα, οι κυρίες του  Συλλόγου Γυναικών Βαλύρας διατηρούν  το έθιμο και προσφέρουν  γαλατόπιτα την Κυριακή πριν από την Καθαρά Δευτέρα στην αποκριάτικη εκδήλωσή τους. Δεν πρόκειται για μια τυχαία επιλογή. Το γάλα, τα αυγά, το βούτυρο – όλα τα «λευκά» και πλούσια αγαθά που επιτρέπονται ακόμη πριν τη νηστεία – γίνονται η βάση ενός γλυκού που αποχαιρετά την αφθονία και προετοιμάζει το σώμα και το πνεύμα για την εγκράτεια της Σαρακοστής.

 Η Γεωργία της Βαλύρας – φύλακας της γεύσης και της μνήμης

Ανάμεσα στις γυναίκες που κρατούν ζωντανή αυτή την παράδοση, ξεχωρίζει η κα Γεωργία Μπουρίκα- Μαρινοπούλου. Γέννημα και θρέμμα της Βαλύρας, παντρεμένη με Βαλυράιο άνδρα, η Γεωργία δεν στέριωσε μόνο μια όμορφη οικογένεια στο χωριό μας. Στέριωσε και κάτι πολύ βαθύτερο: την ιερή παρακαταθήκη των ηθών και εθίμων του τόπου μας.

Με σεβασμό στους προγόνους και αγάπη για τα παιδιά και τα εγγόνια της, διατηρεί και τιμά κάθε εποχική συνταγή, κάθε γιορτινό έθιμο. Η κουζίνα της δεν είναι απλώς ένας χώρος μαγειρικής. Είναι εργαστήρι μνήμης. Είναι σχολείο παράδοσης. Εκεί, ανάμεσα σε κατσαρόλες που σιγοβράζουν και αρώματα που γεμίζουν το σπίτι, μεταδίδεται η γνώση από γενιά σε γενιά.

Η γαλατόπιτά της, φτιαγμένη με μεράκι και υπομονή, χαρίζει άπλετη χαρά στα μέλη της οικογένειάς της, στα δύο εγγονάκια της και σε κάθε επισκέπτη που περνά το κατώφλι του σπιτιού της. Γιατί η Γεωργία δεν κρατά τις γεύσεις για τον εαυτό της. Τις μοιράζεται με αγάπη γύρω της.

Η συνταγή της Γεωργίας για την παραδοσιακή γαλατόπιτα

Η γαλατόπιτα της Τυροφάγου στη Βαλύρα είναι κρεμώδης, απαλή και αρωματική. Η επιτυχία της βασίζεται στην ποιότητα των υλικών, αλλά και σε μικρά μυστικά που κάνουν τη διαφορά.

Υλικά

• 3 κιλά φρέσκο γάλα

• 2 κούπες σιμιγδάλι ψιλό

• 2 κούπες ζάχαρη (ανάλογα με το πόσο γλυκιά τη θέλει κανείς – μπορεί να προστεθεί ή να αφαιρεθεί)

• 2 βανίλιες

• 2 κουταλιές της σούπας corn flour  

• 50 γραμμάρια φρέσκο βούτυρο

• 10 αυγά

• Κανέλα για πασπάλισμα

Το μυστικό της απαλής κρέμας

Η Γεωργία επιμένει:

«Για να είναι η κρέμα πιο απαλή, προσθέτουμε το corn flour στο σιμιγδάλι. Αφαιρούμε λίγο από το σιμιγδάλι και βάζουμε στη θέση του το corn flour.»

Αυτό το μικρό «πείραγμα» της παραδοσιακής αναλογίας δίνει στην κρέμα μεταξένια υφή, χωρίς να βαραίνει.

Εκτέλεση

1. Ζεσταίνουμε το γάλα σε μεγάλη κατσαρόλα σε μέτρια φωτιά. Δεν το αφήνουμε να βράσει απότομα· θέλουμε σταδιακή θέρμανση.

2. Αναμειγνύουμε το σιμιγδάλι με το corn flour, αφού πρώτα αφαιρέσουμε μια μικρή ποσότητα σιμιγδαλιού για να κρατήσουμε την ισορροπία της υφής.

3. Μόλις το γάλα αρχίσει να αχνίζει, προσθέτουμε σταδιακά το μείγμα σιμιγδαλιού, ανακατεύοντας συνεχώς για να μη σβολιάσει.

4. Ρίχνουμε τη ζάχαρη και τις βανίλιες. Η ποσότητα της ζάχαρης είναι, όπως λέει η Γεωργία, «θέμα γούστου». Κάποιοι την προτιμούν πιο γλυκιά, άλλοι πιο ήπια.

5. Συνεχίζουμε το ανακάτεμα μέχρι να δέσει η κρέμα. Προσθέτουμε το φρέσκο βούτυρο και το αφήνουμε να λιώσει μέσα στο μείγμα.

6. Κατεβάζουμε από τη φωτιά και αφήνουμε την κρέμα να πέσει ελαφρώς η θερμοκρασία της.

7. Σε μπολ, χτυπάμε τα 10 αυγά καλά και τα ενσωματώνουμε σταδιακά στην κρέμα, ανακατεύοντας γρήγορα ώστε να μη «κόψουν».

8. Αδειάζουμε το μείγμα σε βουτυρωμένο ταψί.

9. Ψήνουμε σε προθερμασμένο φούρνο στους 180°C μέχρι να ροδίσει όμορφα η επιφάνεια και να σταθεροποιηθεί το γλυκό.

10. Όταν κρυώσει, πασπαλίζουμε με κανέλα.

Το αποτέλεσμα είναι μια γαλατόπιτα με χρυσαφένια κρούστα και βελούδινη καρδιά.

Η γαλατόπιτα ως κοινωνικός δεσμός

Στη Βαλύρα, η γαλατόπιτα δεν είναι απλώς ένα επιδόρπιο. Είναι αφορμή συνάντησης. Είναι το γλυκό που ενώνει γενιές γύρω από το ίδιο τραπέζι. Είναι η γεύση που θυμίζει παιδικά χρόνια σε όσους έφυγαν και επιστρέφουν τις Απόκριες στο χωριό.

Στις αποκριάτικες εκδηλώσεις της πλατείας, όταν ο Σύλλογος Γυναικών προσφέρει τη γαλατόπιτα, δεν προσφέρει μόνο φαγητό. Προσφέρει ταυτότητα. Η παράδοση γίνεται πράξη, και η πράξη γίνεται γιορτή.

Οι μεγαλύτεροι θυμούνται τις μανάδες και τις γιαγιάδες τους να ανακατεύουν ακούραστα την κρέμα με ξύλινη κουτάλα. Οι νεότερες γυναίκες μαθαίνουν τις αναλογίες «με το μάτι». Τα παιδιά δοκιμάζουν και ζητούν δεύτερο κομμάτι. Έτσι συνεχίζεται ο κύκλος.

Η σημασία της Τυροφάγου

Η εβδομάδα της Τυροφάγου είναι η τελευταία πριν από τη Μεγάλη Σαρακοστή. Είναι περίοδος χαράς, προετοιμασίας και αποχαιρετισμού των ζωικών προϊόντων. Η γαλατόπιτα, με τα πλούσια υλικά της, συμβολίζει αυτή τη μεταβατική φάση: από την αφθονία στη νηστεία, από τον θόρυβο της Αποκριάς στη σιωπή της προσευχής.

Στη Βαλύρα, η μετάβαση αυτή γίνεται με γεύση γλυκιά. Με σεβασμό. Με κοινότητα.

Η παρακαταθήκη της Γεωργίας

Η κα Γεωργία Μπουρίκα- Μαρινοπούλου αποτελεί ζωντανό παράδειγμα ανθρώπου που δεν αφήνει τις ρίζες να ξεραθούν. Διατηρεί τις συνταγές, τις διηγείται, τις προσαρμόζει ελαφρώς όπου χρειάζεται – όπως με το corn flour για πιο απαλή κρέμα – αλλά δεν αλλοιώνει τον πυρήνα τους.

Στα δύο εγγονάκια της μαθαίνει όχι μόνο πώς να φτιάχνουν γαλατόπιτα, αλλά γιατί την φτιάχνουν. Τους μιλά για το πατέρα της, για τα χρόνια που το γάλα ερχόταν κατευθείαν από το μαντρί, για τα ταψιά που ψήνονταν σε ξυλόφουρνους.

Και όταν στο τέλος κόβει το πρώτο κομμάτι, πάντα σταυρώνει ελαφρά το ταψί. Ένα μικρό τελετουργικό ευγνωμοσύνης.

Θερμές ευχαριστίες και ευχές

Θερμές ευχαριστίες στην κα Γεωργία Μπουρίκα-Μαρινοπούλου για τη γενναιοδωρία της να μοιραστεί τη συνταγή και την καρδιά της μαζί μας. Ευχαριστίες σε όλες τις γυναίκες της Βαλύρας που κρατούν ζωντανά τα έθιμα και τιμούν τον τόπο μας με πράξεις αγάπης.

Ευχόμαστε η παράδοση της γαλατόπιτας της Τυροφάγου να συνεχίσει να μοσχοβολά στην πλατεία του χωριού για πολλές γενιές ακόμη. Να είναι τα σπίτια γεμάτα υγεία, χαρά και παιδικά γέλια. Να είναι τα ταψιά πάντα γεμάτα και οι καρδιές ακόμη πιο γεμάτες.

Καλή Αποκριά σε όλους, καλή Σαρακοστή με δύναμη και φως, και του χρόνου με υγεία να ξανασμίξουμε γύρω από ένα κομμάτι ζεστής, παραδοσιακής γαλατόπιτας από τα χέρια της Γεωργίας και των Γυναικών του Συλλόγου Βαλύρας.