Μια ανοιξιάτικη ανάμνηση από το Δημοτικό Σχολείο Βαλύρας τη δεκαετία του 1960
Η Άνοιξη στη Βαλύρα Μεσσηνίας έχει πάντα κάτι το ξεχωριστό. Τα χωράφια γύρω από το χωριό ντύνονται με τα χρώματα των αγριολούλουδων, οι αμυγδαλιές έχουν ήδη ανθίσει και ο αέρας κουβαλά τη μυρωδιά της γης που ξυπνά. Εκείνη την εποχή, τη δεκαετία του 1960, οι μικροί μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Βαλύρας περίμεναν με ανυπομονησία μια συγκεκριμένη στιγμή της άνοιξης: την ημερήσια εκδρομή στην Ιερά Μονή Βουλκάνου.
Η επιθυμία τους γεννιόταν κάθε χρόνο στο προαύλιο του σχολείου. Καθώς έμπαινε η Άνοιξη, τα παιδιά άρχιζαν να ψιθυρίζουν μεταξύ τους την ίδια λέξη.
«Εκδρομή…»
Σιγά σιγά ο ψίθυρος γινόταν σύνθημα.
«Εκδρομή! Εκδρομή!»
Οι μικροί μαθητές φώναζαν ρυθμικά, με βλέμμα γεμάτο προσμονή, μέχρι που οι δάσκαλοι χαμογελούσαν συγκαταβατικά και ο αυστηρός διευθυντής του σχολείου αποφάσιζε τελικά να ενδώσει.
Η ανακοίνωση της εκδρομής ήταν για όλους μια μικρή γιορτή. Δεν επρόκειτο μόνο για μια βόλτα. Ήταν μια εμπειρία που συνδύαζε διασκέδαση, ξεκούραση, αλλά και ένα ζωντανό μάθημα για την ιστορία του τόπου και την πίστη.
Το πρωί της εκδρομής οι μαθητές συγκεντρώνονταν στο προαύλιο. Οι μεγαλύτερες τάξεις —Πέμπτη και Έκτη— στέκονταν μπροστά, ενώ πίσω τους ακολουθούσαν οι μικρότεροι μαθητές. Οι δάσκαλοι φρόντιζαν να διατηρείται η τάξη και ο ρυθμός της πορείας.
Η πορεία ξεκινούσε.
Ο χωματόδρομος οδηγούσε από τη γέφυρα της Βαλύρας και περνούσε ανάμεσα σε χωράφια, ελαιώνες και μικρές ρεματιές. Τα παιδιά περπατούσαν με χαρά, αλλά και με πειθαρχία. Όποιος ξεχνιόταν και προχωρούσε μπροστά άκουγε αμέσως τη σφυρίχτρα του δασκάλου να σφυρίζει.
— Πίσω στη γραμμή! Με την ομάδα!
Και ο μικρός μαθητής έτρεχε να επανέλθει στη θέση του.
Μετά από περίπου μία ώρα πορείας έφταναν στο σημείο που όλοι περίμεναν: στη βρύση του Τζούμη.
Φωτό: Μαρία Φ. Ηλιοπούλου
Εκεί έκαναν την πρώτη στάση. Τα παιδιά έπλεναν τα πρόσωπά τους από τον ιδρώτα και τη σκόνη του χωματόδρομου και έπιναν το κρυστάλλινο νερό που έτρεχε παγωμένο από το βουνό.
Οι μεγαλύτεροι συχνά διηγούνταν μια παλιά παράδοση. Έλεγαν πως κάποτε η Παναγία Βουλκανιώτισσα είχε αφήσει εκεί μια κούπα για να πίνουν οι πιστοί που ανέβαιναν στο μοναστήρι.
Τα παιδιά άκουγαν με θαυμασμό, λες και το νερό της βρύσης είχε κάτι από την ευλογία της.
Ύστερα συνέχιζαν τον δρόμο.
Λίγο αργότερα, ανάμεσα στα δέντρα, άρχιζε να φαίνεται το μοναστήρι.Είναι η κάτω Μονή Βουλκάνου, η νεότερη μονή που έκτισαν οι μοναχοί το 1625 σε χαμηλότερο σημείο του βουνού, επειδή η ζωή στην κορυφή της Ιθώμης ήταν πολύ δύσκολη λόγω των δυνατών ανέμων και του ψύχους.
Στην πύλη της μονής τους υποδεχόταν πάντα ο μακαριστός πατήρ Νικόδημος. Με χαμόγελο και καλοσύνη καλωσόριζε τα παιδιά.
— Καλώς ήρθατε, παιδιά. Κοπιάστε να ξεκουραστείτε.
Η φιλοξενία των μοναχών ήταν πάντοτε εγκάρδια. Το πρώτο πράγμα που πρόσφεραν στους μικρούς επισκέπτες ήταν το καθιερωμένο κέρασμα: ένα λαχταριστό λουκούμι με φυστίκι Αιγίνης και ό,τι άλλο είχε προετοιμάσει ο πατήρ Αμβρόσιος που ήταν υπέυθυνος του μαγειρίου.
Μετά περνούσαν από το κελλάκι του πατρός Γρηγοράκου, που τους έδινε την ευχή του και τους μιλούσε με πατρική αγάπη.
Στη συνέχεια έμπαιναν στον ιερό ναό της μονής. Εκεί άναβαν το κερί τους και στεκόντουσαν με ευλάβεια μπροστά στη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Βουλκανιωτίσσης, που φυλάσσεται στο μοναστήρι και θεωρείται το πολυτιμότερο ζωντανό κειμήλιό της.Η εικόνα της Θεοτόκου , μικρού μεγέθους, φέρει την επιγραφή «Η Οδηγήτρια η επονομαζομένη τω όρει τω Βουλκάνω». Σύμφωνα με την παράδοση, είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά.
Φωτό:Δώρα Βαρανάκη, πρόεδρος Μεσσήνης, στο FB
Το βλέμμα της Παναγίας, και το φως της ακοίμητης καντήλα της, δημιουργούσε μια ατμόσφαιρα βαθιάς κατάνυξης. Τα παιδιά ένιωθαν πως βρίσκονταν σε έναν χώρο ιερό, όπου η ιστορία και η πίστη συναντιούνταν.
Ο πατήρ Νικόδημος τότε τους μιλούσε για την ιστορία της μονής. Τους εξηγούσε πως το πρώτο μοναστήρι είχε ιδρυθεί πολύ παλιά, γύρω στο 725 μ.Χ., από μοναχούς που είχαν καταφύγει στην κορυφή του όρους Ιθώμη κατά την περίοδο της Εικονομαχίας.
Εκεί, στην κορυφή του βουνού, χτίστηκε η παλιά Μονή Βουλκάνου, πάνω σε έναν ιερό τόπο όπου στην αρχαιότητα υπήρχε το ιερό του Ιθωμάτα Δία.
Αφού ολοκληρωνόταν η επίσκεψη στην κάτω μονή, στο διάσελο της Ιθώμης, τα παιδιά συνέχιζαν τη διαδρομή τους προς τα πάνω.
Το μονοπάτι οδηγούσε στην κορυφή του ιερού όρους. Η σαραντάλεπτη ανάβαση ήταν ανηφορική αλλά γεμάτη ενθουσιασμό. Όταν έφταναν στο καθολικό της κορυφής, ένιωθαν πως είχαν φτάσει σε έναν τόπο γεμάτο ιστορία αιώνων.Ο παιδικός τους νους ανέβαινε κι εκείνος στα ύψη του.
Ο δάσκαλός τους τους εξηγούσε: Το καθολικό είναι μια δίκλιτη θολωτή βασιλική, και φέρει σημαντικές τοιχογραφίες των αδελφών Γεωργίου και Δημητρίου Μόσχου από το Ναύπλιο. Σύμφωνα με την παράδοση, ιδρύθηκε από εικονολάτρες μοναχούς την περίοδο της Εικονομαχίας. Λέγεται ότι οι μοναχοί βρήκαν την εικόνα της Παναγίας κρεμασμένη σε έναν θάμνο, με ένα αναμμένο καντήλι δίπλα της. Χτίστηκε ακριβώς πάνω στον χώρο όπου βρισκόταν το αρχαίο ιερό του Ιθωμάτα Δία και για την κατασκευή της έχει χρησιμοποιηθεί άφθονο αρχαίο οικοδομικό υλικό.
Εκεί, έμπαιναν στο καθολικό της παλιάς μονής οι μαθητές και οι μοναχοί τους έδειχναν τις παλιές τοιχογραφίες που στόλιζαν τους τοίχους του ναού. Οι μορφές των αγίων, ζωγραφισμένες αιώνες πριν, στέκονταν ακόμη ζωντανές μέσα στο ημίφως.
Διδάσκονταν τι σημαίναι δίκλιτη θολωτή βασιλική με ημικυκλική αψίδα και ορθογώνιο νάρθηκα. Παρατηρούσαν με τα μάτια της ψυχής τους τις σπάνιες τοιχογραφίες που χρονολογούνται από το 1608. Στη βόρεια πλευρά προσκυνούσαν στο ενσωματωμένο παρεκκλήσι αφιερωμένο στον Τίμιο Πρόδρομο.
Τα παιδιά παρατηρούσαν με θαυμασμό τα χρώματα, τα πρόσωπα και τις σκηνές που διηγούνταν ιστορίες της πίστης. Ήταν σαν να ταξίδευαν πίσω στον χρόνο.
Από την αυλή της παλιάς μονής η θέα είναι απέραντη. Ολόκληρη η Μεσσηνιακή γη απλωνόταν μπροστά τους.
Εκεί συναντούσαν συχνά μαθητές από το χωριό Μαυρομάτι που είχαν έλθει από τη δική τους πλευρά του βουνού.
Τότε άρχιζε ένα μικρό γιορτινό διάλειμμα. Τα παιδιά κάθονταν πάνω στα λιθάρια και στους θάμνους και άνοιγαν τα φαγητά τους. Ψωμί, ελιές, τυρί, κουλούρια και γλυκά μοιράζονταν μεταξύ τους.
Η ξεκούραση μέσα στο δροσερό αέρα του βουνού ήταν απολαυστική.
Ύστερα ερχόταν η ώρα της επιστροφής.
Χαρούμενα και ψυχικά χορτασμένα κατηφόριζαν προς τη Βαλύρα τραγουδώντας δυνατά:
Οι φωνές τους αντηχούσαν στον δρόμο και χάνονταν μέσα στην ανοιξιάτικη φύση.
Φωτό: Argolikeseidesis.gr
Πράγματι, όσοι μαθητές είχαν την τύχη να ζήσουν αυτές τις εκδρομές δεν χρειάστηκε ποτέ ξανά να διαβάσουν την ιστορία της Μονής Βουλκάνου μέσα από βιβλία. Την είχαν δει με τα μάτια τους: στην κάτω μονή μπροστά στην εικόνα της Παναγίας Βουλκανιωτίσσης και στην πάνω μονή μέσα από τις παλιές τοιχογραφίες που στέκονταν μάρτυρες της μακραίωνης ιστορίας της.
Και έτσι η μνήμη εκείνης της εκδρομής έμεινε χαραγμένη βαθιά στις καρδιές τους για όλη τους τη ζωή. Η χάρη της Παναγίας Βουλκανιωτίσσης να φώτιζει τον νου και την καρδιά όλων μας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου