Φωτό: Πεμπτουσία
1. Εισαγωγή
Στην ορθόδοξη παράδοση οι άγιοι δεν είναι απλώς ηθικοί διδάσκαλοι αλλά πνευματικοί ερμηνευτές της ιστορίας. Με φωτισμό από το Άγιο Πνεύμα διακρίνουν τα βαθύτερα αίτια των γεγονότων και φανερώνουν τη σχέση μεταξύ της πνευματικής ζωής του ανθρώπου και της κατάστασης του κόσμου. Ο Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μορφές της ορθόδοξης θεολογίας του 20ού αιώνα και συγκαταλέγεται στους μεγάλους πνευματικούς πατέρες της νεότερης εποχής.
Ο λόγος του που παρουσιάζεται στο παρόν άρθρο έχει έντονα προφητικό χαρακτήρα. Με απλό αλλά βαθιά θεολογικό τρόπο ερμηνεύει τα προβλήματα του κόσμου – οικολογικά, κοινωνικά, πολιτικά και ηθικά – ως συνέπειες της απομάκρυνσης του ανθρώπου από τον Θεό. Παράλληλα, όμως, δεν καταλήγει σε απαισιοδοξία, αλλά σε ελπίδα, τονίζοντας ότι η τελική λύση βρίσκεται στην επιστροφή του ανθρώπου προς τον Δημιουργό και στην επέμβαση του Κυρίου μέσα στην ιστορία.Ακολουθεί Βιβλική και Πατερική ανάλυση.
2. Ο λόγος του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς
«Μην κλαις, παιδί μου, σύντομα θα έρθει ο Κύριος και θα τα κανονίσει όλα.
Ξέρεις παιδί μου γιατί τα σύννεφα κλείνουν όταν τα χωράφια διψάνε για βροχή και ανοίγουν όταν τα χωράφια δεν θέλουν βροχή; Η φύση μπερδεύεται από τα εγκλήματα των ανθρώπων και φεύγει από την τάξη της.
Ξέρεις, παιδί μου, γιατί τα χωράφια καρποφορούν βαριά την άνοιξη και δίνουν άγονη σοδειά το καλοκαίρι; Γιατί ακόμα και οι κόρες των ανθρώπων μισούν τον καρπό της κοιλιάς τους και τον σκοτώνουν.
Ξέρεις, παιδί μου, γιατί στερεύουν οι πηγές και γιατί οι καρποί της γης δεν έχουν πια τη γλύκα που είχαν; Λόγω της ανθρώπινης αμαρτίας, από την οποία η ανικανότητα εισήλθε σε όλη τη φύση.
Ξέρεις, παιδί μου, γιατί ο νικηφόρος λαός παθαίνει ήττες από τη διχόνοια και τρώει ψωμί πικρό με δάκρυα; Γιατί νικά τους δήμιους γύρω του, αλλά όχι αυτούς που φέρει μέσα του.
Ξέρεις παιδί μου γιατί μια μάνα ταΐζει και δεν μπορεί να ταΐσει τα παιδιά της; Γιατί ο θηλασμός δεν τους τραγουδά τραγούδι αγάπης αλλά τραγούδι μίσους προς τον πλησίον.
Ξέρεις, παιδί μου, γιατί οι άνθρωποι έγιναν άσχημοι και έχασαν την ομορφιά των προγόνων τους; Διότι απέρριψαν την εικόνα του Θεού.
Ξέρεις, παιδί μου, γιατί οι αρρώστιες πολλαπλασιάστηκαν και οι πληγές έγιναν φοβερές; Γιατί οι άνθρωποι άρχισαν να πιστεύουν ότι η υγεία είναι κάτι που αρπάζεται από τη φύση και δεν είναι δώρο του Θεού.
Ξέρεις, παιδί μου, γιατί οι άνθρωποι παλεύουν για τη γη και δεν ντρέπονται για την ισότητα τους με τους τυφλοπόντικες; Επειδή η γη (το χώμα) μεγάλωσε μέσα στις καρδιές τους.
Και γι’ αυτό, παιδί μου, η αμαρτία τους κάνει πολύ αδύναμους για να πολεμήσουν για τον Παράδεισο.
Μην κλαις παιδί μου. Σύντομα θα έρθει ο Κύριος και θα τα κανονίσει όλα.»
3. Σύντομος βίος του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς
Ο Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς γεννήθηκε το 1881 στο χωριό Λέλιτς της Σερβίας σε οικογένεια βαθιά πιστή. Από νεαρή ηλικία έδειξε ιδιαίτερη αγάπη για τη θεολογία και τη φιλοσοφία. Σπούδασε στη Θεολογική Σχολή του Βελιγραδίου και συνέχισε τις σπουδές του στη Δυτική Ευρώπη, όπου απέκτησε διδακτορικό στη θεολογία και στη φιλοσοφία.
Το 1909 εκάρη μοναχός και αφιερώθηκε πλήρως στη διακονία της Εκκλησίας. Το 1919 εξελέγη επίσκοπος Ζίτσα και αργότερα επίσκοπος Οχρίδος. Κατά τη διάρκεια της διακονίας του ανέπτυξε έντονη ιεραποστολική δράση και έγραψε πολλά θεολογικά έργα που επηρέασαν βαθιά τη σύγχρονη ορθόδοξη σκέψη.
Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο συνελήφθη από τους Ναζί και φυλακίστηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Νταχάου. Μετά τον πόλεμο έζησε στις Ηνωμένες Πολιτείες όπου δίδαξε θεολογία και συνέχισε τη συγγραφική του δραστηριότητα μέχρι την κοίμησή του το 1956.
Το 2003 η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία τον ανακήρυξε επίσημα άγιο (Velimirovic, 2000).
4. Θεολογική ανάλυση του λόγου του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς
4.1 Η σχέση ανθρώπου και δημιουργίας
Ο Άγιος τονίζει ότι η αμαρτία του ανθρώπου επηρεάζει ολόκληρη τη φύση. Η θεώρηση αυτή είναι βαθιά βιβλική. Ο Απόστολος Παύλος γράφει ότι «η κτίσις συστενάζει και συνωδίνει» περιμένοντας την απολύτρωση του ανθρώπου (Ρωμ. 8:22).
Ο Μέγας Βασίλειος διδάσκει ότι ο άνθρωπος είναι ο «ιερέας της δημιουργίας», δηλαδή ο σύνδεσμος μεταξύ Θεού και κόσμου. Όταν ο άνθρωπος ζει σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, ολόκληρη η δημιουργία ευλογείται. Όταν όμως απομακρύνεται από τον Θεό, διαταράσσεται η αρμονία της κτίσης (Βασίλειος ο Μέγας, Ομιλίες εις την Εξαήμερον).
Στη σύγχρονη εποχή η οικολογική κρίση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της διαταραχής. Η κλιματική αλλαγή, η ρύπανση των θαλασσών, η αποψίλωση των δασών και η εξαφάνιση ειδών αποτελούν συνέπειες της ανθρώπινης απληστίας και της άκριτης εκμετάλλευσης της φύσης.
4.2 Η άρνηση της ζωής
Ο Άγιος αναφέρεται με πόνο στην απόρριψη του «καρπού της κοιλίας». Η άμβλωση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ηθικά ζητήματα της σύγχρονης κοινωνίας.
Η Αγία Γραφή βλέπει τη ζωή ως δώρο του Θεού. Στον Ψαλμό 138 διαβάζουμε: «Συ έκτισας τους νεφρούς μου… επλάσθην εν κρυπτώ». Η Εκκλησία από τους πρώτους αιώνες καταδίκασε την άμβλωση ως καταστροφή ανθρώπινης ζωής (Didache, 2.2).
Ο Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος υπογραμμίζει ότι το παιδί πριν ακόμη γεννηθεί είναι ήδη πρόσωπο στα μάτια του Θεού (Chrysostom, Homilies on Romans).
Σύμφωνα με σύγχρονες στατιστικές, δεκάδες εκατομμύρια αμβλώσεις πραγματοποιούνται κάθε χρόνο στον κόσμο, γεγονός που δημιουργεί βαθύ ηθικό και κοινωνικό προβληματισμό.
4.3 Η διχόνοια ως αιτία εθνικών καταστροφών
Ο Άγιος τονίζει ότι οι λαοί χάνουν επειδή δεν νικούν τα πάθη τους.
Η Αγία Γραφή διδάσκει ότι οι συγκρούσεις προέρχονται από τις επιθυμίες του ανθρώπου (Ιακ. 4:1). Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής θεωρεί τη φιλαυτία ρίζα όλων των παθών (Maximus Confessor, Four Hundred Chapters on Love).
Η ιστορία προσφέρει πολλά παραδείγματα. Οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, η γενοκτονία των Αρμενίων, οι εμφύλιες συγκρούσεις σε πολλές χώρες δείχνουν ότι η ανθρώπινη αλαζονεία και η φιλοδοξία οδηγούν σε τραγωδίες.
4.4 Η κρίση της οικογένειας
Η φράση του Αγίου για τη μητέρα που δεν μπορεί να θρέψει τα παιδιά της υπογραμμίζει την πνευματική κρίση της οικογένειας.
Η οικογένεια αποτελεί «κατ’ οίκον εκκλησία». Ο Απόστολος Παύλος προτρέπει τους χριστιανούς να ζουν μέσα στην αγάπη και την αλληλοθυσία (Εφ. 5:25).
Σήμερα, η αύξηση των διαζυγίων, η μοναξιά των παιδιών και η διάλυση των παραδοσιακών δεσμών δείχνουν τη δυσκολία της σύγχρονης κοινωνίας να διατηρήσει την ενότητα της οικογένειας.
4. 5 Η απώλεια της εικόνας του Θεού
Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» Θεού (Γεν. 1:27). Σύμφωνα με τον Άγιο Γρηγόριο Νύσσης, η εικόνα αυτή εκφράζεται μέσα από την ελευθερία, την αγάπη και την αρετή (Gregory of Nyssa, On the Making of Man).
Όταν ο άνθρωπος απορρίπτει τον Θεό, χάνει την εσωτερική του ομορφιά. Αυτό δεν αφορά μόνο την πνευματική ζωή αλλά και την κοινωνική συμπεριφορά.
4.6 Η ψευδαίσθηση της ανθρώπινης αυτάρκειας
Ο Άγιος παρατηρεί ότι οι άνθρωποι θεωρούν την υγεία αποτέλεσμα αποκλειστικά ανθρώπινης δύναμης.
Η Αγία Γραφή όμως διδάσκει ότι η ζωή είναι δώρο του Θεού. Η ιατρική επιστήμη είναι μεγάλη ευλογία, αλλά δεν αντικαθιστά τον Θεό.
Η πανδημία του κορωνοϊού έδειξε πόσο εύθραυστη είναι η ανθρώπινη ύπαρξη και πόσο περιορισμένες είναι οι ανθρώπινες δυνατότητες.
4.7 Η προσκόλληση στον υλικό κόσμο
Ο Άγιος κατακρίνει την υπερβολική προσκόλληση στη γη και στα υλικά αγαθά. Ο Χριστός διδάσκει ότι «ου δύνασθε Θεώ δουλεύειν και μαμωνά» (Ματθ. 6:24).
Στη σύγχρονη εποχή ο καταναλωτισμός και η οικονομική απληστία έχουν μετατραπεί σε κυρίαρχες αξίες. Πολλοί άνθρωποι μετρούν την επιτυχία αποκλειστικά με οικονομικά κριτήρια.
5. Η εσχατολογική ελπίδα
Ο λόγος του Αγίου τελειώνει με ελπίδα. Η χριστιανική πίστη δεν σταματά στην διάγνωση του κακού αλλά οδηγεί στην ελπίδα της σωτηρίας.
Η Καινή Διαθήκη υπόσχεται την τελική αποκατάσταση της δημιουργίας. Στην Αποκάλυψη διαβάζουμε: «Ιδού καινά ποιώ πάντα» (Αποκ. 21:5).
Η ελπίδα αυτή δεν είναι παθητική αναμονή αλλά κάλεσμα για μετάνοια, προσευχή και αγώνα για την ανακαίνιση του κόσμου.
6. Συμπέρασμα
Ο λόγος του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς αποτελεί μία βαθιά θεολογική ερμηνεία της ανθρώπινης ιστορίας. Τα προβλήματα του κόσμου δεν είναι μόνο οικονομικά ή πολιτικά αλλά πρωτίστως πνευματικά.
Η λύση βρίσκεται στην επιστροφή του ανθρώπου στον Θεό, στην ανανέωση της καρδιάς και στην καλλιέργεια της αγάπης.
Η θεολογία των αγίων μάς υπενθυμίζει ότι η ιστορία δεν οδηγείται προς το χάος αλλά προς την τελική αποκατάσταση που θα φέρει ο Χριστός.
7. Ευχές
Είθε ο Κύριος να φωτίζει τις καρδιές μας, να μας χαρίζει πνεύμα μετανοίας και διάκρισης και να μας αξιώσει να ζούμε σύμφωνα με το θέλημά Του.
Με τις πρεσβείες του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς, ας δυναμώνει η πίστη μας, ας αυξάνεται η αγάπη μεταξύ των ανθρώπων και ας ανανεώνεται η ελπίδα μας για την ειρήνη του κόσμου.
8. Βιβλιογραφία
Βασίλειος ο Μέγας. Ομιλίες εις την Εξαήμερον.
Chrysostom, J. (1986). Homilies on Romans. Nicene and Post-Nicene Fathers.
Didache of the Twelve Apostles.
Gregory of Nyssa. On the Making of Man.
Isaac the Syrian. Ascetical Homilies.
Maximus Confessor. Four Hundred Chapters on Love.
Velimirovic, N. (2000). Prologue from Ohrid. Lazarica Press.
Holy Bible. Old and New Testament.
World Health Organization. Global Health and Abortion Statistics.
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου