Εισαγωγή
Η φωνή του Ιερού Χρυσοστόμου αντηχεί μέσα στους αιώνες όχι ως θεωρητική ηθικολογία αλλά ως ζωντανή παιδαγωγική εμπειρία που θεμελιώνει μια θεολογία της οικογένειας. Ο γονεϊκός ρόλος, σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη Χρυσόστομο, δεν είναι βιολογική υποχρέωση αλλά πνευματική αποστολή με αιώνια σημασία (Mayer & Allen, 2000).
Η φράση του: «Ακούστε καλά γονείς, πατέρες και μητέρες. Θα έχετε μισθό για την καλή ανατροφή των παιδιών» (Chrysostom, ΕΠΕ 23:264) αναδεικνύει ότι η ανατροφή αποτελεί έργο με πνευματική ανταμοιβή και όχι απλώς κοινωνική ευθύνη.
Η έννοια του μισθού και η πνευματική ευθύνη
Ο «μισθός» στον Ιερό Χρυσόστομο δεν είναι υλικός αλλά πνευματικός καρπός. Η σωστή ανατροφή οδηγεί στη διαμόρφωση ενάρετων ανθρώπων, κάτι που αποτελεί τη μεγαλύτερη προσφορά προς τον Θεό και την κοινωνία (Schaff, 1889).
Η οικογένεια, κατά τον Άγιο Ιωάννη Χρυσόστομο, λειτουργεί ως χώρος πνευματικής καλλιέργειας, όπου κάθε πράξη του γονέα εγγράφεται στην ψυχή του παιδιού ως υπαρξιακό αποτύπωμα (Kelly, 1998).
Η συνεργασία πατέρα και μητέρας
Ο Άγιος απευθύνεται και στους δύο γονείς, τονίζοντας την κοινή ευθύνη στην ανατροφή. Η οικογένεια δεν είναι ιεραρχία εξουσίας αλλά κοινότητα αγάπης και ευθύνης (Mayer & Allen, 2000).
Η ενότητα των γονέων αποτελεί παιδαγωγικό θεμέλιο, καθώς το παιδί χρειάζεται ενιαίο αξιακό πλαίσιο και όχι αντιφατικά πρότυπα.
Η παιδαγωγία ως «τέχνη τεχνών»
Ο Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος χαρακτηρίζει την ανατροφή ως «τέχνη τεχνών», επειδή αφορά τη διαμόρφωση της ψυχής του παιδιού και όχι ενός αντικειμένου (Schaff, 1889). Ο γονέας γίνεται παιδαγωγός της ύπαρξης, με ευθύνη και διάκριση.
Η παιδαγωγία δεν είναι μηχανιστική διαδικασία αλλά πνευματική καλλιέργεια που απαιτεί σταθερότητα και υπομονή.
Ο φόβος ως αποτυχία της αγωγής
Ο φόβος, για τον Ιερό Χρυσόστομο, δεν αποτελεί παιδαγωγικό εργαλείο αλλά μορφή πνευματικής αποτυχίας. Ο φόβος παράγει υπακοή χωρίς εσωτερική κατανόηση και δεν οδηγεί στην αρετή.
Η υπερβολική αυστηρότητα δημιουργεί ψυχική αποξένωση, ενώ η παιδαγωγία οφείλει να οδηγεί στην εσωτερική ελευθερία (Kelly, 1998).
Η αγάπη ως παιδαγωγική δύναμη
Η αγάπη αποτελεί τον πυρήνα της χριστιανικής παιδαγωγίας. Δεν είναι συναισθηματισμός αλλά σταθερή στάση ύπαρξης που βλέπει το παιδί ως δυνατότητα και όχι ως πρόβλημα (Chrysostom, PG 51).
Η αγάπη διορθώνει χωρίς ταπείνωση και καθοδηγεί χωρίς καταπίεση.
Η σύνεση ως όριο
Η αγάπη χωρίς σύνεση γίνεται αστάθεια. Η σύνεση είναι η ικανότητα διάκρισης του κατάλληλου χρόνου και τρόπου παιδαγωγικής παρέμβασης (Mayer & Allen, 2000).
Η παιδαγωγία απαιτεί εσωτερική ωριμότητα και όχι παρορμητικές αντιδράσεις.
Το παιδί ως ζωντανό άγαλμα
Ο Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος παρομοιάζει το παιδί με άγαλμα που διαμορφώνεται καθημερινά από τον γονέα (Schaff, 1889). Η εικόνα αυτή δεν υποδηλώνει παθητικότητα αλλά δυναμική διαμόρφωση του χαρακτήρα του παιδιού.
Η παιδική ψυχή είναι εύπλαστη και δέχεται βαθιά τα πρότυπα που λαμβάνει.
Η δύναμη του παραδείγματος
Η ζωή του γονέα αποτελεί το ισχυρότερο παιδαγωγικό εργαλείο. Τα λόγια χωρίς πράξη χάνουν την αξία τους (Chrysostom, PG 63).
Το παιδί μιμείται περισσότερο ό,τι βλέπει παρά ό,τι ακούει.
Η πρώιμη διαμόρφωση
Η παιδική ηλικία είναι κρίσιμη περίοδος, καθώς τότε διαμορφώνονται τα θεμέλια του χαρακτήρα (Kelly, 1998). Ο Ιερός Χρυσόστομος τονίζει ότι η αγωγή πρέπει να ξεκινά νωρίς, όταν η ψυχή είναι ακόμη «μαλακή».
Η διαχείριση του θυμού
Ο θυμός θεωρείται από τον Ιερό Χρυσόστομο ως «προσωρινή τύφλωση». Η παιδαγωγία δεν μπορεί να ασκείται μέσα στην οργή, διότι χάνει τον προσανατολισμό της (Chrysostom, ΕΠΕ 24).
Η ηρεμία είναι προϋπόθεση της σωστής καθοδήγησης.
Η πνευματική μελέτη στο σπίτι
Το σπίτι πρέπει να λειτουργεί ως «κατ’ οίκον εκκλησία» (Schaff, 1889). Η ανάγνωση των Γραφών αποτελεί μέσο διαμόρφωσης αξιών και εσωτερικής σταθερότητας.
Η οικογενειακή μελέτη ενισχύει την πνευματική συνοχή.
Η τιμωρία και η σύνεση
Η τιμωρία, όταν είναι απαραίτητη, πρέπει να υπηρετεί τη διόρθωση και όχι την εκδίκηση. Η υπερβολή είτε στη σκληρότητα είτε στην επιείκεια διαταράσσει την παιδαγωγική ισορροπία (Mayer & Allen, 2000).
Η ελπίδα ως θεμέλιο
Κάθε διόρθωση πρέπει να συνοδεύεται από ελπίδα. Το παιδί δεν ταυτίζεται με το λάθος του αλλά με τη δυνατότητα αλλαγής του.
Η παιδαγωγία είναι θεραπευτική διαδικασία και όχι δικαστική πράξη.
Επίλογος
Η οικογενειακή ζωή, κατά τον Άγιο Ιωάννη Χρυσόστομο, είναι πορεία μεταμόρφωσης. Ο γονέας καλείται να γίνει φορέας αγάπης, σταθερότητας και διάκρισης.
Η αγωγή δεν είναι επιβολή αλλά συνοδοιπορία στην ελευθερία.
Ποιητικές ευχές για τους γονείς
Βιβλιογραφία
Chrysostom, J. (1889). Patrologiae Graecae (Vols. 47–64). J.-P. Migne.
Chrysostom, J. (1990). Ομιλίες εις την Γένεσιν (ΕΠΕ). Εκδόσεις Γρηγόρη.
Chrysostom, J. (1996). Περί κενοδοξίας και ανατροφής των τέκνων (ΕΠΕ). Εκδόσεις Γρηγόρη.
Kelly, J. N. D. (1998). Golden mouth: The story of John Chrysostom. Cornell University Press.
Mayer, W., & Allen, P. (2000). John Chrysostom. Routledge.
Schaff, P. (Ed.). (1889). Nicene and Post-Nicene Fathers, First Series, Vol. 9. Christian Literature Publishing Company.
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου