Το φυτό που ονομάζουμε στη Βαλύρα «σκουλαρικάκι» δεν το είχα προσέξει ποτέ πραγματικά. Ίσως το είχα δει στις άκρες των χωματόδρομων, ίσως να είχε περάσει μπροστά από τα μάτια μου σε ανοιξιάτικες διαδρομές στην ύπαιθρο, όμως πάντα το προσπερνούσα σαν κάτι ασήμαντο, ένα ακόμη αγριόχορτο ανάμεσα σε τόσα άλλα. Δεν γνώριζα τη δεκαετία του 1960 ότι αυτό το ταπεινό φυτό μπορούσε να κρύβει τόση ομορφιά, ούτε ότι θα γινόταν αφορμή για μια από τις πιο ζεστές παιδικές μου αναμνήσεις.
Ήταν ένα Μαγιάτικο πρωινό, στην Τρίτη Δημοτικού, στο σχολείο της Βαλύρας. Η εκδρομή εκείνης της ημέρας έμοιαζε με μικρή γιορτή της Άνοιξης. Πριν κλείσουν τα σχολεία, ξεκινήσαμε όλοι μαζί για τους αγρούς, περπατώντας μέσα σε χωράφια που είχαν αρχίσει να πρασινίζουν και να γεμίζουν αρώματα.
Κάπου εκεί, ανάμεσα στις παιδικές φωνές και τα γέλια, η φίλη μου η Κατίνα Γεωργακοπούλου ξεχώριζε. Δεν ακολουθούσε απλώς την ομάδα· είχε κάτι σαν δική της αποστολή. Είχε αφήσει τις άλλες συμμαθήτριές μας, την Ελένη Καυκούλα και τη Μαρία Ιωάννου, και είχε στραφεί σε μένα, με έναν ενθουσιασμό σχεδόν μεταδοτικό. Ήθελε να με μυήσει σε κάτι που για εκείνη ήταν μικρός θησαυρός της φύσης: τα σκουλαρικάκια.
Μου εξηγούσε πως κάθε χρόνο, μαζί με τη μητέρα της, μάζευαν από τους αγρούς μεγάλες αγκαλιές από αυτό το φυτό. Το έπαιρναν στο σπίτι, το άφηναν να αποξηρανθεί καλά και στη συνέχεια το έβαφαν με χρώματα που χρησιμοποιούσε η μητέρα της για τα μάλλινα υφαντά της, μιας και ήταν δεινή υφάντρα. Έτσι, ένα απλό αγριόχορτο μεταμορφωνόταν σε κάτι σχεδόν μαγικό. Κόκκινα, πράσινα, κίτρινα, μωβ σκουλαρικάκια, όλα μικρά έργα τέχνης της φύσης και του ανθρώπου μαζί.
Εκείνη τη μέρα, η Κατίνα με παρέσυρε σε μια μικρή εξερεύνηση. Σκύβαμε συνέχεια στις άκρες του δρόμου, ψάχνοντας προσεκτικά. Στην αρχή μου φαινόταν παιχνίδι, όμως σύντομα άρχισα να βλέπω κι εγώ αυτό που έβλεπε εκείνη: μικρά, λεπτεπίλεπτα «κουδουνάκια» που κρέμονταν από λεπτούς μίσχους και κινούνταν με το παραμικρό φύσημα του αέρα. Ήταν σαν να ζωντάνευαν μπροστά μας.
Η επιστροφή στο σχολείο έγινε με τον αυχένα μου πιασμένο από το συνεχές σκύψιμο, όμως δεν με ένοιαζε. Είχα γεμίσει τις τσέπες της σχολικής ποδιάς μου με μικρά σκουλαρικάκια, ένα σε κάθε χρώμα που μου έκανε δώρο η Κατίνα, για να τα δείξω στη μητέρα μου. Εκείνη χαμογέλασε όταν τα είδε και μου είπε ότι στην αυλή μας είχε ροζ και πράσινη μπογιά από τα μαλλιά της υφαντικής, αν ήθελα να βάψω αυτά που μάζεψα. Από τότε κάτι άλλαξε. Την επόμενη χρονιά άρχισα να πειραματίζομαι συστηματικά. Όχι πια απλώς να τα μαζεύω, αλλά να τα παρατηρώ με προσοχή. Να βλέπω πώς αλλάζει το φυτό μέσα στις εποχές, πώς στεγνώνει, πώς κρατάει το σχήμα του ακόμα και όταν χάνει τη ζωντάνια του. Άρχισα να συνειδητοποιώ ότι αυτό που λέγαμε «σκουλαρικάκι» δεν ήταν απλώς ένα όμορφο όνομα, αλλά μια περιγραφή της ίδιας του της φύσης.
Το φυτό αυτό, γνωστό επιστημονικά ως Βρίζα η μείζων, είναι ένα ετήσιο αγρωστώδες που συναντάται σε πολλές περιοχές της Μεσογείου αλλά και πέρα από αυτήν. Ευδοκιμεί σε ακαλλιέργητα χωράφια, στις άκρες των δρόμων, σε μέρη που συχνά θεωρούμε «ξεχασμένα». Κι όμως, εκεί ακριβώς βρίσκει χώρο να αναπτυχθεί και να αποκαλύψει την ιδιαιτερότητά του.
Τα άνθη του έχουν μια χαρακτηριστική μορφή που θυμίζει μικρά, πεπλατυσμένα καρτελάκια ή καρδιές που κρέμονται από λεπτά νήματα. Αυτή η ευαισθησία στην κίνηση είναι που του έδωσε και την αίσθηση του «τρέμουλου» όταν φυσάει ο άνεμος. Δεν στέκεται ποτέ απόλυτα ακίνητο· πάντα αντιδρά στο περιβάλλον του, σαν να συνομιλεί με τον αέρα.
Πέρα όμως από την αισθητική του αξία, το σκουλαρικάκι έχει και μια ιδιαίτερη σχέση με τον άνθρωπο. Χρησιμοποιήθηκε συχνά σε παραδοσιακές ανθοδετικές συνθέσεις, αλλά και σε αποξηραμένα διακοσμητικά μπουκέτα, όπου διατηρεί το σχήμα και τη χάρη του για πολύ καιρό. Σήμερα εξακολουθεί να αγαπιέται για τη φυσικότητα και τη ρουστίκ αισθητική του, προσφέροντας μια αίσθηση απλότητας, που δύσκολα συναντά κανείς στα πιο «επιτηδευμένα» φυτά.
Όσο μεγάλωνα, η εικόνα της Κατίνας με τα σκουλαρικάκια στα χέρια δεν έσβηνε. Ίσα ίσα, δυνάμωνε. Ήταν πάντα εκεί, σαν μικρή υπενθύμιση ότι η ομορφιά δεν βρίσκεται απαραίτητα στα εντυπωσιακά ή στα σπάνια, αλλά σε αυτά που χρειάζεται να σκύψεις λίγο για να τα δεις. Στα ταπεινά, στα σχεδόν αόρατα.
Σήμερα, όταν περπατώ στην ύπαιθρο και συναντώ ξανά αυτά τα μικρά φυτά να λικνίζονται στον άνεμο, δεν βλέπω απλώς ένα αγριόχορτο. Βλέπω ένα κομμάτι από εκείνη την παιδική εκδρομή, τη φίλη μου που μου έμαθε να κοιτάζω πιο προσεκτικά τον κόσμο, και μια στιγμή που έμεινε ζωντανή μέσα στον χρόνο.
Και κάθε φορά, σχεδόν ασυναίσθητα, χαμογελώ. Σαν να ακούω ξανά τη φωνή της Κατίνας να μου δείχνει τον δρόμο ανάμεσα στα χωράφια και να μου λέει πως ακόμη και το πιο μικρό φυτό μπορεί να κρύβει μια ιστορία που αξίζει να ειπωθεί.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου