Προς το τέλος της δεκαετίας του 1950, η Ελλάδα προσπαθούσε να μαζέψει τα κομμάτια της. Ο πόλεμος του 40 και ο εμφύλιος είχαν αφήσει πίσω τους σπίτια μισογκρεμισμένα, οικογένειες πληγωμένες και ανθρώπους που είχαν μάθει να ζουν με τον φόβο της στέρησης. Στην Αθήνα όμως, και ιδιαίτερα στις συνοικίες που άρχιζαν σιγά σιγά να αποκτούν αστικό χαρακτήρα, γεννιόταν μια καινούργια επιθυμία· να ξαναφτιαχτεί η ζωή με τάξη, ομορφιά και αξιοπρέπεια.
Οι γυναίκες εκείνης της εποχής κουβαλούσαν μεγάλο βάρος στους ώμους τους. Είχαν ζήσει την πείνα, είχαν θρηνήσει δικούς τους ανθρώπους, είχαν σταθεί όρθιες μέσα σε δύσκολες συνθήκες. Όταν λοιπόν οι καιροί άρχισαν να γλυκαίνουν λίγο, οι νεαρές νοικοκυρές θέλησαν να βάλουν στο σπίτι τους ένα ίχνος αρχοντιάς. Δεν ήταν απλώς θέμα επίδειξης· ήταν μια ανάγκη να ξαναβρούν την κανονικότητα που είχαν στερηθεί.
Έτσι γεννήθηκε η μεγάλη εποχή του «καλού σαλονιού».
Σε πολλές αθηναϊκές γειτονιές, από το Παγκράτι και τη Νέα Σμύρνη μέχρι το Παλαιό Φάληρο, το σαλόνι έγινε σχεδόν ιερός χώρος. Τα έπιπλα ήταν συχνά επηρεασμένα από Ευρωπαϊκά πρότυπα. Κυριαρχούσαν οι βαριές πολυθρόνες τύπου Λουδοβίκου, τα σκαλιστά τραπεζάκια, οι βιτρίνες με τα κρύσταλλα και τα ασημικά. Οι νεόπλουτες οικογένειες επιδίωκαν έναν εξευρωπαϊσμό που φαινόταν κυρίως μέσα από τη διακόσμηση του σπιτιού.
Και μέσα σε εκείνη τη μόδα, έκανε θραύση το φιστικί χρώμα.
Φιστικί κουρτίνες, φιστικί καλύμματα, φιστικί τοίχοι. Ήταν το χρώμα της κομψότητας, της ηρεμίας και της νέας αρχής. Ένα χρώμα φωτεινό αλλά όχι προκλητικό, αρχοντικό χωρίς υπερβολή. Οι γυναίκες το διάλεγαν γιατί έδινε στο σπίτι μια αίσθηση καθαριότητας και ευρωπαϊκής φινέτσας.
Ανάμεσα σε αυτές τις γυναίκες ήταν και η κυρία Ελένη.
Η Ελένη υπήρξε όμορφη γυναίκα, από εκείνες που τις θυμόταν η γειτονιά για χρόνια. Είχε μια μακριά, πλούσια κοτσίδα που έφτανε σχεδόν ως τη μέση της. Όταν παντρεύτηκε, την έκοψε και την χάρισε στον σύζυγό της σαν ενθύμιο αγάπης. Εκείνος τη λάτρευε. Ήταν περίπου είκοσι χρόνια μεγαλύτερός της, άνθρωπος ήσυχος και εργατικός, και την κοιτούσε πάντα με καμάρι.
Το πρώτο μεγάλο όνειρο της Ελένης ως νιόπαντρης ήταν να φτιάξει το σπίτι της.
Παρήγγειλε λοιπόν ένα σαλόνι φιστικί. Οι πολυθρόνες είχαν ξύλινα σκαλίσματα και βελούδινο ύφασμα. Ο καναπές ήταν βαρύς και επιβλητικός, σχεδόν βασιλικός για τα μέτρα της εποχής. Έβαψε και τους τοίχους ασορτί, ώστε να δένουν όλα μεταξύ τους με αρμονία.
Στους τοίχους κρέμασε χειροποίητα κάδρα, εργόχειρα και οικογενειακές φωτογραφίες. Σε μια ξεχωριστή γωνιά τοποθέτησε μερικές παλιές αγιογραφίες που είχε κληρονομήσει από τη μητέρα της. Τις ξεσκόνιζε με ευλάβεια και άναβε μπροστά τους το καντήλι τις μεγάλες γιορτές.
Το σαλόνι της μοσχοβολούσε συχνά τριαντάφυλλο. Άλλοτε έφερνε λουλούδια από τη λαϊκή αγορά κι άλλοτε έκοβε τριαντάφυλλα από τον μικρό κήπο της. Τα τοποθετούσε σε γυάλινα βάζα και καμάρωνε το αποτέλεσμα.
Όμως εκείνα τα σαλόνια δεν ήταν χώροι καθημερινής ζωής.
Στο Παλαιό Φάληρο, όπου έμενε η οικογένεια, σχεδόν όλες οι νοικοκυρές ακολουθούσαν τον ίδιο άγραφο κανόνα: το καλό σαλόνι έπρεπε να μένει ανέγγιχτο. Τα παιδιά δεν έπαιζαν εκεί. Οι καθημερινές κουβέντες γίνονταν στην κουζίνα ή στην τραπεζαρία. Το σαλόνι άνοιγε μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις.
Σε γιορτές και αρραβώνες.
Σε βαπτίσεις και γάμους.
Σε επισκέψεις σημαντικών προσώπων.
Αλλά και σε κηδείες, όταν το σπίτι δεχόταν συλλυπητήρια.
Η Ελένη καθάριζε το σαλόνι της σχεδόν τελετουργικά. Ξεσκόνιζε τα έπιπλα, ίσιωνε τα σεμεδάκια, γυάλιζε τα μπρούτζινα πόμολα και φρόντιζε να μην υπάρχει το παραμικρό σημάδι φθοράς. Ακόμη και πενήντα χρόνια αργότερα, τα έπιπλα έμοιαζαν σχεδόν καινούργια.
Για την ίδια, το σαλόνι ήταν ο καθρέφτης της νοικοκυροσύνης της.
Δεν ήθελε ποτέ να την «πιάσουν αδιάβαστη», όπως έλεγαν τότε. Η γυναίκα όφειλε να είναι περιποιημένη, το σπίτι καθαρό, τα γλυκά έτοιμα για τον επισκέπτη και τα καλά πιάτα τακτοποιημένα στη βιτρίνα.
Και η Ελένη τα τηρούσε όλα αυτά με ευλάβεια.
Κάθε πρωί χτένιζε προσεκτικά τα μαλλιά της, φορούσε καθαρή ποδιά και συμμάζευε το σπίτι πριν ακόμη ξυπνήσει καλά καλά η γειτονιά. Η νοικοκυροσύνη δεν ήταν για εκείνη αγγαρεία· ήταν καθήκον και τιμή.
Υπήρχε όμως μια εξαίρεση.
Ένα δωμάτιο που ποτέ δεν μπορούσε να βάλει σε τάξη.
Η μικρή αποθήκη του σπιτιού.
Εκεί μέσα στοιβάζονταν κουτιά, παλιά ρούχα, τενεκέδες, κουβέρτες, σπασμένα αντικείμενα, κορδέλες, υφάσματα, σακούλες και κάθε λογής μικροπράγματα. Δεν πετούσε τίποτα. Ούτε χάριζε.
Οι άνθρωποι της γενιάς της είχαν γνωρίσει την απόλυτη έλλειψη. Είχαν φοβηθεί πως μια μέρα δεν θα έχουν ψωμί να φάνε ή παπούτσια να φορέσουν. Και ο φόβος αυτός έμενε μέσα τους ακόμη κι όταν οι εποχές άλλαζαν.
Η Ελένη είχε το τραύμα της στέρησης.
«Μπορεί να το χρειαστώ κάποτε», έλεγε πάντα.
Κι έτσι κρατούσε τα πάντα.
Μια μέρα την επισκέφθηκε ο ιερέας της ενορίας μαζί με δύο κυρίες που έκαναν έρανο. Η εξώπορτα ήταν ανοιχτή και εκείνη προσπαθούσε εκείνη τη στιγμή να στριμώξει άλλο ένα κουτί μέσα στην αποθήκη.
Ο ιερέας πρόλαβε να δει τη χαώδη κατάσταση. Δεν μίλησε όμως εκείνη τη στιγμή. Κατάλαβε ότι πίσω από εκείνη τη συσσώρευση πραγμάτων κρυβόταν κάτι βαθύτερο.
Λίγο καιρό αργότερα, στην εξομολόγηση, έφερε διακριτικά την κουβέντα.
«Γιατί κρατάς τόσα πράγματα, κυρία Ελένη;»
Εκείνη αναστέναξε.
«Δεν μπορώ, πάτερ μου, να πετάξω κάτι. Μπορεί να το χρειαστώ και να μην έχω.»
Ο ιερέας τη ρώτησε ήρεμα:
«Και όταν το χρειαστείς, θα θυμάσαι πού το έχεις βάλει μέσα σε τόσο σωρό;»
«Θυμάμαι… θυμάμαι», απάντησε επίμονα.
Ίσως να ήξερε και η ίδια πως δεν τα θυμόταν όλα. Όμως η ιδέα της απώλειας την τρόμαζε περισσότερο από την ακαταστασία.
Παρά τη δυσκολία αυτή, η Ελένη δεν ήταν σκληρός άνθρωπος. Μπορεί να μη χάριζε εύκολα αντικείμενα, αλλά στους επισκέπτες της πρόσφερε πάντα ό,τι καλύτερο είχε. Γλυκό του κουταλιού σε κρυστάλλινα μπολάκια, λικέρ, καφέ στη χόβολη, καθαρές πετσέτες και φροντίδα.
Η φιλοξενία ήταν ιερό πράγμα για εκείνη τη γενιά.
Τα χρόνια πέρασαν. Τα παιδιά μεγάλωσαν, έφτιαξαν τις δικές τους οικογένειες και απομακρύνθηκαν από το πατρικό. Το καλό σαλόνι παρέμενε σχεδόν άθικτο, σαν μουσείο μιας άλλης εποχής.
Ο σύζυγός της δεν της χαλούσε ποτέ χατίρι. Την αγαπούσε βαθιά και ανεχόταν ακόμη και τις παραξενιές της. Δεν διαμαρτυρόταν που σπάνια καθόταν στο σαλόνι ή που η αποθήκη είχε μετατραπεί σε λαβύρινθο αντικειμένων.
Ώσπου ήρθε το πλήρωμα του χρόνου και εκείνος έφυγε από τη ζωή.
Η Ελένη έμεινε μόνη.
Στην αρχή τα κατάφερνε. Μετά όμως αρρώστησε και δυσκολευόταν να αυτοεξυπηρετηθεί. Χρειαζόταν βοήθεια στο σπίτι. Τα χρήματα όμως δεν ήταν πολλά και δυσκολευόταν να βρει οικιακή βοηθό.
Κάποια μέρα γνώρισε στη λαϊκή μια ξένη γυναίκα που ζητούσε εργασία. Χωρίς συστάσεις και χωρίς να τη γνωρίζει καλά, συμφώνησε να τη φέρει στο σπίτι.
Στην αρχή όλα πήγαιναν καλά.
Η γυναίκα καθάριζε, μαγείρευε και φαινόταν πρόθυμη. Σιγά σιγά όμως άρχισε να λέει στην Ελένη πως το σπίτι ήταν υπερφορτωμένο με πράγματα και χρειαζόταν ξεκαθάρισμα.
Καθώς η ηλικιωμένη γυναίκα ήταν άρρωστη και κατάκοιτη, η βοηθός άρχισε να βγάζει σακούλες ολόκληρες έξω από το σπίτι.
Η Ελένη δεν είχε δύναμη να ελέγξει τι γινόταν.
Μέχρι που μια μέρα αισθάνθηκε λίγο καλύτερα και ζήτησε να ανοίξει το συρτάρι με τα καλά της κεντήματα. Ήταν εργόχειρα μιας ζωής. Δαντέλες, τραπεζομάντιλα, μαξιλαροθήκες, κεντήματα φτιαγμένα με κόπο και υπομονή.
Το συρτάρι ήταν άδειο.
«Πού είναι τα κεντήματά μου;» φώναξε ταραγμένη.
Η βοηθός σήκωσε τους ώμους.
«Δεν ξέρω.»
Η Ελένη εξαγριώθηκε. Με όση δύναμη της είχε απομείνει, τη διέταξε να φύγει από το σπίτι.
Για μέρες καθόταν μπροστά στην εικόνα του Χριστού και παραπονιόταν για το κακό που τη βρήκε. Ένιωθε πως έχασε ένα κομμάτι της ζωής της, όχι μόνο αντικείμενα.
Κάποια στιγμή όμως, μέσα στη σιωπή του σπιτιού, γεννήθηκε μέσα της μια άλλη σκέψη.
Σαν μια φωνή που άκουσε στην καρδιά της.
«Επιτέλους ξαλάφρωσα… και πονούν λιγότερο τα πόδια μου.»
Η Ελένη έμεινε ακίνητη.
Ίσως για πρώτη φορά κατάλαβε πως είχε περάσει ολόκληρη τη ζωή της κουβαλώντας όχι μόνο πράγματα, αλλά και φόβους.
Φόβο μην στερηθεί.
Φόβο μην εκτεθεί.
Φόβο μην της λείψει κάτι.
Και ξαφνικά, μέσα στην απώλεια, ένιωσε μια παράξενη ελευθερία.
Σηκώθηκε αργά, πλησίασε το τηλέφωνο και κάλεσε τα παιδιά της.
«Ελάτε σήμερα στο σπίτι. Θα ανοίξουμε το σαλόνι. Να σας κεράσω που είμαι καλύτερα.»
Ίσως εκείνο το απόγευμα να άνοιξε πραγματικά το σαλόνι για πρώτη φορά.
Όχι μόνο το δωμάτιο με τα φιστικί έπιπλα και τα καλά σερβίτσια, αλλά και η καρδιά μιας γυναίκας που είχε μάθει μια ζωή να φυλάει, να φοβάται και να κρατά σφιχτά ό,τι αγαπούσε.
Γιατί οι άνθρωποι εκείνης της γενιάς δεν κρατούσαν τα πράγματα από φιλαργυρία.
Τα κρατούσαν γιατί θυμόνταν τι σημαίνει να μην έχεις τίποτα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου