Ο συνταξιούχος εκπαιδευτικός, μαθηματικός και ελαιοπαραγωγός βιολογικής καλλιέργειας ελιάς, κ. Αθανάσιος Στασ. Μπόβης, επιχειρεί μέσα από απλά αριθμητικά παραδείγματα να εξηγήσει κάτι που αισθάνονται καθημερινά οι περισσότεροι πολίτες: ότι, παρά τις αυξήσεις στους μισθούς και τις διακηρύξεις περί ανάπτυξης, η πραγματική αγοραστική δύναμη του Έλληνα μειώνεται.
Οι αριθμοί, πράγματι, λένε πάντα την αλήθεια — αρκεί να ξέρεις να τους διαβάζεις.
Το βασικό επιχείρημα είναι απλό αλλά ουσιαστικό:
Η κυβέρνηση προβάλλει την αύξηση του κατώτατου μισθού.
Οι τιμές όμως στα βασικά αγαθά αυξήθηκαν πολύ περισσότερο.
Το κράτος εισπράττει μεγαλύτερο ΦΠΑ λόγω αυτών των αυξήσεων.
Ο πολίτης αγοράζει λιγότερα προϊόντα, παρότι πληρώνει περισσότερα.
Τα κρατικά πλεονάσματα εμφανίζονται αυξημένα, όχι επειδή βελτιώθηκε η οικονομία του νοικοκυριού, αλλά επειδή η ακρίβεια πολλαπλασίασε τα φορολογικά έσοδα.
Η συζήτηση αυτή δεν είναι ούτε κομματική ούτε θεωρητική. Είναι η καθημερινότητα του εργαζόμενου, του συνταξιούχου, του νέου ζευγαριού, του μικρού επαγγελματία και του αγρότη.
Ο κατώτατος μισθός και η πραγματική ζωή
Σύμφωνα με τα στοιχεία του πίνακα, ο καθαρός κατώτατος μισθός από τα 546 ευρώ το 2019 έφθασε τα 770 ευρώ το 2026. Πρόκειται για μία ονομαστική αύξηση περίπου 41%.
Ακούγεται εντυπωσιακό.
Αν όμως εξετάσουμε τι μπορούσε να αγοράσει ένας πολίτης το 2019 και τι μπορεί να αγοράσει σήμερα, τότε η εικόνα αλλάζει δραματικά.
Το 2019 με τον κατώτατο μισθό μπορούσε να αγοράσει:
218 πιτόγυρα
60 κιλά αρνί
55 κιλά φέτα
182 κιλά ψωμί
30 κιλά σοκολάτα
Το 2026, με τον αυξημένο μισθό, μπορεί να αγοράσει:
175 πιτόγυρα
46 κιλά αρνί
42 κιλά φέτα
140 κιλά ψωμί
23 κιλά σοκολάτα
Άρα τι συνέβη πραγματικά;
Ο μισθός αυξήθηκε αριθμητικά, αλλά η αγοραστική δύναμη μειώθηκε.
Και αυτό είναι το κεντρικό σημείο που συχνά αποκρύπτεται από τις επίσημες ανακοινώσεις.
Η διαφορά ανάμεσα στον ονομαστικό και στον πραγματικό μισθό
Στα οικονομικά υπάρχει μια πολύ σημαντική διάκριση:
Ονομαστικός μισθός είναι το ποσό που αναγράφεται στο χαρτί.
Πραγματικός μισθός είναι όσα μπορείς να αγοράσεις με αυτό το ποσό.
Ας δούμε ένα απλό παράδειγμα.
Αν κάποιος έπαιρνε το 2019 μισθό 1.000 ευρώ και πλήρωνε:
0,80 ευρώ το ψωμί
7 ευρώ το λάδι
8 ευρώ τη φέτα
2,50 ευρώ τον καφέ
και σήμερα παίρνει 1.300 ευρώ αλλά οι τιμές έγιναν:
1,40 ευρώ το ψωμί
14 ευρώ το λάδι
14 ευρώ η φέτα
4 ευρώ ο καφές
τότε η ζωή του δεν βελτιώθηκε.
Μπορεί μάλιστα να χειροτέρεψε.
Ο πολίτης δεν ζει με ποσοστά.
Ζει με το πόσα προϊόντα βάζει στο καλάθι του σούπερ μάρκετ, με το αν γεμίζει το αυτοκίνητο, με το αν πληρώνει το ρεύμα, με το αν μπορεί να στείλει το παιδί του στο φροντιστήριο.
Η ακρίβεια ως «κρυφή φορολογία»
Το πιο ενδιαφέρον σημείο της ανάλυσης είναι η σχέση ακρίβειας και ΦΠΑ.
Ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας υπολογίζεται ποσοστιαία πάνω στην τελική τιμή ενός προϊόντος.
Άρα:
όσο ακριβότερο γίνεται ένα προϊόν,
τόσο περισσότερος ΦΠΑ εισπράττεται,
ακόμη κι αν πωλούνται λιγότερες ποσότητες.
Αυτό σημαίνει ότι το κράτος μπορεί να αυξάνει τα φορολογικά του έσοδα χωρίς να αυξάνει επίσημα τους φορολογικούς συντελεστές.
Ας το δούμε με απλό παράδειγμα.
Παράδειγμα 1: Η φέτα
Το 2019:
Η φέτα κόστιζε 10 ευρώ το κιλό.
Ο ΦΠΑ 13% ήταν 1,30 ευρώ.
Το 2026:
Η φέτα κοστίζει 15 ευρώ.
Ο ΦΠΑ γίνεται 1,95 ευρώ.
Άρα το κράτος εισπράττει 50% περισσότερο ΦΠΑ ανά κιλό φέτας.
Ακόμη κι αν ο καταναλωτής αγοράζει μικρότερη ποσότητα, το δημόσιο συνεχίζει να έχει αυξημένα έσοδα.
Παράδειγμα 2: Το ψωμί
Αν ένα καρβέλι κόστιζε 1 ευρώ και σήμερα κοστίζει 1,60 ευρώ, τότε:
ο ΦΠΑ ανεβαίνει αυτόματα,
χωρίς να ψηφιστεί νέος φόρος,
χωρίς να γίνει καμία δημόσια συζήτηση.
Έτσι η ακρίβεια λειτουργεί σαν μια αόρατη φορολογία.
Ο πολίτης πληρώνει περισσότερο όχι μόνο για το προϊόν, αλλά και για τον φόρο που κρύβεται μέσα στην αυξημένη τιμή.
Γιατί το κράτος εμφανίζει πλεονάσματα
Τα τελευταία χρόνια γίνεται συχνά λόγος για υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα.
Τα πλεονάσματα παρουσιάζονται ως απόδειξη οικονομικής επιτυχίας.
Όμως εδώ προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα:
Αν η οικονομία πηγαίνει τόσο καλά, γιατί οι πολίτες δυσκολεύονται περισσότερο;
Η απάντηση βρίσκεται εν μέρει στην κατανάλωση και στον ΦΠΑ.
Όταν οι τιμές ανεβαίνουν:
αυξάνονται οι εισπράξεις του κράτους,
αυξάνονται οι φόροι στα καύσιμα,
αυξάνονται τα έσοδα από τρόφιμα,
αυξάνονται τα έσοδα από υπηρεσίες.
Ακόμη κι αν ο πολίτης αγοράζει λιγότερα.
Με απλά λόγια:
Το κράτος μπορεί να εμφανίζει βελτιωμένα οικονομικά στοιχεία την ίδια στιγμή που το νοικοκυριό πιέζεται περισσότερο από ποτέ.
Αυτό ακριβώς προσπαθεί να αναδείξει η επιχειρηματολογία του κ. Μπόβη.
Η ψυχολογία της στατιστικής
Ένα ακόμη σημαντικό σημείο είναι ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται οι αριθμοί.
Η πολιτική επικοινωνία επιλέγει συνήθως δείκτες που δημιουργούν θετική εικόνα:
αύξηση μισθών,
αύξηση επενδύσεων,
αύξηση ΑΕΠ,
μείωση ανεργίας.
Όμως ο μέσος πολίτης αξιολογεί την οικονομία διαφορετικά.
Δεν τον ενδιαφέρει αν το ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν) αυξήθηκε 2%.
Τον ενδιαφέρει:
αν μπορεί να πληρώσει το ενοίκιο,
αν βγάζει τον μήνα,
αν κόβει βασικά τρόφιμα,
αν αναγκάζεται να περιορίσει τις μετακινήσεις,
αν τα παιδιά του ζουν καλύτερα ή χειρότερα από εκείνον.
Γι’ αυτό και συχνά υπάρχει τεράστια απόσταση ανάμεσα στις κυβερνητικές ανακοινώσεις και στο κοινωνικό αίσθημα.
Οι αριθμοί μπορεί να είναι ακριβείς, αλλά μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν επιλεκτικά.
Η μείωση της κατανάλωσης και οι κοινωνικές συνέπειες
Όταν η αγοραστική δύναμη μειώνεται, δεν επηρεάζεται μόνο το νοικοκυριό.
Επηρεάζεται συνολικά η οικονομία.
Ο πολίτης:
αγοράζει λιγότερο κρέας,
περιορίζει τις εξόδους,
αναβάλλει αγορές,
καθυστερεί επισκευές,
αποφεύγει διακοπές,
μειώνει ακόμη και βασικές ανάγκες.
Αυτό πλήττει:
τα μικρά καταστήματα,
τις τοπικές επιχειρήσεις,
τους αγρότες,
τους επαγγελματίες,
την περιφερειακή οικονομία.
Η αγορά αρχίζει να λειτουργεί με όρους επιβίωσης.
Και τότε δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος:
οι πολίτες αγοράζουν λιγότερα,
οι μικρές επιχειρήσεις πιέζονται,
αυξάνονται τα λειτουργικά κόστη,
μειώνονται τα περιθώρια κέρδους,
περιορίζονται οι επενδύσεις,
η κοινωνία φτωχοποιείται σταδιακά.
Η περίπτωση της Ελλάδας
Η Ελλάδα έχει μια ιδιαιτερότητα:
Το μεγαλύτερο μέρος των κρατικών εσόδων προέρχεται από έμμεσους φόρους.
Δηλαδή από φόρους που πληρώνουν όλοι ανεξαρτήτως εισοδήματος:
ΦΠΑ,
ειδικοί φόροι κατανάλωσης,
φόροι καυσίμων,
φόροι ενέργειας.
Αυτό σημαίνει ότι το βάρος πέφτει περισσότερο στα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.
Ένας πλούσιος και ένας φτωχός πληρώνουν τον ίδιο ΦΠΑ στο γάλα ή στο ψωμί.
Όμως για τον χαμηλόμισθο, το κόστος αυτό αντιπροσωπεύει πολύ μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός του.
Γι’ αυτό η ακρίβεια χτυπά περισσότερο τους αδύναμους.
Και γι’ αυτό η συζήτηση για την πραγματική αγοραστική δύναμη είναι τόσο κρίσιμη.
Το παράδειγμα του ελαιοπαραγωγού
Ο ίδιος ο κ. Μπόβης, ως ελαιοπαραγωγός βιολογικής καλλιέργειας, γνωρίζει από πρώτο χέρι ότι η αύξηση των τιμών δεν σημαίνει απαραίτητα μεγαλύτερο κέρδος για τον παραγωγό.
Ο αγρότης αντιμετωπίζει:
ακριβότερα λιπάσματα,
αυξημένο κόστος ρεύματος,
ακριβότερα καύσιμα,
υψηλό κόστος μεταφοράς,
αυξημένα εργατικά.
Έτσι, ενώ το προϊόν φτάνει ακριβότερο στον καταναλωτή, ο παραγωγός πολλές φορές δεν κερδίζει αναλογικά περισσότερο.
Το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης απορροφάται:
από το κόστος,
από τη φορολογία,
από τους μεσάζοντες,
από την αλυσίδα διανομής.
Αυτό εξηγεί γιατί τόσο ο παραγωγός όσο και ο καταναλωτής αισθάνονται πιεσμένοι ταυτόχρονα.
Υπάρχει λύση;
Η αντιμετώπιση της ακρίβειας δεν είναι εύκολη υπόθεση.
Υπάρχουν όμως ορισμένες πολιτικές που μπορούν να ανακουφίσουν ουσιαστικά την κοινωνία:
1. Μείωση του ΦΠΑ στα βασικά αγαθά
Η μείωση του ΦΠΑ σε:
τρόφιμα,
ψωμί,
γάλα,
λάδι,
κρέας,
παιδικά είδη,
θα μπορούσε να περιορίσει το βάρος στα νοικοκυριά.
2. Ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής
Όσο περισσότερο εξαρτάται μια χώρα από εισαγωγές, τόσο πιο ευάλωτη γίνεται στις διεθνείς ανατιμήσεις.
Η στήριξη:
της γεωργίας,
της κτηνοτροφίας,
της μεταποίησης,
των μικρομεσαίων επιχειρήσεων,
ενισχύει την αυτάρκεια και περιορίζει τις πιέσεις.
3. Έλεγχος της αισχροκέρδειας
Σε περιόδους κρίσης εμφανίζονται συχνά φαινόμενα υπερβολικών περιθωρίων κέρδους.
Απαιτούνται:
σοβαροί έλεγχοι,
διαφάνεια στις τιμές,
ουσιαστική εποπτεία της αγοράς.
4. Πραγματικές αυξήσεις εισοδημάτων
Μια πραγματική οικονομική ανάπτυξη πρέπει να μεταφράζεται σε καλύτερο επίπεδο ζωής.
Αυτό σημαίνει:
μισθοί που ξεπερνούν τον πληθωρισμό,
σταθερές θέσεις εργασίας,
φθηνότερη στέγη,
πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας και παιδείας.
Οι αριθμοί ως εργαλείο αφύπνισης
Η ανάλυση που παρουσιάζει ο κ. Αθανάσιος Στασ. Μπόβης έχει μια ιδιαίτερη αξία γιατί χρησιμοποιεί απλή αριθμητική για να εξηγήσει μια σύνθετη οικονομική πραγματικότητα.
Δεν χρειάζεται κάποιος να είναι οικονομολόγος για να καταλάβει τι σημαίνει:
λιγότερο ψωμί,
λιγότερο κρέας,
λιγότερη φέτα,
λιγότερη κατανάλωση.
Η καθημερινότητα είναι ο πιο ακριβής οικονομικός δείκτης.
Και όταν μια κοινωνία εργάζεται περισσότερο αλλά αγοράζει λιγότερα, τότε κάτι δεν λειτουργεί σωστά.
Επίλογος
Το μεγάλο ερώτημα τελικά δεν είναι αν αυξήθηκαν οι μισθοί.
Το πραγματικό ερώτημα είναι:
Ζουν καλύτερα οι πολίτες;
Αν η απάντηση είναι ότι:
δυσκολεύονται περισσότερο,
περιορίζουν τις ανάγκες τους,
φοβούνται το κόστος ζωής,
δεν μπορούν να αποταμιεύσουν,
μειώνουν την κατανάλωση,
τότε οι αριθμοί πρέπει να διαβαστούν διαφορετικά.
Η οικονομία δεν είναι μόνο τα πλεονάσματα και οι στατιστικές.
Είναι η ζωή του ανθρώπου.
Και όταν ο μισθός ανεβαίνει με τη σκάλα ενώ οι τιμές ανεβαίνουν με το ασανσέρ, τότε το περίφημο «success story» μετατρέπεται για πολλούς πολίτες σε μια καθημερινή μάχη επιβίωσης.
Οι αριθμοί δεν λένε ψέματα.
Αρκεί να κοιτάζουμε όλους τους αριθμούς — όχι μόνο εκείνους που μας συμφέρουν.
Θερμές ευχαριστίες στον κ. Αθανάσιο Στασ. Μπόβη για την προβολή του θέματος και την έμπνευση αυτής της ανάρτησης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου