Η πολιτική πόλωση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κοινωνικά χαρακτηριστικά των σύγχρονων δημοκρατιών. Πρόκειται για μια διαδικασία κατά την οποία οι κοινωνικές ομάδες διαχωρίζονται ολοένα και περισσότερο σε αντίπαλα στρατόπεδα, αναπτύσσοντας όχι μόνο διαφορετικές πολιτικές απόψεις αλλά και έντονα συναισθήματα αντιπάθειας προς τους αντιπάλους τους (Iyengar et al., 2019). Η αντιπαράθεση δεν αφορά την αξιολόγηση επιχειρημάτων ή γεγονότων, αλλά την ηθική απαξίωση του προσώπου του άλλου.
Υπάρχει η θεμιτή διαφωνία αλλά και η εμμονική στοχοποίηση. Η διάκριση αυτή είναι κοινωνιολογικά σημαντική, διότι υποδηλώνει τη μετάβαση από τον δημοκρατικό διάλογο σε μια μορφή συμβολικού πολέμου, όπου ο αντίπαλος δεν θεωρείται συνομιλητής αλλά εχθρός. Όπως υποστηρίζει ο Habermas (1989), η δημοκρατία προϋποθέτει επικοινωνιακή λογική και αμοιβαία αναγνώριση των συμμετεχόντων. Όταν αυτή η προϋπόθεση καταρρέει, ο δημόσιος λόγος εκφυλίζεται σε πεδίο αμοιβαίας ακύρωσης.
Συχνά παρατηρούμε επαναλαμβανόμενη αναφορά σε «καθημερινές αναρτήσεις», «χυδαίους χαρακτηρισμούς» και «ατελείωτες προσβολές». Πρόκειται για μια μορφή ψηφιακής συλλογικής συμπεριφοράς που ενισχύεται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι διαδικτυακές πλατφόρμες συχνά λειτουργούν ως «ηχώ-θάλαμοι» (echo chambers), μέσα στους οποίους οι άνθρωποι εκτίθενται κυρίως σε απόψεις που επιβεβαιώνουν τις ήδη υπάρχουσες πεποιθήσεις τους (Sunstein, 2018).
Ψυχολογική ανάλυση του φαινομένου
Από ψυχολογική άποψη,αρκετοί αρκετούς μηχανισμοί έχουν μελετηθεί εκτενώς στη σύγχρονη κοινωνική ψυχολογία, όπως:.
Η επιβεβαιωτική προκατάληψη
Κάποιοι άνθρωποι «παύουν να αναζητούν την αλήθεια και αρχίζουν να αναζητούν επιβεβαίωση των όσων ήδη έχουν αποφασίσει να πιστεύουν». Η συμπεριφορά αυτή αντιστοιχεί στο φαινόμενο της επιβεβαιωτικής προκατάληψης (confirmation bias), δηλαδή της τάσης των ατόμων να αναζητούν, να ερμηνεύουν και να θυμούνται πληροφορίες που ενισχύουν τις προϋπάρχουσες πεποιθήσεις τους (Nickerson, 1998).
Η επιβεβαιωτική προκατάληψη δεν αποτελεί απλώς γνωστικό σφάλμα αλλά μηχανισμό ψυχολογικής προστασίας. Οι άνθρωποι τείνουν να αποφεύγουν πληροφορίες που απειλούν την κοσμοθεωρία τους, επειδή αυτές προκαλούν γνωστική ασυμφωνία (Festinger, 1957).
Η ομαδική ταυτότητα
Η Θεωρία της Κοινωνικής Ταυτότητας υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι αντλούν μέρος της αυτοεκτίμησής τους από τις ομάδες στις οποίες ανήκουν (Tajfel & Turner, 1979). Όταν ένα πρόσωπο θεωρηθεί ότι απειλεί την ομάδα, τότε συχνά μετατρέπεται σε συμβολικό αντίπαλο.
Συχνά οι επιθέσεις να υπερβαίνουν την κριτική και να αποκτούν προσωπικό και συναισθηματικό χαρακτήρα.
Η ψυχολογία της εχθροποίησης
Η συνεχής έκθεση σε συγκρουσιακό περιεχόμενο ενισχύει τη διαδικασία της εχθροποίησης. Οι αντίπαλοι παύουν να θεωρούνται άνθρωποι με διαφορετικές απόψεις και μετατρέπονται σε φορείς απειλής. Ο Bandura (2016) περιγράφει αυτή τη διαδικασία ως «ηθική αποδέσμευση», μέσω της οποίας το άτομο δικαιολογεί επιθετικές συμπεριφορές του εναντίον άλλων ανθρώπων.
Η χρήση προσβλητικών χαρακτηρισμών, η απαξίωση και η δημόσια διαπόμπευση αποτελούν εκφράσεις αυτής της διαδικασίας.
Η ψυχολογία του πένθους και της ενσυναίσθησης
Η αναφορά σε πρόσωπο που υποφέρει, στην ανθρώπινη διάσταση, ενεργοποιεί την έννοια της ενσυναίσθησης, δηλαδή της ικανότητας κατανόησης του συναισθηματικού κόσμου του άλλου (Batson, 2011).
Η απουσία ενσυναίσθησης οδηγεί στη σκληρότητα του δημόσιου λόγου. Όταν η ανθρώπινη διάσταση του άλλου εξαφανίζεται, η επιθετικότητα γίνεται ευκολότερη.
Κοινωνιολογική ανάλυση
Η κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς
Ένα βασικό στοιχείο γενικώς είναι η απαίτηση λογοδοσίας από όσους άσκησαν εξουσία. Η αναφορά αυτή συνδέεται με τη γενικότερη κρίση εμπιστοσύνης προς τους πολιτικούς και θεσμικούς φορείς.
Σύμφωνα με τον Giddens (1991), στις ύστερες νεωτερικές κοινωνίες οι πολίτες αμφισβητούν όλο και περισσότερο τους θεσμούς που παραδοσιακά παρήγαν κοινωνική συνοχή. Όταν η εμπιστοσύνη αποδυναμώνεται, αναδύονται συγκρούσεις γύρω από πρόσωπα που λειτουργούν ως σύμβολα κοινωνικών αιτημάτων.
Η κουλτούρα της διαδικτυακής καταγγελίας
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν μεταβάλει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο παράγεται η δημόσια γνώμη. Η δυνατότητα άμεσης έκφρασης ενισχύει τόσο τη δημοκρατική συμμετοχή όσο και τη διάδοση της επιθετικότητας.
Ο Bauman (2000) υποστηρίζει ότι η σύγχρονη κοινωνία χαρακτηρίζεται από ρευστότητα στις σχέσεις και στις ταυτότητες. Στο πλαίσιο αυτό, οι διαδικτυακές συγκρούσεις αποκτούν συχνά μεγαλύτερη σημασία από τις πραγματικές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.
Το κείμενο παρουσιάζει ακριβώς αυτό το φαινόμενο: μια συνεχόμενη διαδικτυακή αντιπαράθεση που φαίνεται να αναπαράγεται καθημερινά χωρίς να οδηγεί σε ουσιαστικό διάλογο.
Η κατασκευή εχθρών
Η κοινωνιολογία έχει δείξει ότι οι κοινωνικές ομάδες συχνά συγκροτούν την ταυτότητά τους μέσω της διάκρισης μεταξύ «εμείς» και «οι άλλοι» (Berger & Luckmann, 1966).
Υπάρχουν άνθρωποι που «βλέπουν εχθρούς παντού». Η παρατήρηση αυτή παραπέμπει σε μια διαδικασία κοινωνικής κατασκευής απειλών, κατά την οποία η πραγματικότητα ερμηνεύεται μέσα από φίλτρα καχυποψίας και κατηγοριοποίησης.
Ο πατριωτισμός ως ηθική στάση
Συχνά αντιπαραβάλλονται ο συμβολικός πατριωτισμός με τον ηθικό πατριωτισμό. Οι σημαίες, τα συνθήματα και οι διακηρύξεις δεν αρκούν για να αποδείξουν την αγάπη προς την πατρίδα. Αντίθετα, η ανθρωπιά, ο σεβασμός και η αξιοπρέπεια παρουσιάζονται ως αυθεντικότερα κριτήρια πατριωτικής συμπεριφοράς.
Η προσέγγιση αυτή συνδέεται με τις θεωρίες του πολιτειακού πατριωτισμού, σύμφωνα με τις οποίες η αγάπη προς την πατρίδα εκφράζεται μέσω της υπεράσπισης δημοκρατικών αξιών και όχι μόνο μέσω συμβολικών εκδηλώσεων (Habermas, 1996).
Θεολογική ανάλυση
Όσον αφορά τη θεολογική διάσταση, εύλογη είναι η απορία για το πώς άνθρωποι που δηλώνουν Χριστιανοί μπορούν να επιδίδονται σε λεκτική βία και δημόσια διαπόμπευση.Μια βαθύτερη θεολογική προσέγγιση του φαινομένου της εμπάθειας, της στοχοποίησης και της δημόσιας διαπόμπευσης μπορεί να αντληθεί από την πατερική ανθρωπολογία και την ασκητική παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στην Ορθόδοξη θεώρηση, το πρόβλημα δεν εντοπίζεται πρωτίστως στο πρόσωπο που γίνεται αντικείμενο επίθεσης, αλλά στην πνευματική κατάσταση εκείνου που επιτίθεται. Οι Πατέρες της Εκκλησίας θεωρούν ότι η εχθρότητα, η μνησικακία και η κατάκριση αποτελούν εκδηλώσεις ενός εσωτερικού πνευματικού τραύματος που απομακρύνει τον άνθρωπο από τη χάρη του Θεού.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει ότι τίποτε δεν αποξενώνει περισσότερο τον άνθρωπο από τον Θεό όσο η κατάκριση του αδελφού του. Χαρακτηριστικά αναφέρει ότι ο άνθρωπος που ερευνά συνεχώς τα σφάλματα των άλλων παραμελεί τη θεραπεία των δικών του παθών (PG 57, 231). Η συνεχής ενασχόληση με ένα συγκεκριμένο πρόσωπο και η αδιάκοπη αναπαραγωγή κατηγοριών και υποψιών, η εμμονική προσήλωση στα ελαττώματα ή στις υποτιθέμενες προθέσεις του άλλου θεωρείται ένδειξη πνευματικής εκτροπής από την οδό της αυτογνωσίας.
Παράλληλα, ο Μέγας Βασίλειος διδάσκει ότι η αγάπη προς τον πλησίον δεν είναι προαιρετική ηθική αρετή αλλά αναγκαία προϋπόθεση της σωτηρίας. Στα ασκητικά του κείμενα υπογραμμίζει ότι δεν μπορεί κάποιος να αγαπά τον Θεό, τον οποίο δεν βλέπει, εάν αδιαφορεί ή εχθρεύεται τον άνθρωπο που βρίσκεται μπροστά του (PG 31, 908–909). Η διδασκαλία αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν άνθρωποι που αυτοπροσδιορίζονται ως Χριστιανοί χρησιμοποιούν προσβλητικό λόγο, ειρωνεία ή δημόσια διαπόμπευση εναντίον άλλων ανθρώπων. Η αντίφαση ανάμεσα στη θρησκευτική αυτοσυνειδησία και στην απουσία αγάπης αποτελεί διαχρονικό προβληματισμό της Πατερικής γραμματείας.
Εξίσου σημαντική είναι η διδασκαλία του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητού, ο οποίος θεωρεί ότι η αληθινή γνώση της αλήθειας συνδέεται άρρηκτα με την αγάπη. Κατά τον Άγιο Μάξιμο, όποιος ισχυρίζεται ότι κατέχει την αλήθεια αλλά στερείται αγάπης, στην πραγματικότητα δεν έχει φθάσει στην πλήρη γνώση του Θεού (PG 90, 964–965). Η θέση αυτή παρουσιάζει ιδιαίτερη επικαιρότητα στη σύγχρονη δημόσια σφαίρα, όπου συχνά η επίκληση της «αλήθειας» συνοδεύεται από επιθετικότητα, απαξίωση και αποκλεισμό του άλλου. Σύμφωνα με την Ορθόδοξη παράδοση, η αλήθεια χωρίς αγάπη μετατρέπεται σε ιδεολογία, ενώ η αγάπη χωρίς αλήθεια εκπίπτει σε συναισθηματισμό. Η ισορροπία των δύο αποτελεί γνώρισμα της αυθεντικής Χριστιανικής ζωής.
Ο ΆγιοςΙσαάκ ο Σύρος προχωρεί ακόμη περισσότερο, διδάσκοντας ότι η καρδιά του πνευματικά ώριμου ανθρώπου «καίεται υπέρ πάσης της κτίσεως», ακόμη και για όσους τον αδικούν ή τον πολεμούν (Bedjan, 1909, Homily 81). Η συμπόνια, κατά τον Άγιο Ισαάκ, δεν περιορίζεται στους φίλους ή στους ομοϊδεάτες, αλλά εκτείνεται προς κάθε άνθρωπο ανεξαιρέτως. Μέσα από αυτή την προοπτική, η δημόσια περιφρόνηση και η ηθική εξόντωση του αντιπάλου δεν μπορούν να θεωρηθούν συμβατές με το Χριστιανικό ήθος.
Τέλος, ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος περιγράφει την κατάκριση ως «θυγατέρα του μίσους» και ως μορφή πνευματικής τύφλωσης που εμποδίζει τον άνθρωπο να δει τη δική του αδυναμία (PG 88, 800–801). Κατά την Πατερική σοφία, η πνευματική ωριμότητα δεν εκφράζεται με την εξόντωση του αντιπάλου αλλά με τη διατήρηση της αλήθειας μέσα σε πνεύμα πραότητας και αγάπης. Το θεολογικό ερώτημα είναι: κατά πόσον ο δημόσιος λόγος μας αντανακλά το ήθος του Ευαγγελίου ή, αντίθετα, αποκαλύπτει την κυριαρχία παθών που η Χριστιανική παράδοση καλεί τον άνθρωπο να υπερβεί μέσω της μετανοίας, της ταπείνωσης και της αγάπης.
Η Χριστιανική αντίληψη του προσώπου
Στην Ορθόδοξη θεολογία, κάθε άνθρωπος θεωρείται εικόνα του Θεού (Γένεσις 1:26). Η αξία του ανθρώπου δεν εξαρτάται από τις πολιτικές του θέσεις ή από την κοινωνική του θέση αλλά από την ίδια την ύπαρξή του.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας διδάσκουν ότι η προσβολή του συνανθρώπου συνιστά προσβολή της εικόνας του Θεού. Ο Μέγας Βασίλειος υπογραμμίζει ότι η αγάπη προς τον πλησίον αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της Χριστιανικής ζωής.
Αγάπη και έλεος
Οι θεμελιώδεις ευαγγελικές αξίες είναι: η αγάπη, η συγχώρεση, το έλεος και η συμπόνια. Πράγματι, η διδασκαλία του Ιησού Χριστού επικεντρώνεται στην αγάπη προς τον πλησίον και ακόμη προς τον εχθρό (Ματθαίος 5:44).
Η εμμονική στοχοποίηση και η λεκτική βία βρίσκονται σε αντίθεση με το Ευαγγελικό ήθος. Η Χριστιανική παράδοση δεν απαγορεύει την κριτική ούτε τη διεκδίκηση δικαιοσύνης. Ωστόσο, διαχωρίζει σαφώς την καταδίκη της πράξης από την απαξίωση του προσώπου.
Η αξιοπρέπεια ως μαρτυρία
Σημαντική είναι η αξιοπρέπεια ως ηθική δύναμη και ως μορφή σιωπηλής μαρτυρίας του ήθους του ανθρώπου. Η φράση «η αξιοπρέπεια δεν φωνάζει, δεν βρίζει, δεν συκοφαντεί» εκφράζει μια αντίληψη που συνδέεται άμεσα με τη Χριστιανική αρετή της πραότητας, η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο της πνευματικής ζωής. Στην πατερική σκέψη, η πραότητα δεν αποτελεί απλώς έναν τρόπο κοινωνικής συμπεριφοράς, αλλά κατάσταση της ψυχής που χαρακτηρίζεται από ειρήνη, αυτοκυριαρχία και απαλλαγή από τα πάθη του θυμού και της εκδίκησης (Ἰωάννης Χρυσόστομος, Ὁμιλίαι εἰς τὸ Κατὰ Ματθαῖον, PG 57, 231-232).
Η πραότητα, επομένως, δεν ταυτίζεται με αδυναμία ή παθητική αποδοχή της αδικίας. Αντίθετα, αποτελεί έκφραση εσωτερικής δύναμης, καθώς ο πράος άνθρωπος κατορθώνει να κυριαρχεί στον εαυτό του και να μην επιτρέπει στις εξωτερικές προσβολές να καθορίζουν τη συμπεριφορά του. Ο Μέγας Βασίλειος επισημαίνει ότι η κυριαρχία επί των παθών αποτελεί βασικό γνώρισμα του πνευματικά καλλιεργημένου ανθρώπου, ο οποίος επιδιώκει την ειρήνη της ψυχής και την ομοίωση προς τον Θεό (Ἀσκητικαί Διατάξεις, PG 31, 653-654).
Σύμφωνα με την Πατερική παράδοση, ο άνθρωπος που διατηρεί την αξιοπρέπειά του απέναντι στην αδικία μαρτυρεί την πνευματική του ωριμότητα. Η υπομονή απέναντι στις δοκιμασίες δεν σημαίνει άρνηση της αλήθειας, αλλά επιλογή ενός ανωτέρου τρόπου αντιμετώπισης του κακού. Ο Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος υπογραμμίζει ότι η πραγματική δύναμη του ανθρώπου δεν βρίσκεται στην ανταπόδοση της προσβολής, αλλά στην ικανότητα να παραμένει κύριος του εαυτού του και να νικά το κακό μέσω της αγαθής στάσης του (Ἰωάννης Χρυσόστομος, Πρὸς τοὺς ἀπολείψαντας τὴν ἐκκλησίαν, PG 47, 277).
Η αξιοπρέπεια ως μαρτυρία φανερώνεται ιδιαίτερα στη στάση του ανθρώπου απέναντι στον συνάνθρωπο. Η Χριστιανική ηθική δεν επιτρέπει την περιφρόνηση ή την εκδικητική συμπεριφορά, ακόμη και όταν ο άλλος ενεργεί άδικα. Ο άνθρωπος καλείται να διατηρεί την αγάπη και τον σεβασμό προς το πρόσωπο του άλλου, χωρίς όμως να εγκαταλείπει την αλήθεια και τη δικαιοσύνη. Η σύνδεση αληθείας και αγάπης αποτελεί κεντρικό στοιχείο της Πατερικής διδασκαλίας, καθώς η αρετή δεν νοείται χωρίς την εσωτερική μεταμόρφωση της καρδιάς (Γρηγόριος Νύσσης, Περὶ τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας, PG 46, 289-292).
Η σιωπηλή δύναμη της αξιοπρέπειας βρίσκεται στο γεγονός ότι δεν χρειάζεται επιθετικές εκδηλώσεις για να επιβεβαιώσει την αξία της. Η φωνή, η προσβολή και η συκοφαντία συχνά αποκαλύπτουν εσωτερική ταραχή, ενώ η πραότητα εκφράζει σταθερότητα και πνευματική ελευθερία. Ο άνθρωπος που επιλέγει να μην ανταποδώσει το κακό με κακό ακολουθεί το παράδειγμα της Χριστιανικής υπομονής και μαρτυρεί έναν διαφορετικό τρόπο ύπαρξης μέσα στον κόσμο (Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, Κεφάλαια περὶ ἀγάπης, PG 90, 953-956).
Έτσι, η αξιοπρέπεια δεν αποτελεί απλώς προσωπικό χαρακτηριστικό αλλά μορφή Χριστιανικής μαρτυρίας. Μέσα σε μια κοινωνία όπου συχνά επικρατούν η ένταση, η δημόσια αντιπαράθεση και η εύκολη καταδίκη του άλλου, η πραότητα και η αυτοκυριαρχία αποτελούν έμπρακτη φανέρωση της πίστης. Ο άνθρωπος που διατηρεί την ειρήνη της ψυχής του μέσα στις δυσκολίες αποδεικνύει ότι η αληθινή δύναμη δεν βρίσκεται στην επιβολή, αλλά στην αγάπη, στην υπομονή και στην εσωτερική ελευθερία (Γρηγόριος Θεολόγος, Λόγοι, PG 35, 985-988).
Συμπεράσματα
Αναδεικνύεται ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο που συνδυάζει: πολιτική πόλωση, διαδικτυακή επιθετικότητα, επιβεβαιωτική προκατάληψη και κρίση του δημοσίου διαλόγου. Ψυχολογικά, αποτυπώνει μηχανισμούς όπως η ομαδική ταύτιση, η γνωστική ασυμφωνία και η ηθική αποδέσμευση. Κοινωνιολογικά, φανερώνει την αποδυνάμωση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς, την ενίσχυση της διαδικτυακής κουλτούρας σύγκρουσης και τη δημιουργία συμβολικών εχθρών. Θεολογικά, αντιπαραθέτει το Ευαγγελικό πρότυπο της αγάπης, της συμπόνιας και της αξιοπρέπειας προς τις πρακτικές της κατάκρισης, της προσβολής και της δημοσίας διαπόμπευσης.
Τελικώς, η εργασία αυτή υποστηρίζει ότι η ποιότητα του δημοσίου λόγου αποτελεί καθρέφτη της ηθικής ποιότητας μιας κοινωνίας. Η αναζήτηση της αλήθειας προϋποθέτει σεβασμό προς το πρόσωπο του άλλου, ακόμη και όταν υπάρχουν βαθιές διαφωνίες. Η δημοκρατία, η κοινωνική συνοχή και η Χριστιανική μαρτυρία συναντώνται στο ίδιο σημείο: στην αναγνώριση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Ευχές
- Ας διατηρούμε πάντοτε την ανθρωπιά μας ακόμη και μέσα στις πιο έντονες διαφωνίες.
- Ας αναζητούμε την αλήθεια με ταπείνωση και όχι με προκαταλήψεις.
- Ας καλλιεργούμε τον σεβασμό προς κάθε ανθρώπινο πρόσωπο.
- Ας επιλέγουμε τον διάλογο αντί της σύγκρουσης και της απαξίωσης.
- Ας παραμένουμε ανοιχτοί στην αυτοκριτική και στη διόρθωση των λαθών μας.
- Ας γινόμαστε φορείς ειρήνης και συμφιλίωσης μέσα στην κοινωνία.
- Ας μην επιτρέπουμε στον θυμό να επισκιάζει την κρίση και τη λογική μας.
- Ας εμπνεόμαστε από τις αξίες της αγάπης, της δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης.
- Ας στεκόμαστε δίπλα σε κάθε άνθρωπο που δοκιμάζεται από τον πόνο και την αδικία.
- Ας πορευόμαστε με αξιοπρέπεια, ελπίδα και πίστη στην αξία του ανθρώπου.
Βιβλιογραφία
Bandura, A. (2016). Moral disengagement: How people do harm and live with themselves. Worth Publishers.
Basil the Great. (1857). Regulae fusius tractatae. In J. P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 31). Paris: Garnier.
Bauman, Z. (2000). Liquid modernity. Polity Press.
Bedjan, P. (Ed.). (1909). Mar Isaacus Ninivita. De perfectione religiosa (Vols. 1–2). Paris: Harrassowitz.
Berger, P. L., & Luckmann, T. (1966). The social construction of reality. Anchor Books.
Festinger, L. (1957). A theory of cognitive dissonance. Stanford University Press.
Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Polity Press.
Habermas, J. (1989). The structural transformation of the public sphere. MIT Press.
Habermas, J. (1996). Between facts and norms: Contributions to a discourse theory of law and democracy. MIT Press.
John Chrysostom. (1862). Homiliae in Matthaeum. In J. P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 57). Paris: Garnier.
John Climacus. (1860). Scala Paradisi. In J. P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 88). Paris: Garnier.
Iyengar, S., Lelkes, Y., Levendusky, M., Malhotra, N., & Westwood, S. J. (2019). The origins and consequences of affective polarization in the United States. Annual Review of Political Science, 22, 129–146.
Maximus Confessor. (1865). Capita de caritate. In J. P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 90, pp. 959–1080). Paris: Garnier.
Sunstein, C. R. (2018). #Republic: Divided democracy in the age of social media. Princeton University Press.
Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.), The social psychology of intergroup relations (pp. 33–47). Brooks/Cole.
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου