Η Λυδία ήταν σχεδόν επτά ετών. Ένα παιδί με ζωηρό βλέμμα, ευφυΐα και εκείνη τη σπάνια παιδική ικανότητα να λέει μεγάλες αλήθειες με λίγες μόνο λέξεις. Στη διάρκεια μιας ψυχολογικής συνεδρίας, ενώ ζωγράφιζε και μιλούσε για την καθημερινότητά της, σταμάτησε ξαφνικά.
Κοίταξε την ψυχοθεραπεύτρια με σοβαρότητα.
— «Μπορώ να καθίσω στην καρέκλα σας;»
Η ψυχοθεραπεύτρια χαμογέλασε.
— «Βεβαίως.»
Η Λυδία σηκώθηκε, πήγε πίσω από το γραφείο και κάθισε στη θέση της θεραπεύτριας. Πήρε ένα στυλό και ένα χαρτί με τρόπο που θύμιζε έμπειρο γιατρό. Για λίγα δευτερόλεπτα έγραφε σιωπηλά, σκυμμένη πάνω από τη «συνταγή» της.
Όταν τελείωσε, ύψωσε το χαρτί.
— «Έτοιμο.»
— «Τι γράφει η συνταγή;» ρώτησε η θεραπεύτρια.
Η μικρή πήρε μια βαθιά ανάσα.
— «Οι γονείς μου χρειάζονται επικοινωνιακό επίδεσμο. »
Η ψυχοθεραπεύτρια έμεινε για λίγο σιωπηλή. Όχι από έκπληξη. Από σεβασμό.
Γιατί μέσα σε πέντε λέξεις, ένα παιδί είχε περιγράψει κάτι που πολλοί ενήλικες δυσκολεύονται να κατανοήσουν.
— «Επικοινωνιακό επίδεσμο;»
— «Ναι.»
— «Και γιατί τον χρειάζονται;»
Η Λυδία ανασήκωσε τους ώμους.
— «Γιατί όλο με διορθώνουν.»
— «Σε ποια πράγματα;»
— «Σε όλα.»
Η απάντηση βγήκε αβίαστα.
— «Όταν διαβάζω. Όταν βάζω τα πράγματά μου στην τσάντα. Όταν ζωγραφίζω. Όταν τρώω. Όλο κάτι δεν είναι σωστό.»
Η θεραπεύτρια έγνεψε καταφατικά.
— «Και τι νιώθεις όταν συμβαίνει αυτό;»
Η μικρή χαμήλωσε το βλέμμα.
— «Σαν να κάνω συνέχεια λάθη.»
Η κριτική που μεταμφιέζεται σε συμβουλή
Συχνά οι γονείς δεν έχουν πρόθεση να πληγώσουν το παιδί τους.
Θέλουν να το βοηθήσουν.
Θέλουν να το προετοιμάσουν για τη ζωή.
Θέλουν να γίνει υπεύθυνο.
Έτσι οι φράσεις ακούγονται λογικές:
«Πρόσεχε καλύτερα.»
«Να οργανώνεσαι περισσότερο.»
«Συγκεντρώσου.»
«Αν δεν προσπαθήσεις, δεν θα τα καταφέρεις.»
«Εγώ για το καλό σου το λέω.»
Όμως το παιδικό μυαλό δεν επεξεργάζεται τις λέξεις όπως το ενήλικο.
Δεν ακούει πάντα την πρόθεση.
Ακούει το μήνυμα.
Και πολλές φορές το μήνυμα που φτάνει είναι:
«Δεν είσαι αρκετός.»
«Δεν τα καταφέρνεις.»
«Πρέπει να αλλάξεις για να σε εγκρίνω.»
Η Λυδία προσπάθησε να το εξηγήσει με τον δικό της τρόπο.
— «Όταν τελειώνω κάτι, δεν χαίρονται πρώτα. Βρίσκουν τι ξέχασα.»
— «Μπορείς να μου δώσεις ένα παράδειγμα;»
— «Χθες έφτιαξα μόνη μου την τσάντα. Όταν την είδε η μαμά είπε "Μπράβο, αλλά ξέχασες τον χάρακα".»
Η θεραπεύτρια έμεινε σιωπηλή.
— «Και τι άκουσες εσύ;»
Η μικρή απάντησε αμέσως:
— «Ότι δεν ήταν αρκετό.»
Όταν η επιτυχία εξαφανίζεται πίσω από το «αλλά»
Η λέξη «αλλά» έχει μεγάλη δύναμη.
«Μπράβο, αλλά...»
«Καλά τα πήγες, αλλά...»
«Προσπάθησες, αλλά...»
Για πολλούς ενήλικες η φράση είναι ισορροπημένη.
Για ένα παιδί όμως συχνά ακυρώνει ό,τι προηγήθηκε.
Η επιβράβευση χάνεται.
Το λάθος μένει.
Η Λυδία το περιέγραψε με μια εικόνα:
— «Είναι σαν να φτιάχνω έναν πύργο με τουβλάκια και να κοιτάνε μόνο το ένα που έπεσε.»
Το βάρος του εσωτερικού κριτή
Η θεραπεύτρια πήρε ένα λούτρινο αρκουδάκι από το ράφι.
— «Ας πούμε ότι αυτό είναι ένα παιδί.»
Η Λυδία το πήρε αγκαλιά.
— «Αν κάθε μέρα άκουγε ότι πρέπει να προσέχει περισσότερο, να είναι πιο οργανωμένο, πιο συγκεντρωμένο, πιο γρήγορο, τι θα πίστευε για τον εαυτό του;»
Η μικρή σκέφτηκε.
— «Ότι δεν είναι αρκετά καλό.»
— «Και αν το άκουγε για πολλά χρόνια;»
— «Θα το πίστευε στ' αλήθεια.»
Η θεραπεύτρια χαμογέλασε.
Η Λυδία είχε μόλις περιγράψει τον μηχανισμό της εσωτερικευμένης κριτικής.
Αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «εσωτερικό κριτή».
Τη φωνή που εγκαθίσταται μέσα μας και συνεχίζει να μας επικρίνει ακόμη κι όταν οι γονείς δεν είναι παρόντες.
Ένα παιδί που προσπαθεί να προστατευτεί
— «Και τι κάνεις όταν σε διορθώνουν συνέχεια;»
ρώτησε η θεραπεύτρια.
— «Μερικές φορές δεν θέλω να αρχίσω καθόλου.»
— «Τι εννοείς;»
— «Αν κάνω ζωγραφιά μπορεί να μην είναι σωστή. Αν διαβάσω μπορεί να κάνω λάθος. Άμα δεν ξεκινήσω, δεν θα κάνω λάθος.»
Η απάντηση ήταν αποκαλυπτική.
Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι η κριτική κινητοποιεί.
Συχνά όμως προκαλεί το αντίθετο.
Το παιδί δεν προσπαθεί περισσότερο.
Προσπαθεί να αποφύγει την αποτυχία.
Και μερικές φορές η ασφαλέστερη λύση μοιάζει να είναι η παραίτηση.
Η διαφορά ανάμεσα στη διόρθωση και στη σύνδεση
Η θεραπεύτρια σχεδίασε δύο κύκλους.
Στον πρώτο έγραψε:
«Διόρθωση από τους γονείς».
Στον δεύτερο:
« Αποδοχή, σύνδεση με τους γονείς».
— «Ποιον κύκλο βλέπεις πιο συχνά;»
Η Λυδία έδειξε αμέσως τον πρώτο.
— «Αυτόν.»
— «Και ποιον έχεις περισσότερο ανάγκη;»
Η μικρή ακούμπησε το δάχτυλο στον δεύτερο.
— «Αυτόν.»
— «Τι θα έλεγε ένας γονιός που συνδέεται πρώτα;»
Η Λυδία σκέφτηκε.
— «Μπράβο που προσπάθησες.»
— «Και μετά;»
— «Μετά μπορεί να με βοηθήσει.»
Η θεραπεύτρια χαμογέλασε.
Ένα παιδί είχε περιγράψει μια βασική αρχή της αναπτυξιακής ψυχολογίας:
Η σύνδεση προηγείται της διόρθωσης.
Όταν το παιδί νιώθει αποδοχή, μπορεί να ακούσει την καθοδήγηση.
Όταν νιώθει ότι κρίνεται, αμύνεται.
Η συνταγή της Λυδίας
Η θεραπεύτρια πήρε ξανά το χαρτί.
— «Θέλεις να δούμε τι ακριβώς είναι ο επικοινωνιακός επίδεσμος;»
Η Λυδία χαμογέλασε.
— «Ναι.»
Άρχισαν μαζί να γράφουν.
Συνταγή για γονείς
- Να ακούτε πριν διορθώσετε το παιδί σας.
- Να βλέπετε την προσπάθειά του πριν το λάθος.
- Να το τον ρωτάτε πριν συμβουλεύετε.
- Να λέτε περισσότερα «μπράβο».
- Να θυμάστε ότι τα παιδιά μαθαίνουν.
Η μικρή πρόσθεσε ακόμη μία γραμμή.
- «Να μην φωνάζετε όταν είστε κουρασμένοι.»
Η θεραπεύτρια γέλασε.
— «Πολύ σημαντικό φάρμακο.»
Μια νέα οπτική
Προς το τέλος της συνεδρίας η θεραπεύτρια έκανε μια τελευταία ερώτηση.
— «Πιστεύεις ότι οι γονείς σου σε αγαπούν;»
Η Λυδία απάντησε αμέσως.
— «Πολύ.»
— «Τότε γιατί νομίζεις ότι συμβαίνει αυτό;»
Η μικρή σκέφτηκε για λίγο.
— «Ίσως φοβούνται.»
— «Τι φοβούνται;»
— «Μήπως δεν τα καταφέρω.»
Η θεραπεύτρια έγνεψε.
Πίσω από πολλές επικριτικές συμπεριφορές κρύβεται πράγματι ο φόβος.
Ο φόβος του γονιού ότι το παιδί θα δυσκολευτεί.
Ότι θα αποτύχει.
Ότι θα πληγωθεί.
Όμως όταν ο φόβος μετατρέπεται σε συνεχή διόρθωση, το παιδί αρχίζει να φοβάται και το ίδιο.
Και τότε χάνεται η εμπιστοσύνη στον εαυτό του.
Οι λύσεις που προτάθηκαν
Στο τέλος της συνάντησης συμφωνήθηκαν μερικές πρακτικές αλλαγές.
Οι γονείς θα προσπαθούσαν:
- Να αναγνωρίζουν πρώτα την προσπάθεια της Λυδίας.
- Να αποφεύγουν τα πολλαπλά σχόλια για κάθε μικρό λάθος.
- Να δίνουν μία μόνο οδηγία κάθε φορά.
- Να χρησιμοποιούν περισσότερο ερωτήσεις παρά διαλέξεις.
- Να αφιερώνουν καθημερινά λίγα λεπτά αποκλειστικά για συναισθηματική σύνδεση και παιχνίδι χωρίς διορθώσεις.
Και η Λυδία;
Η Λυδία συμφώνησε να λέει:
— «Με βοηθάει περισσότερο όταν μου μιλάτε ήρεμα.»
Ήταν ένας τρόπος να βρει τη φωνή της.
Επίλογος
Καθώς η συνεδρία τελείωνε, η μικρή κατέβηκε από την καρέκλα του γραφείου και παρέδωσε τη «συνταγή» της.
Δεν είχε γράψει κάποιο φάρμακο.
Δεν είχε γράψει κάποια διάγνωση.
Είχε γράψει μια υπενθύμιση.
Ότι τα παιδιά δεν χρειάζονται τέλειους γονείς.
Χρειάζονται γονείς που να μπορούν να τα ακούσουν.
Να τα δουν.
Να τα καταλάβουν.
Να ξεχωρίσουν το λάθος από την αξία του παιδιού τους.
Γιατί ένα παιδί μπορεί να ξεχάσει έναν χάρακα.
Να μπερδέψει ένα γράμμα.
Να αφήσει ακατάστατη την τσάντα του.
Να κάνει εκατοντάδες μικρά λάθη.
Αλλά δεν πρέπει ποτέ να μάθει να πιστεύει ότι είναι το ίδιο το λάθος.
Και ίσως γι' αυτό η σχεδόν επτάχρονη Λυδία, καθισμένη στην καρέκλα της ψυχοθεραπεύτριας, έγραψε την πιο σοφή συνταγή της ημέρας:
«Οι γονείς μου χρειάζονται επικοινωνιακό επίδεσμο.»
Γιατί μερικές φορές οι πληγές μιας οικογένειας δεν βρίσκονται στην αγάπη που λείπει, αλλά στον τρόπο που αυτή η αγάπη εκφράζεται. Και τότε, πράγματι, χρειάζεται ένας επίδεσμος. Όχι για να κρύψει το τραύμα, αλλά για να βοηθήσει την επικοινωνία να επουλωθεί.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου