Ο Πελεκάνος και τα νεογνά του στη Χριστιανική Εικονογραφία

 

                                           Φωτογραφίες: κα Κατερίνα Φρύγγη, FB

Χριστολογική, ευχαριστιακή και σωτηριολογική προσέγγιση ενός συμβόλου αυτοθυσίας

Περίληψη

Ο πελεκάνος που τραυματίζει το στήθος του και τρέφει τα νεογνά του με το αίμα του αποτελεί ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της Χριστιανικής εικονογραφικής παράδοσης. Η εικόνα συνδέθηκε με τη σταυρική θυσία του Ιησού Χριστού, τη ζωοποιό δύναμη του αίματός Του, την Ανάσταση και τη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας. Η παράδοση αυτή απαντά στον Φυσιολόγο, ένα αρχαίο χριστιανικό έργο που συνδυάζει αφηγήσεις για τη φύση με αλληγορικές και θεολογικές ερμηνείες. Στη συνέχεια, το σύμβολο διαδόθηκε στη Μεσαιωνική τέχνη, στη λειτουργική παράδοση και στην Εκκλησιαστική διακόσμηση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι παραλλαγές ως προς τον αριθμό των νεογνών —τρία, τέσσερα, πέντε ή επτά— οι οποίες προσφέρουν αφορμές για διαφορετικές θεολογικές αναγνώσεις, χωρίς να επιτρέπουν πάντοτε την ασφαλή εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με την πρόθεση του καλλιτέχνη.

 1. Εισαγωγή

Η Χριστιανική τέχνη δεν περιορίζεται στην αισθητική αναπαράσταση προσώπων, γεγονότων και μορφών της φύσεως. Συχνά χρησιμοποιεί σύμβολα, μέσα από τα οποία επιχειρεί να εκφράσει θεολογικές αλήθειες και να καταστήσει ορατές πτυχές της πίστεως που υπερβαίνουν την απλή περιγραφή. Στο πλαίσιο αυτό, τα ζώα και τα φυτά απέκτησαν συμβολική σημασία, καθώς ερμηνεύθηκαν υπό το φως της Αγίας Γραφής και της Χριστιανικής παραδόσεως.

Ένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι ο πελεκάνος που σκύβει προς το στήθος του, από το οποίο φαίνεται να αναβλύζει αίμα, ενώ τα νεογνά του βρίσκονται στη φωλιά με ανοικτά ράμφη. Η παράσταση αυτή, γνωστή στη δυτική εικονογραφική παράδοση ως Pelican in Her Piety, καθιερώθηκε ως σύμβολο της αυτοπροσφοράς και της θυσιαστικής αγάπης του Χριστού. Η παρουσία της σε εκκλησιαστικά αντικείμενα, λειτουργικά βιβλία και έργα τέχνης μαρτυρεί τη διάδοση και τη θεολογική της απήχηση (The Metropolitan Museum of Art, n.d.).

Η σημασία του συμβόλου δεν εξαντλείται στην εικόνα ενός γονέα που προσφέρει τη ζωή του για τα παιδιά του. Η πληγωμένη πλευρά, το αίμα και τα νεογνά συγκροτούν ένα εικαστικό σύνολο που παραπέμπει στον Σταυρό, στη ζωοποιό θυσία του Χριστού και στην αναγέννηση του ανθρώπου διά της χάριτος του Θεού.

2. Ο πελεκάνος στον αρχαίο χριστιανικό Φυσιολόγο

Βασική πηγή για την κατανόηση του συμβόλου είναι ο Φυσιολόγος, έργο άγνωστου συγγραφέα, το οποίο τοποθετείται συνήθως στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες. Το έργο περιλαμβάνει αφηγήσεις για ζώα και άλλα στοιχεία της φύσεως, τα οποία ερμηνεύονται αλληγορικά και συνδέονται με χριστιανικές διδασκαλίες. Η παράδοσή του διαμορφώθηκε μέσα από διαφορετικές Ελληνικές αναθεωρήσεις και μεταφράσεις σε πολλές γλώσσες, γεγονός που καθιστά αναγκαία την προσεκτική εξέταση των επιμέρους κειμενικών εκδοχών (Macé & Gippert, 2021).

Στην αφήγηση που αφορά τον πελεκάνο παρουσιάζεται μια παράδοξη ιστορία: τα νεογνά στρέφονται εναντίον των γονέων τους και εκείνοι, αντιδρώντας, τα θανατώνουν. Έπειτα, ύστερα από τρεις ημέρες θρήνου, ο γονέας τραυματίζει την πλευρά του και το αίμα του επαναφέρει τα μικρά στη ζωή. Η αφήγηση δεν έχει αξία ως επιστημονική περιγραφή της συμπεριφοράς του πραγματικού πτηνού· λειτουργεί πρωτίστως ως αλληγορία, μέσα από την οποία ερμηνεύονται η αμαρτία, ο θάνατος και η αναζωογόνηση.

Η συγκεκριμένη παράδοση διαδόθηκε ευρύτερα στη μεσαιωνική Ευρώπη και επηρέασε τη θρησκευτική λογοτεχνία και την εικαστική δημιουργία. Από τον Μεσαίωνα και εξής, το μοτίβο εμφανίζεται σε χειρόγραφα, ψαλτήρια, λειτουργικά βιβλία και εκκλησιαστικά αντικείμενα, συχνά σε συνάφεια με εικόνες του Πάθους του Χριστού.

3. Η πληγωμένη πλευρά του πελεκάνου και η σταυρική θυσία του Χριστού

Ο κυριότερος θεολογικός άξονας του συμβόλου είναι η σύνδεσή του με το Πάθος του Κυρίου. Όπως ο πελεκάνος της παραδόσεως τραυματίζει την πλευρά του για να ζωογονήσει τα νεογνά του, έτσι και ο Χριστός προσφέρει τον εαυτό Του για τη σωτηρία του ανθρώπου.

Η βιβλική θεμελίωση αυτής της συσχέτισης βρίσκεται ιδιαίτερα στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, όπου περιγράφεται η διάνοιξη της πλευράς του Εσταυρωμένου από τη λόγχη:

«ἀλλ’ εἷς τῶν στρατιωτῶν λόγχῃ αὐτοῦ τὴν πλευρὰν ἔνυξε, καὶ εὐθέως ἐξῆλθεν αἷμα καὶ ὕδωρ» (Ιωάννης 19:34).

Το αίμα και το ύδωρ από την πλευρά του Χριστού αποτελούν σημαντικά στοιχεία της Χριστιανικής θεολογικής ερμηνείας. Στην Πατερική και Εκκλησιαστική παράδοση συνδέονται με τη ζωή που πηγάζει από τον Εσταυρωμένο και, ειδικότερα, με τη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας.

Ο πελεκάνος, επομένως, λειτουργεί ως εικαστική αναλογία του Χριστού: η πληγωμένη πλευρά του πτηνού παραπέμπει στην πλευρά του Εσταυρωμένου, ενώ το αίμα που προσφέρεται στα νεογνά παραπέμπει στη θυσία διά της οποίας ο άνθρωπος καλείται να περάσει από τον θάνατο στη ζωή. Πρόκειται για συμβολική αντιστοιχία και όχι για ταύτιση του φυσικού πτηνού με το πρόσωπο του Χριστού.

Στη θεολογική αυτή ανάγνωση, η θυσία δεν αποτελεί απλώς πράξη συναισθηματικής γενναιοδωρίας. Αποκαλύπτει την αγάπη του Θεού, η οποία προσφέρεται ελεύθερα και αποβλέπει στη σωτηρία του ανθρώπου.

4. Ο πελεκάνος και το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας

Η δεύτερη βασική θεολογική διάσταση του συμβόλου είναι η ευχαριστιακή. Το αίμα που προσφέρει ο πελεκάνος στα νεογνά του ερμηνεύθηκε ως εικόνα της πνευματικής τροφής που προσφέρει ο Χριστός στους πιστούς διά της Θείας Ευχαριστίας.

Στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο ο Χριστός δηλώνει:

«ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἔχει ζωὴν αἰώνιον» (Ιωάννης 6:54).

Η Ευαγγελική αυτή διατύπωση βρίσκεται στον πυρήνα της Ευχαριστιακής θεολογίας. Η Θεία Κοινωνία δεν νοείται ως απλή συμβολική ανάμνηση, αλλά ως μυστήριο κοινωνίας με τον Χριστό, σύμφωνα με την Ορθόδοξη πίστη. Ο Χριστός προσφέρεται στους πιστούς ως τροφή ζωής, ενώ η συμμετοχή στο μυστήριο εντάσσεται στη συνολική πορεία του ανθρώπου προς την κοινωνία με τον Θεό.

Η εικόνα του πελεκάνου αποδίδει αυτή την πραγματικότητα με ιδιαίτερη αμεσότητα. Το πτηνό προσφέρει στα μικρά του ό,τι προέρχεται από το ίδιο του το σώμα· κατά ανάλογο τρόπο, ο Χριστός προσφέρει το Σώμα και το Αίμα Του για τη ζωή του κόσμου.

Η Ευχαριστιακή διάσταση ενισχύεται σε έργα όπου ο πελεκάνος συνδυάζεται με σταφύλια, κλήματα ή άλλα στοιχεία που παραπέμπουν στον οίνο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί μεταλλικός δίσκος του 15ου αιώνα, στη συλλογή του Metropolitan Museum of Art, στο κέντρο του οποίου εικονίζεται πελεκάνος με τρία νεογνά, ενώ η περιμετρική διακόσμηση περιλαμβάνει σταφύλια και κληματίδες. Το μουσείο επισημαίνει ότι ο συνδυασμός αυτός υποδηλώνει θρησκευτική και ενδεχομένως Ευχαριστιακή σημασία (The Metropolitan Museum of Art, n.d.).

Επομένως, ο πελεκάνος δεν παραπέμπει μόνο στη θυσία του Χριστού κατά το ιστορικό γεγονός του Σταυρού. Παραπέμπει και στη συνεχή προσφορά της ζωής Του στην Εκκλησία, μέσα στη λατρευτική και μυστηριακή εμπειρία των πιστών.

5. Η αναγέννηση των νεογνών και η θεολογία της Αναστάσεως

Στην αφήγηση του Φυσιολόγου, το αίμα του πελεκάνου δεν περιορίζεται στη συντήρηση της ζωής, αλλά συνδέεται με την επαναφορά των νεογνών από τον θάνατο. Η λεπτομέρεια αυτή προσδίδει στο σύμβολο αναστάσιμο χαρακτήρα.

Η τριήμερη διάρκεια του θρήνου στην αφήγηση μπορεί να αναγνωσθεί ως παραλληλισμός με το Πάθος και την Ανάσταση του Χριστού. Η αντιστοιχία αυτή, ωστόσο, πρέπει να διατυπώνεται ως ερμηνευτική δυνατότητα που προκύπτει από την αφήγηση και όχι ως υποχρεωτική ερμηνεία κάθε απεικόνισης πελεκάνου.

Η Χριστιανική πίστη δεν αντιλαμβάνεται τον Σταυρό ως το τέλος της υπάρξεως του Χριστού, αλλά ως το πέρασμα προς την Ανάσταση και τη νίκη κατά του θανάτου. Αντίστοιχα, η ιστορία των νεογνών προσφέρει μια παραστατική γλώσσα για τη μετάβαση από τον θάνατο στη ζωή.

Η συμβολική δύναμη της εικόνας έγκειται ακριβώς σε αυτή την ενότητα του Σταυρού και της Αναστάσεως. Το αίμα δηλώνει τη θυσία, αλλά συγχρόνως γίνεται φορέας ζωής. Η πληγή δεν παρουσιάζεται ως αυτοσκοπός· εντάσσεται στην προοπτική της αναγεννήσεως.

6. Η αγάπη του πελεκάνου ως εικόνα της θείας φιλανθρωπίας

Ένα ακόμη επίπεδο ερμηνείας αφορά τη γονική αγάπη και τη φροντίδα για τα νεογνά. Η εικόνα του πελεκάνου προβάλλει την προσφορά του εαυτού για χάρη των άλλων, αναδεικνύοντας την αγάπη που δεν υπολογίζει το προσωπικό κόστος.

Στη Χριστιανική θεολογία, η αγάπη του Θεού δεν περιορίζεται σε ένα αφηρημένο συναίσθημα, αλλά εκφράζεται έμπρακτα μέσα στην ιστορία της σωτηρίας. Η σταυρική προσφορά του Χριστού φανερώνει την αγάπη που αναλαμβάνει τον πόνο και τον θάνατο για τη ζωή του κόσμου.

Ο πελεκάνος, ως γονέας που τρέφει τα μικρά του, προσφέρει μια κατανοητή εικόνα αυτής της αγάπης. Η σχέση γονέα και νεογνών δεν ταυτίζεται με τη σχέση Θεού και ανθρώπου, αλλά χρησιμοποιείται αναλογικά για να φωτίσει την έννοια της ανιδιοτελούς προσφοράς.

Χρειάζεται, πάντως, να επισημανθεί ότι η αρχαιότερη εκδοχή του θρύλου περιλαμβάνει τη θανάτωση των νεογνών από τον ίδιο τον γονέα, στοιχείο που μεταγενέστερες εκδοχές συχνά απαλύνουν ή παραλείπουν. Η μεταβολή αυτή δείχνει ότι το σύμβολο δεν παρέμεινε απολύτως σταθερό, αλλά επανερμηνεύθηκε σε διαφορετικά ιστορικά και καλλιτεχνικά περιβάλλοντα.

7. Ο πελεκάνος στην Ορθόδοξη υμνολογία

Η συμβολική σημασία του πελεκάνου απαντά και στη Χριστιανική υμνογραφία. Στην υμνολογική παράδοση της Μεγάλης Παρασκευής συναντάται η εικόνα του πληγωμένου πελεκάνου, ο οποίος ζωογονεί τα νεκρά παιδιά του με το αίμα του.

Ο ύμνος που παρατίθεται συχνά στη σχετική παράδοση έχει ως εξής:

«Ὥσπερ πελεκάν, τετρωμένος τὴν πλευράν σου Λόγε, σοὺς θανόντας παῖδας ἐζώωσας, ἐπιστάξας ζωτικούς αὐτοῖς κρουνούς».

Η απόδοση του νοήματος στη Νεοελληνική είναι: «Όπως ο πελεκάνος που έχει πληγωθεί στην πλευρά του, έτσι και Συ, Λόγε, έδωσες ζωή στα νεκρά παιδιά Σου, αφήνοντας να στάξουν επάνω τους ζωοποιές σταγόνες».

Η εικόνα του ύμνου συμπυκνώνει τις βασικές θεολογικές συνιστώσες του συμβόλου: την πληγωμένη πλευρά, την προσφορά του αίματος, τη ζωοποίηση των νεκρών και τη σχέση του Χριστού με τους ανθρώπους ως τέκνα Του.

 8. Γιατί ο πελεκάνος εικονίζεται με διαφορετικό αριθμό νεογνών;

Η διαφοροποίηση του αριθμού των νεογνών αποτελεί ενδιαφέρον εικονογραφικό ζήτημα. Σε αρκετές παραστάσεις ο πελεκάνος εικονίζεται με τρία νεογνά, ενώ σε άλλες εμφανίζονται τέσσερα ή ενδεχομένως περισσότερα. Για την ορθή ερμηνεία του φαινομένου χρειάζεται να διακρίνουμε την ιστορική τεκμηρίωση από τη θεολογική συσχέτιση.

8.1. Τα τρία νεογνά

Η απεικόνιση με τρία νεογνά είναι χαρακτηριστική σε παραδείγματα της Δυτικής μεσαιωνικής και μεταμεσαιωνικής παράδοσης. Το Metropolitan Museum of Art, για παράδειγμα, διατηρεί δίσκο του 15ου αιώνα στον οποίο ο πελεκάνος απεικονίζεται με τρία μικρά, σε μια σύνθεση που ερμηνεύεται ως σύμβολο της αυτοθυσίας του Χριστού (The Metropolitan Museum of Art, n.d.).

Ο αριθμός τρία μπορεί, σε συγκεκριμένα ερμηνευτικά πλαίσια, να συνδεθεί με την Αγία Τριάδα ή με την τριήμερη παραμονή του Χριστού στον τάφο και την Ανάστασή Του. Αυτές οι συσχετίσεις είναι θεολογικά κατανοητές μέσα στο ευρύτερο χριστιανικό συμβολικό σύστημα.

Ωστόσο, δεν τεκμηριώνεται ότι κάθε παράσταση με τρία νεογνά σχεδιάστηκε με σκοπό να συμβολίσει την Αγία Τριάδα ή την τριήμερη Ανάσταση. Ο αριθμός μπορεί να εξαρτάται από την καθιερωμένη εικαστική παράδοση, τη σύνθεση, τον διαθέσιμο χώρο ή την αντιγραφή προγενέστερου προτύπου.

8.2. Τα τέσσερα νεογνά

Η απεικόνιση με τέσσερα νεογνά μπορεί να προσφέρει αφορμή για θεολογικούς συνειρμούς που σχετίζονται με την οικουμενικότητα της σωτηρίας. Στη Χριστιανική συμβολική γλώσσα, ο αριθμός τέσσερα συνδέεται συχνά με τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και, σε άλλα εικονογραφικά συμφραζόμενα, με τους τέσσερις Ευαγγελιστές.

Με βάση αυτή τη συμβολική γλώσσα, τα τέσσερα νεογνά θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως εικόνα της ανθρωπότητας που δέχεται τη ζωοποιό προσφορά του Χριστού ή ως αναφορά στην οικουμενική διάδοση του Ευαγγελίου.

Εντούτοις, χωρίς ειδική τεκμηρίωση για τη συγκεκριμένη παράσταση, δεν είναι ασφαλές να υποστηριχθεί ότι ο αγιογράφος επέλεξε τέσσερα νεογνά ακριβώς για να δηλώσει τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα ή τους τέσσερις Ευαγγελιστές.

8.3. Τα πέντε ή τα επτά νεογνά: οι πιθανές θεολογικές συσχετίσεις

Εκτός από τις παραστάσεις με τρία ή τέσσερα νεογνά, είναι δυνατόν να εξεταστούν και παραλλαγές με πέντε ή επτά μικρά, εφόσον αυτές τεκμηριώνονται σε συγκεκριμένα έργα. Οι αριθμοί αυτοί προσφέρουν αφορμή για πρόσθετες συμβολικές αναγνώσεις, οι οποίες μπορούν να εμπλουτίσουν την κατανόηση του πελεκάνου ως εικόνας της σταυρικής θυσίας και της ζωοποιού χάριτος του Χριστού.

Ο αριθμός πέντε (5) και οι πληγές του Χριστού. Ο αριθμός πέντε θα μπορούσε να συσχετισθεί με τις πέντε πληγές του Χριστού κατά το Πάθος Του: τις πληγές στα χέρια και στα πόδια από τους ήλους και την πληγή στην πλευρά Του από τη λόγχη. Η σύνδεση αυτή εντάσσεται στην ευρύτερη Χριστιανική ευλάβεια προς τις πληγές του Κυρίου, οι οποίες υπενθυμίζουν το μέγεθος της σταυρικής Του θυσίας και την αγάπη Του για την ανθρωπότητα. Εφόσον, όμως, δεν υπάρχει ειδική τεκμηρίωση για τη συγκεκριμένη παράσταση, η ερμηνεία αυτή πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πιθανός συμβολικός συσχετισμός και όχι ως βεβαιωμένος εικονογραφικός κανόνας.

Ο αριθμός επτά (7) και τα Μυστήρια της Εκκλησίας. Ο αριθμός επτά θα μπορούσε να παραπέμπει στα επτά Μυστήρια της Εκκλησίας, μέσα από τα οποία, κατά την εκκλησιαστική παράδοση, εκφράζεται η αγιαστική και σωτηριώδης χάρη του Θεού. Στο πλαίσιο αυτής της ερμηνείας, τα επτά νεογνά θα μπορούσαν να θεωρηθούν εικόνα των πιστών που τρέφονται πνευματικά και ζωοποιούνται από την προσφορά του Χριστού. Η σύνδεση αυτή, ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι ο αριθμός επτά επιλέχθηκε πάντοτε με αυτή την πρόθεση.

Οι παραπάνω ερμηνείες αναδεικνύουν τη δημιουργική δυνατότητα της Χριστιανικής συμβολικής γλώσσας, η οποία επιτρέπει σε μια εικόνα να προσεγγίζεται μέσα από περισσότερα του ενός θεολογικά πρίσματα. Για την επιστημονικά τεκμηριωμένη ερμηνεία κάθε συγκεκριμένου έργου, πάντως, απαιτείται εξέταση της χρονολογίας, της προέλευσης, των συνοδευτικών επιγραφών και της σχετικής εικονογραφικής παράδοσης. Έτσι, οι αριθμολογικές συσχετίσεις μπορούν να προσφέρουν γόνιμα ερμηνευτικά ερεθίσματα, χωρίς να παρουσιάζονται ως ιστορικά αποδεδειγμένες προθέσεις του δημιουργού.

8.4. Η σημασία της εικονογραφικής παραλλαγής

Η ουσία του συμβόλου δεν εξαρτάται από τον ακριβή αριθμό των νεογνών. Είτε πρόκειται για τρία είτε για τέσσερα, πέντε ή επτά, το κεντρικό εικονογραφικό μήνυμα παραμένει η προσφορά της ζωής μέσω της θυσίας.

Η ιστορία της Χριστιανικής τέχνης δείχνει ότι τα σύμβολα μπορούν να διατηρούν τον βασικό θεολογικό τους πυρήνα, ενώ οι επιμέρους λεπτομέρειες μεταβάλλονται ανάλογα με την εποχή, την περιοχή, το υλικό και το καλλιτεχνικό πρότυπο. Η ύπαρξη διαφορετικών εικονογραφικών εκδοχών δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι κάθε παραλλαγή κρύβει ένα ξεχωριστό δογματικό μήνυμα.

Επομένως, για να ερμηνευθεί με ασφάλεια μια συγκεκριμένη εικόνα του πελεκάνου, πρέπει να εξεταστούν η χρονολόγηση, η προέλευση, η τεχνοτροπία, οι συνοδευτικές επιγραφές και τα υπόλοιπα σύμβολα της συνθέσεως. Μόνο μέσα σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να εκτιμηθεί εάν ο αριθμός των νεογνών έχει ειδική θεολογική σημασία ή αποτελεί κυρίως εικαστική επιλογή.

9. Συμπεράσματα

Ο πελεκάνος που προσφέρει το αίμα του στα νεογνά του αποτελεί ένα πολυσήμαντο σύμβολο της Χριστιανικής εικονογραφίας. Η καταγωγή του από τον Φυσιολόγο και η μετέπειτα διάδοσή του στη Μεσαιωνική τέχνη συνέβαλαν στην καθιέρωσή του ως εικόνας της σταυρικής θυσίας του Χριστού, της ζωοποιού δυνάμεως του αίματός Του και της ελπίδας της Αναστάσεως.

Η Ευχαριστιακή ερμηνεία του συμβόλου αναδεικνύει την αδιάκοπη προσφορά του Χριστού στην Εκκλησία, ενώ η εικόνα του γονέα που προσφέρει τη ζωή του στα παιδιά του εκφράζει αναλογικά την ανιδιοτελή αγάπη και τη φιλανθρωπία του Θεού. Η παρουσία του πελεκάνου στη θρησκευτική τέχνη και στη Χριστιανική υμνογραφία καταδεικνύει τη δύναμη της συμβολικής εικόνας να συνδέει την πίστη με την αισθητική εμπειρία.

Ως προς τον αριθμό των νεογνών, οι παραστάσεις με τρία, τέσσερα, πέντε ή επτά μικρά επιτρέπουν διαφορετικές θεολογικές συσχετίσεις. Η σύνδεση του τρία με την Αγία Τριάδα ή την Ανάσταση, του τέσσερα με την οικουμενικότητα της σωτηρίας, του πέντε με τις πληγές του Χριστού και του επτά με τα Μυστήρια της Εκκλησίας μπορεί να λειτουργήσει ως ερμηνευτικό πλαίσιο, υπό την προϋπόθεση ότι δεν παρουσιάζεται ως καθολικά τεκμηριωμένος κανόνας.

Τελικά, η θεολογική δύναμη του πελεκάνου βρίσκεται όχι τόσο στον αριθμό των νεογνών όσο στην κεντρική αλήθεια που εκφράζει: ότι η αγάπη προσφέρεται, η θυσία γίνεται πηγή ζωής και ο θάνατος δεν έχει τον τελευταίο λόγο όταν ερμηνεύεται υπό το φως της Αναστάσεως του Χριστού.

Θερμές ευχαριστίες στην κα Κατερίνα Φρύγγη, φίλη της ιστοσελίδας μας, που μάς έστειλε τις συμβολικές εικόνες του Πελεκάνου-Χριστού και των Νεογνών Του.

Βιβλιογραφία

Jong, J. (n.d.). Christian symbolism: The pelican in her piety. St Mary Magdalen School of Theology. https://www.theschooloftheology.org/posts/essay/symbols-the-pelican-in-her-piety

Macé, C., & Gippert, J. (Eds.). (2021). The multilingual Physiologus: Studies in the oldest Greek recension and its translations. Brepols.

The Metropolitan Museum of Art. (n.d.). Plate with pelican in her piety. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/468639