Τα αετούδια της Μικράς Ασίας: Μνήμη, συμβολισμός και παράδοση στην Καλαμάτα

 

              Φωτογραφίες: Σύλλογος Μικρασιατών Καλαμάτας . Astri Mavrea στο FB

Ο Σύλλογος Μικρασιατών Καλαμάτας, με βαθύ σεβασμό στην ιστορική μνήμη και την πολιτισμική κληρονομιά του Μικρασιατικού Ελληνισμού, ετοίμασε φέτος τα παραδοσιακά αετούδια, σφραγισμένα με τον δικέφαλο αετό, για να τα προσφέρει στα μέλη του κατά την εορτή για την έλευση της νέας χρονιάς. Πρόκειται για μια πράξη συμβολική, που συνδέει τη γεύση με τη μνήμη, την παράδοση με τη συλλογική ταυτότητα.

Η προέλευση  του παραδοσιακού γλυκίσματος

Τα αετούδια είναι μικρά, παραδοσιακά γλυκίσματα της Μικράς Ασίας, συνδεδεμένα κυρίως με εορταστικές περιστάσεις, όπως η Πρωτοχρονιά, τα Θεοφάνεια και οικογενειακές χαρμόσυνες στιγμές. Παρασκευάζονταν στα σπίτια των Μικρασιατών με απλά υλικά – αλεύρι, λάδι, μέλι ή ζάχαρη – και πλάθονταν συχνά σε σχήματα συμβολικά, με κυρίαρχο εκείνο του δικέφαμου αετού (Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, 1996).

Η παρασκευή τους δεν ήταν απλώς μια γαστρονομική πράξη αλλά μέρος ενός ευρύτερου τελετουργικού, όπου η νοικοκυρά μετέδιδε στα παιδιά και στα εγγόνια τις αξίες της οικογένειας, της πίστης και της πατρίδας (Λουκάτος, 1985).

Ο συμβολισμός του δικέφαλου αετού

Ο δικέφαλος αετός, που αποτυπώνεται με ξύλινη σφραγίδα στα αετούδια του Συλλόγου, αποτελεί ισχυρό σύμβολο του Βυζαντίου και της Ορθοδοξίας. Οι δύο κεφαλές του, στραμμένες προς Ανατολή και Δύση, συμβολίζουν την πνευματική και κοσμική εξουσία, αλλά και τη διαχρονική παρουσία του Ελληνισμού ανάμεσα σε δύο κόσμους (Οικονόμου, 2008).

Για τους Μικρασιάτες πρόσφυγες, ο δικέφαλος αετός λειτούργησε ως σύμβολο συνέχειας, αντοχής και ελπίδας. Η αποτύπωσή του σε ένα γλυκό της γιορτής υποδηλώνει την ευχή για προστασία, ευημερία και ενότητα στη νέα χρονιά (Αλεξίου, 2003).

Τα αετούδια ως φορείς παράδοσης

Η διατήρηση και αναβίωση παραδοσιακών εδεσμάτων, όπως τα αετούδια, λειτουργεί ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά. Μέσα από τέτοιες πρακτικές, οι σύλλογοι συμβάλλουν ενεργά στη μετάδοση της ιστορικής μνήμης και στη διατήρηση της πολιτισμικής ταυτότητας των νεότερων γενεών (UNESCO, 2003).

Η πρωτοβουλία του Συλλόγου Μικρασιατών Καλαμάτας δεν αποτελεί μόνο μια εορταστική προσφορά, αλλά μια πράξη πολιτισμικής συνέχειας και συλλογικής αυτογνωσίας.

Παραδοσιακή συνταγή για μικρασιατικά αετούδια

 (Σμύρνη – Αϊβαλί, αρχές 20ού αιώνα)

Η συγκεκριμένη συνταγή καταγράφεται σε μαρτυρίες προσφύγων της Σμύρνης και του Αϊβαλιού και διαφέρει από τη νεότερη εκδοχή κυρίως στη χρήση μελιού αντί ζάχαρης και στο άρωμα του σουσαμιού, στοιχείο ιδιαίτερα διαδεδομένο στη μικρασιατική ζαχαροπλαστική (Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, 1996· Λουκάτος, 1985).

Υλικά

• 1 φλιτζάνι ελαιόλαδο

• ¾ φλιτζανιού μέλι (κατά προτίμηση θυμαρίσιο)

• ½ φλιτζάνι χλιαρό νερό ή χυμό πορτοκαλιού (το καλύτερο)

• 1 κουταλάκι του γλυκού σόδα

• 1 κουταλάκι κανέλα

• Λίγο γλυκάνισο ή μαχλέπι (προαιρετικά)

• Αλεύρι μαλακό όσο πάρει

• Σουσάμι για το πασπάλισμα (προαιρετικά)

• Κεφαλάκια από γαρίφαλο για τα τα μάτια των αετών

Εκτέλεση

Διαλύουμε τη σόδα στο χλιαρό υγρό, κατά προτίμηση στον χυμό πορτοκαλιού. Σε λεκάνη ανακατεύουμε το λάδι με το μέλι μέχρι να ομογενοποιηθούν. Προσθέτουμε το πορτοκάλι με τη σόδα, τα μπαχαρικά και στη συνέχεια το αλεύρι, ζυμώνοντας απαλά μέχρι να σχηματιστεί μια μαλακή και εύπλαστη ζύμη.

Πλάθουμε τα αετούδια, τα σφραγίζουμε με την ξύλινη σφραγίδα και, αν επιθυμούμε, τα πασπαλίζουμε ελαφρά με σουσάμι. Τοποθετούμε δύο κεφαλάκια από γαρίφαλο στα μάτια των αετών. Ψήνουμε σε προθερμασμένο φούρνο στους 180°C για 20–25 λεπτά, μέχρι να αποκτήσουν ελαφρό χρυσαφένιο χρώμα, χωρίς να στεγνώσουν.

Οι άξιες κυρίες στην Καλαμάτα χρησιμοποίησαν την νεότερη σφραφίδα, γιατί είναι πολύ δύσκολο να βρει κάποιος την παλιά και αυθεντική ξύλινη σφραγίδα. Πάραυτα, η προσπάθειά τους είναι αξιοθαύμαστη, γιατί τιμούν με συνέπεια την Μικρασιατική παράδοση.

Πρόσκληση  στην κοπή της πρωτοχρονιάτικης πίτας

10 Χρόνια Σύλλογος Μικρασιατών Καλαμάτας

Ο Σύλλογος Μικρασιατών Καλαμάτας,

μαζί με την Ομοσπονδία Προσφυγικών Σωματείων Ελλάδος

και τον Μικρασιατικό - Πράσινα Πουλιά FC,

σας προσκαλούν στην κοπή της πρωτοχρονιάτικης πίτας.

Με φαγητό, κρασί και όμορφη διάθεση,

και ζωντανή μουσική:

Τραγούδι: Ηρώ Κωνσταντοπούλου

Κιθάρα / Τραγούδι: Κωνσταντίνος Βέλμαχος

Μπουζούκι: Δημήτρης Αθανασκόπουλος

Πλήκτρα: Παναγιώτης Δεδούσης

Κέντρο Εκδηλώσεων Κουκούτση, Γιαννιτσάνικα

Κυριακή 18 Ιανουαρίου 2026

Ώρα: 12:30 μ.μ.

Τιμή εισόδου: 20 €

Ευχές

Τα αετούδια που μοιράζονται στην αρχή της νέας χρονιάς συνοδεύονται από ευχές για υγεία, ειρήνη, δύναμη και δημιουργία. Όπως ο δικέφαλος αετός αγκαλιάζει παρελθόν και μέλλον ενωμένα στο αιώνιο παρόν της θρησκείας  και της πατρίδας μας, έτσι κι εμείς ας πορευτούμε με μνήμη, ενότητα και ελπίδα.

Βιβλιογραφία  

Αλεξίου, Μ. (2003). Ο λαϊκός πολιτισμός της Μικράς Ασίας. Αθήνα: Κέδρος.

Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών. (1996). Μαρτυρίες Μικρασιατών προσφύγων. Αθήνα: ΚΜΣ.

Λουκάτος, Δ. Σ. (1985). Εισαγωγή στη νεοελληνική λαογραφία. Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης.

Οικονόμου, Δ. (2008). Σύμβολα και παραδόσεις του Βυζαντίου. Θεσσαλονίκη: Βάνιας.

UNESCO. (2003). Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. Paris: UNESCO.

-Λόγος Θείου Φωτός