Εισαγωγή
Η σημερινή ημέρα, κατά την οποία τιμάται η αγιοκατάταξη του Οσίου Παϊσίου του Αγιορείτου, προσφέρει αφορμή για θεολογικό στοχασμό γύρω από την έννοια της αγιότητας και τη σχέση της με την υλική ευμάρεια. Το απόσπασμα του Μητροπολίτη Λεμεσού Αθανασίου που ακολουθεί, δεν αποτελεί απλώς μια βιωματική ανάμνηση, αλλά μαρτυρία εκκλησιαστικής εμπειρίας, όπου η αληθινή δόξα του ανθρώπου φανερώνεται μέσα από την απλότητα, την προσευχή και τη χάρη του Θεού.
Η αφήγηση αντιπαραθέτει δύο κόσμους: τον κόσμο της πολυτέλειας και τον κόσμο της χάριτος. Ο δεύτερος, αν και εξωτερικά φτωχός, αποδεικνύεται πνευματικά πλήρης.
Παρουσίαση αποσπάσματος
«Έχω μείνει σε πολυτελή σπίτια και ξενοδοχεία. Σαν το καλυβάκι του Γέροντος Παϊσίου δεν βρήκα. Ήταν τόσο ευλογημένος ο τόπος. Δεν είχε τίποτε μέσα, ούτε μία καρέκλα. Δεν έχω δει ωραιότερη τράπεζα από την τράπεζά του· ήταν πάνω σε έναν βράχο. Εκεί με έβαλε μία φορά και μου είπε: “Διάκο, να κάνουμε προσευχή για να φάμε”. Τι θα τρώγαμε; Δυο κρεμμύδια και ένα μαρούλι και ξεροκόμματα που τα είχε σε ένα σακούλι. Άνοιξε μια πλαστική σακούλα, την έβαλε κάτω στη γη, άνοιξε τα χέρια του και ξεκίνησε να λέει το “Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς”. Τι να σας πω! Δεν ξανάκουσα ούτε ξαναείδα άνθρωπο να προσεύχεται έτσι. Νόμιζα ότι θα άνοιγε ο ουρανός και θα ευλογούσε ο Θεός το φαγητό μας.»
Ανάλυση
Η περιγραφή του καλυβιού του Οσίου Παϊσίου —χωρίς έπιπλα, χωρίς άνεση, χωρίς στοιχειώδη υλικά αγαθά— δεν αποσκοπεί στην εξιδανίκευση της φτώχειας, αλλά στην ανάδειξη της εσωτερικής πληρότητας που γεννά η κοινωνία με τον Θεό. Η φράση «σαν το καλυβάκι του Γέροντος Παϊσίου δεν βρήκα» εκφράζει μια πνευματική αξιολόγηση του χώρου: ο τόπος καθίσταται ιερός όχι λόγω κατασκευής, αλλά λόγω παρουσίας της θείας χάριτος.
Ιδιαίτερη θεολογική βαρύτητα έχει η αναφορά στην προσευχή πριν το φαγητό. Η απλότητα του γεύματος (κρεμμύδια, μαρούλι, ξεροκόμματα) μεταμορφώνεται σε ευχαριστιακή εμπειρία, όχι με την τυπική έννοια του μυστηρίου, αλλά με τη βαθιά πνευματική στάση ευχαριστίας προς τον Θεό. Ο Όσιος Παΐσιος βιώνει το «Πάτερ ἡμῶν» όχι ως λόγο, αλλά ως υπαρξιακή σχέση.
Πατερική τεκμηρίωση
Η πατερική παράδοση της Εκκλησίας είναι σαφής: η αγιότητα δεν ταυτίζεται με την εξωτερική ευημερία.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει:
«Οὐχ ὁ πλούσιος εὐδαίμων, ἀλλ’ ὁ μηδενὸς δεόμενος»(Χρυσόστομος, Εἰς τὸ Κατὰ Ματθαῖον, PG 57).
Για τον Χρυσόστομο, η αυτάρκεια της ψυχής είναι ανώτερη από κάθε υλικό πλούτο.
Ο Μέγας Βασίλειος προχωρεί ακόμη περισσότερο, χαρακτηρίζοντας την προσκόλληση στα υλικά ως εμπόδιο κοινωνίας με τον Θεό:
«Ὅσα περισσεύουν, ἀνήκουν σ’ αὐτούς ποὺ στεροῦνται»(Βασίλειος Καισαρείας, Ομιλία εις το “Καθελώ μου τας αποθήκας”, PG 31).
Η εθελούσια ακτημοσύνη, όπως αυτή του Οσίου Παϊσίου, δεν είναι άρνηση της ύλης, αλλά απελευθέρωση από την τυραννία της.
Παραδείγματα από αγίους
Η εμπειρία του Οσίου Παϊσίου εντάσσεται σε μια μακρά αγιολογική παράδοση.
-
Άγιος Αντώνιος ο Μέγας: εγκατέλειψε κάθε περιουσία για να ζήσει στην έρημο, όπου έγινε πατέρας του μοναχισμού. Η φτώχεια του υπήρξε πηγή πνευματικού πλούτου (Αθανάσιος Αλεξανδρείας, Βίος Αντωνίου).
-
Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης: έζησε με απόλυτη απλότητα, διδάσκοντας ότι η χάρη κατοικεί στην ταπείνωση και όχι στην εξωτερική άνεση (Σαχάρωφ, 1991).
-
Άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης: παρά τη σωματική ασθένεια και τη λιτότητα της ζωής του, ακτινοβολούσε πνευματική χαρά και παρηγοριά.
Όλοι οι παραπάνω άγιοι επιβεβαιώνουν ότι η αγιότητα είναι τρόπος ύπαρξης, όχι κοινωνική κατάσταση.
Η αγιότητα δεν βρίσκεται στην υλική ευμάρεια
Θεολογικά, η υλική ευμάρεια είναι ουδέτερη· δεν αγιάζει ούτε καταδικάζει από μόνη της. Αυτό που κρίνει την πνευματική ποιότητα της ζωής είναι η στάση της καρδιάς. Ο Χριστός δεν καταδίκασε τον πλούτο, αλλά την προσκόλληση σε αυτόν (Ματθ. 6:21).
Ο Όσιος Παΐσιος ενσάρκωσε το ευαγγελικό ήθος της απλότητας, δείχνοντας ότι η αληθινή βασιλεία του Θεού αρχίζει από εδώ, όταν ο άνθρωπος ζει εν προσευχή, ευχαριστία και ταπείνωση.
Επίλογος
Η μαρτυρία του Μητροπολίτου Λεμεσού Αθανασίου δεν είναι απλώς μια συγκινητική ανάμνηση, αλλά θεολογική παρακαταθήκη. Αποκαλύπτει ότι η αγιότητα δεν επιβάλλεται με εξωτερικά σημεία, αλλά αναγνωρίζεται από την ενέργεια της θείας χάριτος. Το καλυβάκι του Οσίου Παϊσίου γίνεται «παλάτι», όχι γιατί είχε πολυτέλεια, αλλά γιατί κατοικούσε εκεί ένας άνθρωπος πλήρης Θεού και μετέδιδε στους άλλους γύρω του αυτή τη θεία χάρη με την ενεργό παρουσία του.
Η μνήμη της αγιοκατάταξής του μάς καλεί να επανεξετάσουμε τις αξίες μας και να αναζητήσουμε την αληθινή ζωή εκεί όπου η Εκκλησία πάντοτε τη μαρτυρεί: στην απλότητα, στην προσευχή και στην αγάπη του Θεού.
Βιβλιογραφία
Αθανάσιος Αλεξανδρείας. (1994). Βίος και πολιτεία του Οσίου Αντωνίου. Αθήνα: Αποστολική Διακονία.
Βασίλειος Καισαρείας. (1998). Ομιλίες. (PG 31). Αθήνα: ΕΠΕ.
Χρυσόστομος, Ι. (1995). Ομιλίες εις το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον. (PG 57). Αθήνα: ΕΠΕ.
Σαχάρωφ, Σ. (1991). Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης. Έσσεξ: Ι. Μ. Τιμίου Προδρόμου.
Αγία Γραφή. (2010). Καινή Διαθήκη. Αθήνα: Ελληνική Βιβλική Εταιρεία.
Aπόσπασμα Μητροπολίτου Λεμεσού Αθανασίου: Γιώργος Γεωργουδάκης στο FB
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου