Η είσοδος της γυναίκας στην τρίτη ηλικία: φιλοσοφική , ψυχολογική, κοινωνική και θεολογική προσέγγιση

 

                                                       Φωτό: Pinterest

Εισαγωγή

Η τρίτη ηλικία δεν αποτελεί απλώς ένα βιολογικό στάδιο της ανθρώπινης ζωής, αλλά μια βαθιά υπαρξιακή μετάβαση, κατά την οποία ο άνθρωπος —και ιδίως η γυναίκα— καλείται να επαναπροσδιορίσει τον εαυτό της, το νόημα του χρόνου, τις σχέσεις της και τη θέση της μέσα στον κόσμο. Το κείμενο που συνοδεύει τη φωτογραφία («ανάμεσα στα 50 με 60 αναθεωρούμε πολλά στη ζωή μας…») αποτυπώνει με ποιητική λιτότητα αυτήν ακριβώς τη μετάβαση: τη συνειδητοποίηση της παροδικότητας, τη συρρίκνωση του χρόνου, αλλά και τη διάκριση του ουσιώδους από το επουσιώδες.

Η γυναίκα της τρίτης ηλικίας δεν βρίσκεται στο τέλος, αλλά σε ένα κατώφλι σοφίας. Ωστόσο, η πορεία αυτή δεν είναι ανέφελη. Συνοδεύεται από απώλειες, φόβους, εσωτερικές συγκρούσεις, αλλά και από τη δυνατότητα μιας βαθύτερης κοινωνίας με τον Θεό και τον άνθρωπο. Στο παρόν δοκίμιο θα εξεταστεί η είσοδος της γυναίκας στην τρίτη ηλικία μέσα από φιλοσοφικό, ψυχολογικό, κοινωνικό και θεολογικό πρίσμα, με έμφαση στην εν Χριστώ στήριξη και πορεία προς το φως της αγάπης.

Φιλοσοφική διάσταση: Χρόνος, νόημα και αναθεώρηση της ζωής

Από φιλοσοφικής πλευράς, η τρίτη ηλικία αποτελεί μια φάση όπου ο χρόνος παύει να βιώνεται ως απεριόριστος. Ο Χάιντεγκερ μιλά για το «είναι-προς-θάνατον», δηλαδή τη συνειδητοποίηση της θνητότητας ως κλειδί αυθεντικής ζωής (Heidegger, 1927/1962). Η γυναίκα που εισέρχεται σε αυτή τη φάση δεν ζει πια με την ψευδαίσθηση της ατέρμονης αναβολής. Όπως υποδηλώνει και το κείμενο της εικόνας, «δεν υπάρχει χρόνος για στάσεις».

Η φιλοσοφική αυτή εγρήγορση δεν είναι απαισιόδοξη· αντιθέτως, οδηγεί σε ηθική διάκριση. Η γυναίκα επιλέγει πλέον συνειδητά ποιους ανθρώπους θα κρατήσει κοντά της, ποιες αξίες θα υπηρετήσει και ποια βάρη θα αφήσει πίσω. Κατά τον Αριστοτέλη, η ευδαιμονία συνδέεται με τη φρόνηση και την ενάρετη πράξη (Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια). Στην τρίτη ηλικία, η φρόνηση αυτή ωριμάζει και γίνεται καρπός ζωής.

Ψυχολογική διάσταση: Απώλειες, ταυτότητα και εσωτερική ωρίμανση

Ψυχολογικά, η είσοδος στην τρίτη ηλικία συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις. Η γυναίκα καλείται να αντιμετωπίσει αλλαγές στο σώμα, στη λειτουργικότητα, στην κοινωνική της θέση και συχνά στην οικογενειακή της ταυτότητα. Η αποχώρηση από την ενεργό εργασία, η απομάκρυνση των παιδιών, ακόμη και η απώλεια συντρόφου, δημιουργούν ένα πένθος πολλαπλών επιπέδων.

Ο Erikson περιγράφει αυτή τη φάση ως τη σύγκρουση μεταξύ ακεραιότητας του εγώ και απόγνωσης (Erikson, 1982). Η γυναίκα αναστοχάζεται τη ζωή της: άξιζε; Αγάπησα και αγαπήθηκα; Το μήνυμα της εικόνας υποδηλώνει μια κλίση προς την ακεραιότητα: την αποδοχή της διαδρομής και τη στροφή προς τις αυθεντικές σχέσεις.

Παράλληλα, η τρίτη ηλικία μπορεί να αποτελέσει περίοδο ψυχικής απελευθέρωσης. Πολλές γυναίκες βιώνουν μείωση του άγχους της κοινωνικής επιβεβαίωσης και αποκτούν βαθύτερη αυτογνωσία. Η ψυχολογική ωρίμανση συνίσταται στη συμφιλίωση με τον εαυτό και στην καλλιέργεια εσωτερικής ειρήνης.

Κοινωνική διάσταση: Ορατότητα, ρόλοι και σχέσεις

Κοινωνικά, η τρίτη ηλικία συχνά συνοδεύεται από περιθωριοποίηση, ιδιαίτερα για τις γυναίκες. Σε κοινωνίες που εξιδανικεύουν τη νεότητα, η ηλικιωμένη γυναίκα κινδυνεύει να καταστεί «αόρατη». Ωστόσο, η κοινωνική της αξία δεν μειώνεται· μετασχηματίζεται.

Η γυναίκα της τρίτης ηλικίας μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας μνήμης, εμπειρίας και σοφίας. Οι σχέσεις της γίνονται λιγότερες αλλά ουσιαστικότερες, όπως τονίζεται στο κείμενο της εικόνας: υπάρχει χρόνος μόνο για εκείνους που αγαπάμε και μας αγαπούν πραγματικά. Πρόκειται για μια κοινωνική στάση αντίστασης στην επιφανειακότητα και την εργαλειοποίηση των ανθρώπινων σχέσεων.

Θεολογική διάσταση: Η τρίτη ηλικία ως καιρός χάριτος

Στην ορθόδοξη θεολογία, η τρίτη ηλικία δεν νοείται ως παρακμή αλλά ως καιρός καρποφορίας. Η Αγία Γραφή είναι γεμάτη παραδείγματα ανθρώπων που ευλογήθηκαν και ολοκλήρωσαν την αποστολή τους σε προχωρημένη ηλικία. «Το δε γήρας εστίν στέφανος δόξης» (Παροιμίες 16:31). Ο Συμεών και η Άννα στον Ναό (Λουκ. 2:25-38) αποτελούν εμβληματικές μορφές προσμονής και πνευματικής διαύγειας.

Οι Πατέρες της Εκκλησίας τονίζουν ότι όσο εξασθενεί ο εξωτερικός άνθρωπος, τόσο δύναται να ανανεώνεται ο εσωτερικός. Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος αναφέρει ότι η σιωπή και η αποδέσμευση από τα πάθη οδηγούν στη γνώση του Θεού (Ισαάκ ο Σύρος, Λόγοι Ασκητικοί). Η γυναίκα της τρίτης ηλικίας, απαλλαγμένη σταδιακά από κοσμικές μέριμνες, καλείται να στραφεί προς την προσευχή, την ευχαριστία και την αγάπη.

Πώς αισθάνεται η γυναίκα και πώς στηρίζεται εν Κυρίω

Η γυναίκα αισθάνεται συχνά ένα μείγμα γαλήνης και φόβου, πληρότητας και νοσταλγίας. Η χριστιανική πίστη δεν αρνείται αυτά τα συναισθήματα· τα μεταμορφώνει. Ο Χριστός δεν υπόσχεται απουσία πόνου, αλλά παρουσία νοήματος: «Εγώ ειμι το φως του κόσμου» (Ιω. 8:12).

Η στήριξη εν Κυρίω έγκειται:

• στη σχέση εμπιστοσύνης με τον Θεό,

• στη συμμετοχή στη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας,

• στην ενεργό αγάπη προς τον πλησίον,

• και στην ελπίδα της Αναστάσεως.

Η πορεία προς το φως δεν είναι φυγή από τον κόσμο, αλλά βαθύτερη είσοδος σε αυτόν με βλέμμα αγάπης.

Επίλογος

Η τρίτη ηλικία της γυναίκας αποτελεί ένα ιερό πέρασμα. Δεν είναι το τέλος της δημιουργικότητας, αλλά η μεταμόρφωσή της. Μέσα από τη φιλοσοφική αναθεώρηση, την ψυχολογική ωρίμανση, την κοινωνική διάκριση και τη θεολογική ελπίδα, η γυναίκα καλείται να βαδίσει προς το φως του Θεού και της ανθρώπινης αγάπης. Όπως μας υπενθυμίζει ο Απόστολος Παύλος, «ο έσωθεν άνθρωπος ανακαινούται ημέρα και ημέρα» (Β΄ Κορ. 4:16).

Βιβλιογραφία  

Αριστοτέλης. (2002). Ηθικά Νικομάχεια (μτφρ. Ι. Δ. Ευαγγελίου). Αθήνα: Κάκτος.

Erikson, E. H. (1982). The life cycle completed. New York, NY: Norton.

Heidegger, M. (1962). Being and time (J. Macquarrie & E. Robinson, Trans.). New York, NY: Harper & Row. (Original work published 1927)

Ισαάκ ο Σύρος. (1990). Λόγοι Ασκητικοί. Αθήνα: Αστήρ.

Αγία Γραφή. (1997). Αθήνα: Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος.

-Λόγος Θείου Φωτός