Η δύναμη της συγχώρησης

 

                                                           Φωτό: Pinterest

Εισαγωγή

Η συγχώρηση δεν είναι απλώς μια ηθική αρετή· είναι τρόπος ύπαρξης. Είναι η στάση εκείνη που μεταμορφώνει τον άνθρωπο εσωτερικά και του επιτρέπει να ζει ελεύθερος από τα δεσμά του παρελθόντος. Σε έναν κόσμο γεμάτο πληγές, αδικίες, απογοητεύσεις και τραύματα, η συγχώρηση δεν παρουσιάζεται ως εύκολη επιλογή, αλλά ως σωτήρια αναγκαιότητα. Δεν είναι άρνηση του πόνου, αλλά υπέρβασή του. Δεν είναι λήθη, αλλά θεραπεία μνήμης. Δεν είναι δικαίωση του κακού, αλλά λύτρωση της ψυχής από το βάρος του μίσους. Η πατερική παράδοση, η εμπειρία της Εκκλησίας και η σύγχρονη ψυχολογία συμφωνούν σε ένα βαθύ σημείο: ο άνθρωπος που δεν συγχωρεί παραμένει αιχμάλωτος του τραύματός του, ενώ ο άνθρωπος που συγχωρεί ελευθερώνεται. Η συγχώρηση δεν αλλάζει πάντα το παρελθόν, αλλά αλλάζει ριζικά το παρόν και ανοίγει δρόμο για ένα διαφορετικό μέλλον. Είναι δύναμη, όχι αδυναμία. Είναι φως, όχι σκοτάδι. Είναι ζωή, όχι εγκλωβισμός.

Ο Κύριος λέει στο Ευαγγέλιο:

«Εάν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος» (Ματθ. 6:14).

Η συγχώρηση δεν παρουσιάζεται ως επιλογή, αλλά ως τρόπος ζωής. Ως πνευματικός νόμος. Ως δρόμος ελευθερίας. Δεν είναι ηθικό καθήκον μόνο· είναι υπαρξιακή ανάγκη της ψυχής.

Στον σύγχρονο κόσμο, η συγχώρηση συχνά παρεξηγείται. Πολλοί τη θεωρούν αδυναμία, υποχώρηση ή δικαιολόγηση του κακού. Όμως η πατερική παράδοση λέει κάτι εντελώς διαφορετικό: η συγχώρηση δεν είναι αδυναμία, είναι δύναμη ψυχής. Δεν είναι παραίτηση από τη δικαιοσύνη, είναι υπέρβαση του μίσους. Δεν είναι λήθη, είναι θεραπεία μνήμης.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος γράφει:

«Ο μη συγχωρών τον πλησίον, δηλητηριάζει πρώτα τον εαυτό του» (Ομιλίες, PG 60).

Το μίσος και η πικρία δεν πληγώνουν πρώτα τον άλλον· πληγώνουν εμάς. Καίνε την καρδιά, σκοτίζουν τον νου, φυλακίζουν την ψυχή.

Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος λέει:

«Η συγχώρηση είναι θύρα φωτός» (Ασκητικά).

Όταν ο άνθρωπος συγχωρεί, ανοίγει μια εσωτερική πόρτα. Το σκοτάδι υποχωρεί, το βάρος ελαφραίνει, η ψυχή αναπνέει.

Η συγχώρηση δεν είναι στιγμιαία πράξη· είναι πορεία. Είναι εσωτερικός αγώνας. Είναι σταδιακή λύτρωση από τη μνήμη του τραύματος. Δεν απαιτεί να αρνηθούμε τον πόνο μας, αλλά να μην τον μετατρέψουμε σε μίσος.

Η συγχώρηση ως εσωτερική θεραπεία

Ο Άγιος Νεκτάριος γράφει:

«Η συγχώρηση καθαρίζει την καρδιά και φέρει ειρήνη στον νου» (Νεκτάριος, 2005).

Όταν ο άνθρωπος συγχωρεί, δεν αλλάζει μόνο η σχέση του με τον άλλον· αλλάζει ο ίδιος. Η καρδιά γίνεται πιο ήρεμη. Ο νους πιο καθαρός. Η ύπαρξη πιο ελεύθερη.

Ο Άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης έλεγε:

«Μην κρατάτε κακία. Η κακία αρρωσταίνει την ψυχή και το σώμα».

Η συγχώρηση γίνεται έτσι θεραπευτική πράξη, όχι μόνο πνευματικά αλλά και ψυχοσωματικά.

Η ψυχολογική διάσταση της συγχώρησης  

Η σύγχρονη ψυχολογία επιβεβαιώνει με επιστημονικά δεδομένα αυτό που η Εκκλησία διδάσκει αιώνες τώρα. Η συγχώρηση λειτουργεί ως μηχανισμός ψυχικής αποφόρτισης. Μειώνει τα επίπεδα άγχους, θυμού, επιθετικότητας και εσωτερικής έντασης, ενώ ενισχύει την ψυχική ανθεκτικότητα, την αυτορρύθμιση και την εσωτερική σταθερότητα (Seligman, 2011).

Ψυχολογικά, ο άνθρωπος που δεν συγχωρεί παραμένει δεμένος στο τραυματικό γεγονός. Το παρελθόν επαναλαμβάνεται συνεχώς στο παρόν μέσω σκέψεων, συναισθημάτων, αναμνήσεων και σωματικών αντιδράσεων. Η μνήμη γίνεται τραύμα, όχι εμπειρία. Αντίθετα, η συγχώρηση επιτρέπει στη μνήμη να μετατραπεί σε ιστορία ζωής χωρίς συναισθηματική δηλητηρίαση.

Η συγχώρηση δεν σημαίνει συμφιλίωση απαραίτητα. Δεν σημαίνει επιστροφή σε τοξικές σχέσεις. Δεν σημαίνει αποδοχή της κακοποίησης. Σημαίνει απελευθέρωση της καρδιάς από το μίσος και την ανάγκη εκδίκησης. Σημαίνει ότι ο άλλος παύει να έχει εξουσία πάνω στον εσωτερικό μας κόσμο.

Στην ψυχοθεραπευτική πράξη, η συγχώρηση συνδέεται με την αποδοχή, τη συναισθηματική επεξεργασία του τραύματος, την αναδόμηση της ταυτότητας και την αποκατάσταση της αυτοεκτίμησης. Ο άνθρωπος παύει να ορίζεται από το «τι μου έκαναν» και αρχίζει να ορίζεται από το «ποιος επιλέγω να είμαι».

Έτσι, η συγχώρηση γίνεται πράξη αυτοσεβασμού, όχι υποταγής. Γίνεται πράξη ελευθερίας, όχι αδυναμίας. Γίνεται πράξη αυτοπροστασίας, όχι αυτοθυσίας χωρίς όρια.

Η συγχώρηση ως κοινωνική δύναμη

Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης λέει:

«Όποιος συγχωρεί, γίνεται φως για τους άλλους» (Σιλουανός, 1999).

Η συγχώρηση θεραπεύει σχέσεις, οικογένειες, κοινότητες, κοινωνίες.

Ο Άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος γράφει:

«Η καρδιά που συγχωρεί γίνεται τόπος αναπαύσεως των ανθρώπων».

Σε κοινωνικό επίπεδο, η συγχώρηση δημιουργεί πολιτισμό ειρήνης, όχι εκδίκησης. Δημιουργεί κουλτούρα διαλόγου, όχι σύγκρουσης. Δημιουργεί κοινωνία προσώπων, όχι αντιπαραθέσεων.

Παραδείγματα ζωής

Ένας γονέας που συγχωρεί αντί να στιγματίζει το παιδί του.

Όταν ο γονέας επιλέγει τη συγχώρηση αντί της τιμωρητικής αυστηρότητας, το παιδί δεν μαθαίνει τον φόβο, αλλά την ευθύνη. Δεν μεγαλώνει με ενοχή, αλλά με επίγνωση. Η συγχώρηση δημιουργεί ασφαλές περιβάλλον, όπου το παιδί μπορεί να ωριμάσει, να διορθώσει τα λάθη του και να αναπτυχθεί ψυχικά χωρίς φόβο απόρριψης.

Ένας σύζυγος που επιλέγει τη συγχώρηση αντί της διάλυσης του γάμου του.

Η συγχώρεση μέσα στον γάμο δεν σημαίνει ανοχή στην αδικία, αλλά διάθεση θεραπείας της σχέσης. Δημιουργεί χώρο διαλόγου, επανεκκίνησης και εσωτερικής αλλαγής. Αντί να συσσωρεύεται η πίκρα, καλλιεργείται η κατανόηση. Έτσι η σχέση μεταμορφώνεται από πεδίο σύγκρουσης σε χώρο ωρίμανσης και νε Χριστώ αγάπης.

Ένας άνθρωπος που αφήνει την κακία και ξαναβρίσκει εσωτερική ειρήνη.

Όταν κάποιος παύει να ζει μέσα στην πικρία, ανακαλύπτει ξανά τη χαρά της απλότητας. Ο ύπνος γίνεται ήρεμος, η σκέψη καθαρίζει, η καρδιά μαλακώνει. Η ζωή παύει να περιστρέφεται γύρω από το τραύμα και αρχίζει να κινείται γύρω από το νόημα. Η συγχώρηση γίνεται νέα αρχή.

Μια κοινωνία που επιλέγει τον διάλογο αντί της εκδίκησης.

Όταν μια κοινότητα επιλέγει τη συγχώρηση, δημιουργεί πολιτισμό ειρήνης. Οι συγκρούσεις μετατρέπονται σε ευκαιρίες συνεννόησης, οι διαφορές σε πλούτο εμπειρίας, και ο θυμός σε δημιουργική δύναμη αλλαγής. Έτσι γεννιέται κοινωνία σχέσεων και όχι διχασμού.

Επίλογος

Η συγχώρηση είναι δρόμος δύσκολος, αλλά λυτρωτικός. Δεν αφαιρεί τον πόνο, αλλά τον μεταμορφώνει. Δεν σβήνει το παρελθόν, αλλά απελευθερώνει το παρόν. Όποιος συγχωρεί, δεν ξεχνά· θεραπεύεται. Δεν υποτάσσεται· ελευθερώνεται. Και τότε η καρδιά βρίσκει ειρήνη, ο νους βρίσκει φως και η ζωή ξαναβρίσκει το νόημά της.

Ευχή καρδιάς

Είθε ο Θεός να μαλακώσει τις καρδιές μας.

Είθε να μας δώσει δύναμη να συγχωρούμε εκεί που πονάμε.

Είθε να μας χαρίσει ελευθερία από την κακία και τη μνησικακία.

Και είθε η συγχώρηση να γίνει για μας δρόμος φωτός, ειρήνης και αληθινής αγάπης. 

Βιβλιογραφία  

Αγία Γραφή. (Ματθαίος 6:14).

Ισαάκ ο Σύρος. (χ.χ.). Ασκητικά.

Ιωάννης Χρυσόστομος. (χ.χ.). Ομιλίες. Patrologia Graeca, τόμ. 60.

Μακάριος ο Αιγύπτιος. (χ.χ.). Ομιλίες Πνευματικές.

Νεκτάριος, Α. (2005). Πνευματικά Γράμματα. Αθήνα: Εκδόσεις Μοναστηριακές.

Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης. (2003). Βίος και λόγοι. Αθήνα: Εκδόσεις Ι. Ησυχαστηρίου.

Σιλουανός ο Αθωνίτης. (1999). Ο Γέρων Σιλουανός. Έσσεξ: Ι. Μονή Τιμίου Προδρόμου.

Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. Free Press.

-Λόγος Θείου Φωτός