Εισαγωγή
Η πίστη αποτελεί τον πυρήνα της χριστιανικής ζωής. Δεν είναι απλώς αποδοχή δογμάτων ή νοητική συγκατάθεση σε θρησκευτικές αλήθειες, αλλά υπαρξιακή σχέση του ανθρώπου με τον Θεό. Ωστόσο, η Αγία Γραφή και η πατερική παράδοση επιμένουν ότι η πίστη, αν αποκοπεί από την αγάπη, το θάρρος και τα έργα, αλλοιώνεται και χάνει τη ζωτική της δύναμη. Μπορεί να διατηρεί το όνομα της πίστης, αλλά δεν φέρει τον καρπό της σωτηρίας.
Στη σύγχρονη εποχή, η πίστη συχνά περιορίζεται σε ιδιωτική πεποίθηση ή σε πολιτισμικό στοιχείο ταυτότητας. Η Εκκλησία, όμως, δεν γνωρίζει τέτοια πίστη. Η βιβλική πίστη είναι ζώσα, δυναμική και μεταμορφωτική. Απαιτεί αγάπη ως εσωτερικό της περιεχόμενο, θάρρος ως υπαρξιακή στάση και έργα ως φυσική της έκφραση. Χωρίς αυτά, η πίστη γίνεται κενή ομολογία, άκαρπη στάση και, τελικά, πνευματικά νεκρή.
Το παρόν δοκίμιο επιδιώκει να αναδείξει τη θεολογική αλήθεια ότι η πίστη δεν μπορεί να νοηθεί αποκομμένη από την αγάπη, το θάρρος και τα έργα. Μέσα από την Αγία Γραφή και τη διδασκαλία των Πατέρων, θα φανεί ότι τα τρία αυτά στοιχεία δεν είναι προσθήκες στην πίστη, αλλά συστατικά της ίδιας της ουσίας της.
Η πίστη χωρίς αγάπη είναι κενή
Η αγάπη αποτελεί την καρδιά της χριστιανικής πίστης. Ο Απόστολος Παύλος το διατυπώνει με απόλυτη σαφήνεια: «Κι αν ακόμη έχω όλη την πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτε» (Α΄ Κορ. 13:2). Η πίστη, όσο ισχυρή κι αν φαίνεται, χωρίς αγάπη χάνει το νόημά της και μετατρέπεται σε κενό σχήμα.
Η αγάπη δεν είναι συναίσθημα ούτε απλή ηθική αρετή. Είναι τρόπος υπάρξεως, συμμετοχή στη ζωή του Θεού, ο οποίος «αγάπη εστίν» (Α΄ Ιω. 4:8). Η πίστη που δεν εκφράζεται ως αγάπη προς τον Θεό και τον συνάνθρωπο παραμένει εγωκεντρική. Αντί να ανοίγει τον άνθρωπο προς τον άλλον, τον εγκλωβίζει στην αυτάρκεια και στην αυτοδικαίωση.
Ο Χριστός συνδέει άρρηκτα την πίστη με την αγάπη όταν δηλώνει ότι η μεγαλύτερη εντολή είναι η αγάπη προς τον Θεό και τον πλησίον (Ματθ. 22:37–39). Δεν πρόκειται για δύο παράλληλες πορείες, αλλά για μία ενιαία πραγματικότητα. Η πίστη γεννά την αγάπη και η αγάπη αποκαλύπτει την αυθεντικότητα της πίστης.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας τονίζουν ότι πίστη χωρίς αγάπη οδηγεί σε πνευματική σκληρότητα. Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής επισημαίνει ότι όποιος λέγει πως πιστεύει, αλλά μισεί ή αδιαφορεί για τον αδελφό του, ζει σε πλάνη. Η πίστη, αποκομμένη από την αγάπη, δεν φωτίζει τον νου ούτε θερμαίνει την καρδιά. Είναι κενή, διότι δεν κοινωνεί το φως του Θεού.
Η πίστη χωρίς θάρρος είναι άκαρπη
Η πίστη, για να είναι ζωντανή, απαιτεί θάρρος. Όχι θάρρος κοσμικό ή επιθετικό, αλλά πνευματικό θάρρος που γεννιέται από την εμπιστοσύνη στον Θεό. Ο Χριστός λέγει στους μαθητές Του: «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη· αλλά έχετε θάρρος, εγώ νίκησα τον κόσμο» (Ιω. 16:33). Η πίστη χωρίς θάρρος παραμένει φοβική και αδρανής.
Ο φόβος παραλύει την πίστη και την καθιστά άκαρπη. Όταν ο άνθρωπος φοβάται να ομολογήσει, να αγαπήσει, να πράξει το καλό, τότε η πίστη του δεν καρποφορεί. Δεν μεταμορφώνει τη ζωή, δεν γίνεται μαρτυρία. Παραμένει εσωτερική ιδέα χωρίς δύναμη εξόδου προς τον κόσμο.
Η Αγία Γραφή είναι γεμάτη παραδείγματα ανθρώπων που έδρασαν με θάρρος επειδή πίστεψαν. Ο Αβραάμ εξήλθε «μη γνωρίζοντας πού πηγαίνει» (Εβρ. 11:8). Οι προφήτες μίλησαν με παρρησία, ακόμη και όταν αυτό σήμαινε διωγμό. Οι Απόστολοι, μετά την Πεντηκοστή, κήρυξαν χωρίς φόβο, διότι η πίστη τους είχε μεταμορφωθεί σε θάρρος.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει ότι η πίστη που φοβάται τον κόσμο περισσότερο από τον Θεό είναι ήδη πληγωμένη. Δεν φέρει καρπούς, διότι δεν τολμά να γίνει πράξη. Το θάρρος δεν καταργεί τη διάκριση, αλλά απελευθερώνει την πίστη από τη δουλεία του φόβου.
Η πίστη χωρίς έργα είναι νεκρή
Η πιο ρητή βιβλική διατύπωση για τη σχέση πίστης και έργων βρίσκεται στην επιστολή του Αποστόλου Ιακώβου: «Η πίστη, αν δεν έχει έργα, είναι νεκρή από μόνη της» (Ιακ. 2:17). Δεν πρόκειται για αντίθεση μεταξύ πίστης και έργων, αλλά για αποκάλυψη της αληθινής φύσεως της πίστης. Τα έργα δεν αντικαθιστούν την πίστη· την αποκαλύπτουν.
Η νεκρή πίστη είναι πίστη θεωρητική, που δεν αγγίζει την καθημερινή ζωή. Ο Άγιος Ιάκωβος φέρει το παράδειγμα της αδιαφορίας προς τον πεινασμένο και τον γυμνό αδελφό: λόγια χωρίς πράξη δεν σώζουν. Η πίστη που δεν γίνεται έργο αγάπης δεν έχει πνευματική ζωή.
Οι Πατέρες υπογραμμίζουν ότι τα έργα είναι η φυσική αναπνοή της πίστης. Ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος γράφει ότι η πίστη χωρίς έργα μοιάζει με σώμα χωρίς πνοή. Μπορεί να έχει μορφή, αλλά δεν έχει ζωή. Τα έργα δεν είναι επίδειξη αρετής, αλλά έκφραση ευχαριστιακής ζωής.
Στην ορθόδοξη θεολογία, τα έργα δεν νοούνται νομικιστικά. Δεν είναι μέσο «αγοράς» της σωτηρίας, αλλά καρπός της θείας χάριτος. Όταν ο άνθρωπος πιστεύει αληθινά, ενεργεί φυσικά σύμφωνα με την πίστη του. Αν αυτό δεν συμβαίνει, τότε η πίστη παραμένει ανενεργή και νεκρή.
Η ενότητα πίστης, αγάπης, θάρρους και έργων
Η πίστη, η αγάπη, το θάρρος και τα έργα δεν είναι τέσσερις ανεξάρτητες αρετές, αλλά μία ενιαία πνευματική πραγματικότητα. Η πίστη γεννά την αγάπη, η αγάπη απαιτεί θάρρος, και το θάρρος εκφράζεται μέσα από τα έργα. Όταν ένας κρίκος λείπει, όλη η αλυσίδα αποδυναμώνεται.
Ο Απόστολος Παύλος συνοψίζει αυτή την ενότητα όταν γράφει: «Η πίστη ενεργεί μέσω της αγάπης» (Γαλ. 5:6). Η πίστη δεν είναι στατική, αλλά ενεργεί. Η ενέργειά της είναι η αγάπη, η οποία εκδηλώνεται με έργα και στηρίζεται στο θάρρος της ελπίδας.
Η Εκκλησία καλεί τον άνθρωπο σε μια τέτοια ολιστική πίστη. Όχι σε πίστη ιδεολογική, αλλά σε πίστη ενσαρκωμένη. Σε πίστη που τολμά, αγαπά και πράττει. Μόνο αυτή η πίστη είναι σωστική, διότι μόνο αυτή μετέχει στη ζωή του Χριστού.
Επίλογος
Η πίστη χωρίς αγάπη είναι κενή, διότι στερείται του περιεχομένου της θείας ζωής. Η πίστη χωρίς θάρρος είναι άκαρπη, διότι παραμένει εγκλωβισμένη στον φόβο. Και η πίστη χωρίς έργα είναι νεκρή, διότι δεν εκφράζεται ως ζωή. Η χριστιανική πίστη δεν είναι ιδέα ούτε συναίσθημα· είναι σχέση, κίνηση και πράξη.
Ο Χριστός δεν κάλεσε τους ανθρώπους να πιστεύουν απλώς, αλλά να Τον ακολουθούν. Η αληθινή πίστη βαδίζει τον δρόμο της αγάπης, της παρρησίας και της διακονίας. Μόνο τότε γίνεται φως για τον κόσμο και σωτηρία για τον άνθρωπο.
Ευχές
Είθε η πίστη μας να γεμίζει αγάπη, να ενδυναμώνεται με θάρρος και να καρποφορεί σε έργα φωτός. Είθε να μην μένει λόγος κενός, αλλά ζωή που μαρτυρεί τον Χριστό στον κόσμο.
Βιβλιογραφία
Η Αγία Γραφή. (1997). Κοινή Μετάφραση. Ελληνική Βιβλική Εταιρεία.
Ιωάννης ο Χρυσόστομος. (2004). Ομιλίες εις τας επιστολάς Παύλου. ΕΠΕ.
Ιάκωβος ο Απόστολος. (Κ.Μ.). Επιστολή Ιακώβου.
Μάξιμος ο Ομολογητής. (1990). Κεφάλαια περί αγάπης. ΕΠΕ.
Συμεών ο Νέος Θεολόγος. (2003). Κατηχήσεις. Ιερά Μονή Παρακλήτου.
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου