Άλλοι μένουν στις Απόκριες και άλλοι οδεύουν προς την Ανάσταση

 

 

 

1. Εισαγωγή

Η φράση «Άλλοι μένουν στις Απόκριες κι άλλοι οδεύουν προς την Ανάσταση» αποτελεί μια βαθιά πνευματική παρατήρηση που αναδεικνύει την αντίθεση ανάμεσα στην κοσμική διασκέδαση και την εξωστρέφεια των Αποκριών και στην εσωτερική πνευματική πορεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Οι Απόκριες, συνδεδεμένες με την προσωρινή χαρά, τα έθιμα και τις κοινωνικές εκδηλώσεις, προσφέρουν στιγμιαία απόλαυση και ψυχαγωγία. Αντίθετα, η Σαρακοστή καλεί τον πιστό σε εσωτερικό στοχασμό, μετάνοια και πνευματική άσκηση, οδηγώντας σταδιακά στην Ανάσταση και στην αιώνια ζωή. Η περίοδος αυτή δεν είναι μια απλή αποχή από τροφές, αλλά μια βαθιά εσωτερική διαδικασία κάθαρσης και αναδιοργάνωσης της ψυχής, όπως υπενθυμίζουν οι Πατέρες της Εκκλησίας (Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, Άγιος Ανδρέας Κρήτης, Ευεργετινός). Ακολουθεί ένα ερωτηματολόγιο αυτοπαρατήσησης και ενδοσκόπησης.

2. Η Στάση στις Απόκριες -Κοσμική Διάσταση

Οι Απόκριες αποτελούν μια περίοδο εκτόνωσης για τον άνθρωπο. Η προσωρινότητα των εορτών και η εστίαση στην εξωτερική εμφάνιση και διασκέδαση αντικατοπτρίζουν την αδυναμία του ανθρώπου να αποχωριστεί τις αισθήσεις του. Στην παραδοσιακή ελληνική κοινωνία, τα έθιμα όπως το καρναβάλι ή οι σατιρικοί χοροί έχουν τις ρίζες τους σε αρχαίες παγανιστικές τελετές και συμβολίζουν την «ελευθερία» πριν την πνευματική πειθαρχία της νηστείας. Από κοινωνική σκοπιά, οι Απόκριες είναι η τελευταία στιγμή συλλογικής χαράς, προτού η κοινότητα εισέλθει στη σιωπή και στον στοχασμό της Σαρακοστής.

Η Εκκλησία προσεγγίζει τις Απόκριες όχι ως απειλή, αλλά ως μια ευκαιρία να αναδείξει την εσωτερική αντίθεση μεταξύ ψυχικής χαράς και πνευματικής υπευθυνότητας. Οι Πατέρες, όπως ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, υπενθυμίζουν ότι η υπερβολική ενασχόληση με τα κοσμικά οδηγεί σε αδράνεια της ψυχής και εμποδίζει την πνευματική εξέλιξη (Ιωάννης της Κλίμακος, Κλίμαξ, Δ’ Κυριακή).

3. Ο Δρόμος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής-Πνευματική Διάσταση 

Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή αντιπροσωπεύει το αντίθετο της κοσμικής υπερβολής: πρόκειται για μια περίοδο χαρμολύπης, εσωτερικής κάθαρσης και πνευματικού αγώνα. Σκοπός είναι η προετοιμασία της ψυχής και του σώματος για το Άγιο Πάσχα μέσω της νηστείας, της προσευχής και των πνευματικών αναγνώσεων.

Η πρώτη εβδομάδα ονομάζεται «Καθαρή» καθώς ο πιστός στοχεύει στον εσωτερικό καθαρμό, απαλλάσσοντας την ψυχή του από πάθη και επιθυμίες. Κάθε Κυριακή της Σαρακοστής λειτουργεί ως σταθμός στο πνευματικό ταξίδι: από την Κυριακή της Ορθοδοξίας που υπενθυμίζει τη σωστή πίστη, μέχρι την Κυριακή της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας που διδάσκει την αληθινή μετάνοια (GOARCH, 2026).

Ο πνευματικός αγώνας θεωρείται μια πορεία «κατά των δαιμόνων» και μια προσπάθεια απόκτησης «παρρησίας προς τον Θεό», δηλαδή θάρρους να σταθεί κανείς με ταπείνωση ενώπιον του Δημιουργού. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν είναι καταπίεση αλλά ελευθερία από τα πάθη, ενισχύοντας την αυτογνωσία και την πνευματική ωριμότητα.

4. Η Μετάβαση: Το Κατώφλι της Καθαράς Δευτέρας

Η Κυριακή της Τυρινής και η Καθαρά Δευτέρα λειτουργούν ως γέφυρα από την εξωστρέφεια στην εσωτερικότητα. Το Κατώφλι αυτό θυμίζει την εξορία του Αδάμ και καλεί τον άνθρωπο να ξεκινήσει την επιστροφή του μέσω της νηστείας.

• Ο Χαρταετός: συμβολίζει την ανάταση της ψυχής και την επιθυμία απελευθέρωσης από τα πάθη.Όμως είναι χάρτινος και αδυνατεί να σταθεί σε πνευματικό ύψος. Καταρρέει στη γη. Δεν είναι πνευματικός ουρανός ο στόχος του ύψους του.Ο άνεμος των παθών τον παρασύρει στην καταστροφή, γιατί το πραγματικό ύψος δεν κατακτάται με ευφυείς τεχνικές αλλά με ταπείνωση, μετάνοια, συγχώρηση, πίστη, ελπίδα και αγάπη και αγαθοεργία προς τον πλησίον.

• Η Λαγάνα: αναφορά στον άζυμο άρτο των Ισραηλιτών κατά την έξοδο από την Αίγυπτο, σύμβολο καθαρής ζωής. Έρχεται να εξαγνίσει τα εντός μας.

• Τα Κούλουμα: συλλογική έξοδος και κατανάλωση νηστίσιμων, επιστροφή στην απλότητα και στη φύση,αλλά και ομαδική προσπάθεια προς την άθληση της νηστείας.

Αυτή η μετάβαση δείχνει πώς η Εκκλησία συνδέει το λαϊκό έθιμο με τον πνευματικό νόμο, οδηγώντας τον πιστό από τη χαρά της στιγμής στην πνευματική άσκηση (Gavalochori, Leros Way, Greek Reporter).

5. Συμπεράσματα

Η φράση «Άλλοι μένουν στις Απόκριες κι άλλοι οδεύουν προς την Ανάσταση» συνοψίζει δύο διαφορετικές στάσεις ζωής: τη μία που εμμένει στη στιγμή και στις αισθήσεις, και την άλλη που βλέπει τη ζωή ως συνεχή πορεία πνευματικής εξέλιξης. Οι Απόκριες προσφέρουν προσωρινή χαρά, ενώ η Σαρακοστή προσφέρει βαθύτερη πνευματική χαρά και εσωτερική κάθαρση. Η μετάβαση από το γλέντι στην προσευχή είναι μια ευκαιρία για αυτογνωσία, συμφιλίωση με τον συνάνθρωπο και ετοιμασία για τη χαρά της  Αναστάσεως.

6. Ευχές

Είθε η πορεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής να μας φέρει πνευματική γαλήνη, κάθαρση και χαρά εν Χριστώ. Ας είναι αυτή η περίοδος ένα ταξίδι εσωτερικής αναγέννησης και αγάπης προς τον πλησίον.

7. Βιβλιογραφία 

• Ecclesia.gr. (2026). Η χαρμολύπη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Εκκλησία της Κύπρου.

• Gavalochori. (2026). Καθαρά Δευτέρα: Έθιμα και συμβολισμοί. Leros Way.

• GOARCH. (2026). Κυριακές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Greek Orthodox Archdiocese of America.

• Greek Reporter. (2026). Λαγάνα και πνευματική σημασία.

• Ιωάννης της Κλίμακος. (1995). Κλίμαξ: Σκαλοπάτια πνευματικής ανόδου. Εκδ. Μοναστηριακή.

• Pemptousia. (2026). Προσευχή Αγίου Εφραίμ και Μεγάλες Μετάνοιες.

• Ερωτηματολόγιο: «Πού στέκομαι; – Απόκριες ή Ανάσταση»

  • Διαβάστε προσεκτικά κάθε πρόταση.

  • Απαντήστε με βάση το πώς συμπεριφέρεστε στην καθημερινή σας ζωή ή στον πνευματικό σας δρόμο.

  • Χρησιμοποιήστε την κλίμακα:

    • 0 = Καθόλου

    • 1 = Πολύ λίγο

    • 2 = Λίγο

    • 3 = Μέτρια

    • 4 = Πολύ

    • 5 = Απόλυτα

      Υποκλίμακα Α – Απόκριες / Κοσμικό

      1. Απολαμβάνω τις στιγμιαίες χαρές χωρίς στοχασμό

      2. Συμμετέχω σε γιορτές και κοινωνικές εκδηλώσεις συχνά

      3. Σκέφτομαι κυρίως τι θα φάω ή πώς θα διασκεδάσω

      4. Αφήνω τα συναισθήματα να με καθοδηγούν

      5. Εστιάζω στην εξωτερική μου εικόνα περισσότερο από την εσωτερική

      6. Αποφεύγω την αυτοκριτική

      7. Αναζητώ την ψυχαγωγία για να αποφύγω τον προβληματισμό

      8. Μου αρέσουν τα κουτσομπολιά και οι κοινωνικές συζητήσεις

      9. Η χαρά της στιγμής είναι για μένα προτεραιότητα

      10. Αποφεύγω να σκέφτομαι τις πνευματικές πρακτικές

      11. Η συλλογική διασκέδαση με γεμίζει περισσότερο από τη σιωπή

      12. Αφήνω τις ηδονές να καθορίζουν τη διάθεσή μου

      13. Συχνά νιώθω ότι η ζωή είναι για να τη ζούμε άμεσα

      14. Αποφεύγω την αυτοπειθαρχία

      15. Σκέφτομαι τα υλικά αγαθά πιο πολύ από την πνευματική πρόοδο

      16. Συχνά αναζητώ διασκέδαση για να αποφύγω την εσωτερική ένταση

      ---

      Υποκλίμακα Β – Μεγάλη Τεσσαρακοστή / Πνευματικό

      17. Προσπαθώ να ξεκινήσω μικρές πνευματικές πρακτικές καθημερινά

      18. Κάνω προσπάθεια να ελέγχω τις παρορμήσεις μου

      19. Σκεφτομαι πώς να βοηθήσω τους άλλους

      20. Αναζητώ στιγμές ησυχίας και περισυλλογής

      21. Δίνω προτεραιότητα στην προσευχή

      22. Προσπαθώ να βλέπω τα λάθη μου χωρίς να κρίνω τους άλλους

      23. Συμμετέχω σε πνευματικές ακολουθίες ή μελετώ πατερικά κείμενα

      24. Εφαρμόζω μικρές αποχωρήσεις από τις ηδονές για πνευματικό όφελος

      25. Προσπαθώ να ελέγχω τον θυμό και την υπερηφάνεια μου

      26. Αναγνωρίζω τα προσωπικά μου πάθη και εργάζομαι για να τα νικήσω

      27. Αποφεύγω την υπερβολική κατανάλωση τροφής ή διασκεδάσεων

      28. Δίνω σημασία στην εσωτερική γαλήνη περισσότερο από την εξωτερική εικόνα

      29. Σκέφτομαι πώς να ενισχύσω την ταπείνωση και την αγάπη μου

      30. Επιδιώκω την αυτογνωσία μέσω της προσευχής και της νηστείας

      31. Προτιμώ ήσυχες πνευματικές δραστηριότητες παρά γιορτές

      32. Απολαμβάνω την αίσθηση ότι είμαι σε διαδικασία πνευματικής ανόδου

      ---

      Υποκλίμακα Γ – Συμπεριφορά / Εσωτερική Κατάσταση

      33. Δίνω σημασία στη συγχώρηση και την αποδοχή των άλλων

      34. Προσπαθώ να βλέπω τη ζωή ως πορεία προς την Ανάσταση

      35. Σκέφτομαι τα δικά μου λάθη πριν τα λάθη των άλλων

      36. Αποφεύγω να μιλάω χωρίς λόγο ή να διαδίδω κουτσομπολιά

      37. Προσπαθώ να ζήσω κάθε ημέρα με μέτρο και υπευθυνότητα

      38. Απολαμβάνω τις μικρές στιγμές περισυλλογής και ησυχίας

      39. Σκέφτομαι πώς να φέρω φως και αγάπη στους γύρω μου

      40. Αποφεύγω να αφήνομαι στην αρνητικότητα ή την κατάκριση

      41. Αναζητώ πνευματικούς οδηγούς για καθοδήγηση

      42. Κατανοώ ότι η χαρά των Αποκριών είναι προσωρινή

      43. Αντιλαμβάνομαι τη Σαρακοστή ως ευκαιρία μεταμόρφωσης

      44. Προσπαθώ να ζήσω κάθε ημέρα με πνευματική επίγνωση

      45. Αναγνωρίζω τη σημασία της ταπεινότητας και της υπομονής

      46. Εφαρμόζω στη ζωή μου τις νουθεσίες του  Ευαγγελίου

      47. Θέλω η πνευματική ζωή μου να με οδηγήσει σε αγάπη και γαλήνη

      48. Ελέγχω τη γλώσσα μου και τις σκέψεις μου για να αποφύγω τα πάθη και τους κακούς λογισμούς.

          Υποκλίμακα Α – Απόκριες / Κοσμικό

          1. Χαμηλό (0–26):
             Η εστίαση στις κοσμικές χαρές είναι περιορισμένη. Ο συμμετέχων δείχνει αυτοσυγκράτηση και πνευματική προτίμηση, προτιμώντας την εσωτερική ανάπτυξη από την εξωτερική διασκέδαση.

          2. Μέτριο (27–53):
             Υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στην απόλαυση των κοσμικών χαρών και στην πνευματική ζωή. Ο συμμετέχων μπορεί να εκτιμά τη χαρά της στιγμής αλλά δείχνει και ενδιαφέρον για την εσωτερική του πορεία.

          3. Υψηλό (54–80):
             Η εστίαση στις Απόκριες και τις στιγμιαίες χαρές είναι έντονη. Ο συμμετέχων παρασύρεται συχνά από εξωτερικές επιθυμίες και προσωρινές απολαύσεις, με περιορισμένη συνειδητοποίηση της πνευματικής πορείας.

          ---

          Υποκλίμακα Β – Μεγάλη Τεσσαρακοστή / Πνευματικό

          4. Χαμηλό (0–26):
             Υπάρχει περιορισμένη συμμετοχή σε πνευματικές πρακτικές. Ο συμμετέχων χρειάζεται περισσότερη πειθαρχία, προσευχή και προσπάθεια για εσωτερική κάθαρση.

          5. Μέτριο (27–53):
             Ο συμμετέχων δείχνει αρχική συνειδητοποίηση και συμμετοχή στις πνευματικές πρακτικές, αλλά η προσπάθεια δεν είναι πλήρης ή σταθερή. Υπάρχει περιθώριο ενίσχυσης της πνευματικής ζωής.

          6. Υψηλό (54–80):
             Ο συμμετέχων ακολουθεί ενεργά πνευματική πορεία, εφαρμόζει προσευχή, νηστεία και περισυλλογή και προετοιμάζεται συνειδητά για την Ανάσταση. Η πνευματική ωριμότητα είναι εμφανής.

          ---

          Υποκλίμακα Γ – Συμπεριφορά / Εσωτερική Κατάσταση

          7. Χαμηλό (0–26):
             Η αυτογνωσία και ο έλεγχος των παθών είναι περιορισμένα. Ο συμμετέχων χρειάζεται να αναπτύξει ταπεινοφροσύνη, αγάπη προς τον πλησίον και πρακτικές αυτοβελτίωσης.

          8. Μέτριο (27–53):
             Υπάρχει ισορροπία μεταξύ αυτοκριτικής και καθημερινής συμπεριφοράς. Ο συμμετέχων αναγνωρίζει τις αδυναμίες του, αλλά χρειάζεται σταθερότητα και μεγαλύτερη πειθαρχία στην πνευματική ζωή.

          9. Υψηλό (54–80):
             Ο συμμετέχων δείχνει υψηλή αυτογνωσία, εσωτερική γαλήνη και εφαρμογή των νουθεσιών στην καθημερινή ζωή. Η στάση αυτή υποδηλώνει ωριμότητα, πνευματική ανάπτυξη και ισορροπία. Καλή και ευλογημένη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. -Λόγος Θείου Φωτός