26 Σεπτεμβρίου — Μνήμη της Μεταστάσεως του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου και Ευαγγελιστού
Ο μαθητής της αγάπης, ο θεολόγος του Λόγου και ο μάρτυρας της Αναστάσεως
Υπάρχουν μορφές στην ιστορία της Εκκλησίας που δεν περιορίζονται σε μια εποχή. Η παρουσία τους διαπερνά τους αιώνες και εξακολουθεί να μιλά στην ανθρώπινη καρδιά με έναν λόγο απλό, βαθύ και διαχρονικό.
Μια τέτοια μορφή είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος και Ευαγγελιστής, ο «μαθητής όν ηγάπα ο Ιησούς», ο Απόστολος που έμεινε κοντά στον Χριστό στις πιο συγκλονιστικές στιγμές της επίγειας ζωής Του και ο οποίος παρέδωσε στην Εκκλησία το Ευαγγέλιο που αρχίζει με το μεγαλειώδες:
«Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος.»
Ο Ιωάννης υπήρξε ένας από τους στενότερους μαθητές του Κυρίου. Μαζί με τον Πέτρο και τον Ιάκωβο αξιώθηκε να γίνει μάρτυρας κορυφαίων γεγονότων της επίγειας παρουσίας του Χριστού. Παρέμεινε όμως ιδιαίτερα γνωστός ως ο «Ευαγγελιστής της Αγάπης», επειδή στα γραπτά του η αγάπη δεν εμφανίζεται ως μια απλή ηθική συμβουλή, αλλά ως ο ίδιος ο τρόπος υπάρξεως του χριστιανού και ως ο δρόμος προς τη γνώση του Θεού.
Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη της Μεταστάσεώς του στις 26 Σεπτεμβρίου, ενώ η μορφή του παραμένει μέχρι σήμερα ένα διαρκές κάλεσμα προς την αγάπη, την πίστη, την καθαρότητα της καρδιάς και την ολοκληρωτική προσήλωση στον Χριστό.
Ο Απόστολος που έμεινε κάτω από τον Σταυρό
Μία από τις συγκλονιστικότερες στιγμές της ζωής του Αγίου Ιωάννου είναι η παρουσία του κάτω από τον Σταυρό του Κυρίου.
Την ώρα που ο φόβος είχε διασκορπίσει τους μαθητές, ο Ιωάννης παρέμεινε κοντά στον Χριστό, μαζί με την Παναγία. Εκεί, μέσα στην οδύνη της Σταυρώσεως, ακούστηκαν τα λόγια του Κυρίου:
«Γύναι, ἴδε ὁ υἱός σου.»
Και προς τον Ιωάννη:
«Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου.»
Ο Ευαγγελιστής σημειώνει ότι από εκείνη την ώρα ο μαθητής την πήρε στη δική του φροντίδα.
Η σκηνή αυτή έχει τεράστιο πνευματικό βάθος. Ο Ιωάννης δεν έμεινε κοντά στον Χριστό μόνο όταν τα πλήθη Τον ακολουθούσαν και τα θαύματα προκαλούσαν τον θαυμασμό. Έμεινε και την ώρα της εγκαταλείψεως, του πόνου και του θανάτου.
Η παρουσία του κάτω από τον Σταυρό γίνεται έτσι εικόνα της πιστότητας που δοκιμάζεται μέσα στη θλίψη.
Δεν είναι τυχαίο ότι η Εκκλησία συνδέει τόσο στενά τον Ιωάννη με την Παναγία. Ο ίδιος ο Χριστός τον εμπιστεύθηκε στη Μητέρα Του και εκείνος ανέλαβε να τη διακονήσει. Η παράδοση διατηρεί αυτή τη σχέση ως μία από τις σημαντικότερες πτυχές της ζωής του.
Ο Ευαγγελιστής της Αγάπης
Αν υπάρχει μία λέξη που χαρακτηρίζει με ιδιαίτερη δύναμη τη διδασκαλία του Αγίου Ιωάννου, αυτή είναι η αγάπη.
Ο ίδιος γράφει:
«Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστίν.»
Και συμπληρώνει:
«Ὁ μὴ ἀγαπῶν οὐκ ἔγνω τὸν Θεόν, ὅτι ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστίν.»
Για τον Ιωάννη, η γνώση του Θεού δεν είναι απλώς αποτέλεσμα διανοητικής αναζητήσεως. Η αληθινή γνώση του Θεού φανερώνεται μέσα στην αγαπητική κοινωνία και στην έμπρακτη σχέση με τον συνάνθρωπο.
Η αγάπη, επομένως, δεν είναι συναίσθημα που έρχεται και φεύγει. Είναι τρόπος ζωής.
Ο άνθρωπος που θέλει να ζήσει σύμφωνα με το Ευαγγέλιο καλείται να μετατρέψει την πίστη του σε πράξη: σε συγχώρηση, σε υπομονή, σε προσφορά, σε συμπόνια, σε διακονία.
Ένας λόγος που παραμένει επίκαιρος
Σε μια εποχή κατά την οποία ο άνθρωπος συχνά αισθάνεται μόνος, φοβισμένος ή απομονωμένος, το μήνυμα του Ιωάννου αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα.
«Φόβος οὐκ ἔστιν ἐν τῇ ἀγάπῃ, ἀλλ’ ἡ τελεία ἀγάπη ἔξω βάλλει τὸν φόβον.»
Η αγάπη, σύμφωνα με τον Απόστολο, δεν καταργεί τις δυσκολίες της ζωής. Μεταμορφώνει όμως τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος τις αντιμετωπίζει.
Η σχέση του Αγίου Ιωάννου με την Παναγία
Η σχέση του Ιωάννου με την Παναγία αποτελεί μία από τις πιο συγκινητικές πτυχές της αποστολικής του ζωής.
Μετά τη Σταύρωση, ο Ιωάννης ανέλαβε τη φροντίδα της Θεοτόκου. Έτσι, ο αγαπημένος μαθητής έγινε και διάκονος της Μητέρας του Κυρίου.
Η παράδοση βλέπει στη στενή αυτή σχέση όχι μόνο μια ιστορική πραγματικότητα, αλλά και ένα βαθύ πνευματικό γεγονός. Ο Ιωάννης έζησε κοντά στην Παναγία και συνδέθηκε με την προσωπικότητά της, με τη σιωπή της, την ταπείνωσή της και την ολοκληρωτική αφοσίωσή της στο θέλημα του Θεού.
Δεν είναι χωρίς σημασία ότι το Ευαγγέλιο του Ιωάννου παρουσιάζει με ιδιαίτερο θεολογικό βάθος το μυστήριο της Ενανθρωπήσεως του Λόγου.
Η φράση:
«Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο»
ανοίγει μπροστά μας το μυστήριο του Θεού που γίνεται άνθρωπος.
Έτσι, στην εκκλησιαστική παράδοση η παρουσία της Θεοτόκου στη ζωή του Ιωάννου συνδέεται πνευματικά με το βαθύ θεολογικό του βλέμμα πάνω στο μυστήριο του Χριστού.
Γιατί ο Άγιος Ιωάννης συμβολίζεται με τον αετό;
Στην εκκλησιαστική εικονογραφία οι τέσσερις Ευαγγελιστές συνδέονται με τα τέσσερα ζώα του τετραμόρφου.
Ο Άγιος Ιωάννης συμβολίζεται με τον αετό.
Ο συμβολισμός είναι ιδιαίτερα εύγλωττος.
Όπως ο αετός υψώνεται ψηλά και ατενίζει τον ήλιο, έτσι και ο Ιωάννης ανυψώνει το θεολογικό του βλέμμα στα ύψη του μυστηρίου του Θεού.
Οι άλλοι Ευαγγελιστές αρχίζουν τις διηγήσεις τους από γεγονότα της επίγειας ζωής του Χριστού. Ο Ιωάννης όμως ξεκινά από την προαιώνια ύπαρξη του Λόγου:
«Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος.»
Ο λόγος του δεν περιορίζεται λοιπόν στην ιστορική αφήγηση. Οδηγεί τον αναγνώστη προς το μυστήριο της Θεότητος του Χριστού.
Γι’ αυτό ο αετός έγινε σύμβολο της υψηλής θεολογίας του Ιωάννου: της θεολογίας που επιχειρεί να ατενίσει, όσο είναι δυνατό στον άνθρωπο, το άρρητο μεγαλείο του Θεού.
Η Πάτμος και το μεγάλο όραμα της Αποκαλύψεως
Μία ακόμη κορυφαία σελίδα της ζωής του Αγίου Ιωάννου συνδέεται με την Πάτμο.
Εκεί, σύμφωνα με το ίδιο το βιβλίο της Αποκαλύψεως, ο Απόστολος βρέθηκε εξόριστος:
«Ἐγενόμην ἐν πνεύματι ἐν τῇ Κυριακῇ ἡμέρᾳ.»
Στην Πάτμο ο Ιωάννης αξιώθηκε να δεχθεί το μεγάλο όραμα που καταγράφεται στην Αποκάλυψη.
Η Αποκάλυψη είναι ένα βιβλίο με εικόνες, σύμβολα και δύσκολες θεολογικές παραστάσεις. Ωστόσο, ο πυρήνας του μηνύματός της είναι βαθιά παρηγορητικός: η τελική νίκη ανήκει στον Χριστό.
Η Εκκλησία δεν διαβάζει την Αποκάλυψη απλώς ως ένα βιβλίο φόβου ή ως έναν κατάλογο μελλοντικών καταστροφών. Το κέντρο της είναι ο Χριστός, το Αρνίον, η νίκη της ζωής και η τελική αποκατάσταση της δημιουργίας.
Τρία μηνύματα της Αποκαλύψεως
Η νίκη επί του πόνου
«Καὶ ἐξαλείψει ὁ Θεὸς πᾶν δάκρυον ἐκ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν, καὶ ὁ θάνατος οὐκ ἔσται ἔτι.»
Ο Ιωάννης βλέπει ένα μέλλον όπου ο ανθρώπινος πόνος δεν θα έχει τον τελευταίο λόγο.
Η πρόσκληση της προσωπικής κοινωνίας με τον Χριστό
«Ἰδοὺ ἕστηκα ἐπὶ τὴν θύραν καὶ κρούω.»
Η εικόνα είναι προσωπική και συγκλονιστική: ο Χριστός δεν επιβάλλεται. Κρούει και καλεί τον άνθρωπο να ανοίξει.
Ο τελικός λόγος ανήκει στον Χριστό
«Ἐγώ εἰμι τὸ Ἄλφα καὶ τὸ Ὦ.»
Η ιστορία δεν οδηγείται τελικά στο χάος. Στο κέντρο της βρίσκεται ο Χριστός, η αρχή και το τέλος.
«Τεκνία, ἀγαπᾶτε ἀλλήλους»
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές παραδόσεις για τα τελευταία χρόνια του Αγίου Ιωάννου αναφέρει ότι, όταν είχε πλέον γεράσει και δεν μπορούσε να μιλήσει εκτενώς, επαναλάμβανε στους μαθητές του:
«Τεκνία, ἀγαπᾶτε ἀλλήλους.»
Όταν τον ρώτησαν γιατί επαναλαμβάνει μόνο αυτή τη φράση, η παράδοση τον παρουσιάζει να απαντά ότι αυτή είναι η εντολή του Κυρίου και ότι, εάν αυτή τηρηθεί, αρκεί.
Είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό «τελευταίο μάθημα» του Ευαγγελιστή της Αγάπης.
Μετά από μια ολόκληρη ζωή αποστολής, θεολογίας, διωγμών και μαρτυρίας, ο λόγος που μένει είναι απλός:
Αγαπάτε αλλήλους.
Και αυτή η απλότητα κρύβει το βάθος ολόκληρου του Ευαγγελίου.
Η Μετάσταση του Αγίου Ιωάννου
Το τέλος της επίγειας ζωής του Αγίου Ιωάννου περιβάλλεται από ιδιαίτερη εκκλησιαστική παράδοση.
Σύμφωνα με την παράδοση που διασώζεται στο υλικό μας, ο Απόστολος έφθασε σε πολύ προχωρημένη ηλικία και ζήτησε από τους μαθητές του να ετοιμάσουν τον τάφο του. Όταν αργότερα εκείνοι αναζήτησαν το σώμα του, δεν το βρήκαν.
Η παράδοση αυτή συνδέθηκε με την εορτή της Μεταστάσεώς του και με το περίφημο «μάννα» που, κατά την εκκλησιαστική παράδοση, συνδέεται με τον τάφο του.
Το γεγονός αυτό δεν παρουσιάζεται ως απλή περιέργεια γύρω από το τέλος ενός Αγίου. Εντάσσεται στο ευρύτερο ορθόδοξο βίωμα της ελπίδας της Αναστάσεως και της νίκης της ζωής πάνω στον θάνατο.
Το απολυτίκιο της εορτής
«Ἀπόστολε Χριστῷ τῷ Θεῷ ἠγαπημένε,ἐπίταχυνον, ῥῦσαι λαὸν ἀναπολόγητον·δέχεται σε προσπίπτοντα,ὁ ἐπιπεσόντα τῷ στήθει καταδεξάμενος·ὃν ἱκέτευε, Θεολόγε,καὶ ἐπίμονον νέφος ἐθνῶν διασκεδάσαι,αἰτούμενος ἡμῖν εἰρήνηνκαὶ τὸ μέγα ἔλεος.»
Σε νεοελληνική απόδοση
Απόστολε του Χριστού και αγαπημένε μαθητή Του, σπεύσε να πρεσβεύσεις για τον λαό. Εκείνος που σε δέχθηκε να γείρεις στο στήθος Του κατά τον Μυστικό Δείπνο, δέχεται και τώρα την παράκλησή σου. Παρακάλεσέ Τον, Θεολόγε, να διαλύσει κάθε νέφος απειλής και να χαρίσει σε όλους μας ειρήνη και το μέγα έλεος.
Τι μας διδάσκει σήμερα ο Άγιος Ιωάννης;
Ο Άγιος Ιωάννης δεν μας αφήνει μόνο ένα σύνολο θεολογικών κειμένων. Μας αφήνει έναν τρόπο ζωής.
Μας διδάσκει:
Και πάνω απ’ όλα:
«Τεκνία, ἀγαπᾶτε ἀλλήλους.»
Αυτός είναι ο λόγος που θα μπορούσε να συνοψίσει ολόκληρη την πνευματική παρακαταθήκη του Ευαγγελιστή.
Ένα μήνυμα προς όλους τους αναγνώστες
Αγαπητοί αναγνώστες,
Η εορτή της Μεταστάσεως του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου γίνεται σήμερα μια ευκαιρία να σταθούμε για λίγο μακριά από τον θόρυβο της καθημερινότητας και να ακούσουμε ξανά τον απλό αλλά απαιτητικό λόγο του Ευαγγελιστή της Αγάπης:
Να αγαπάμε. Να συγχωρούμε. Να ελπίζουμε. Να μένουμε κοντά στον Χριστό.
Ο Άγιος Ιωάννης μάς δείχνει ότι η μεγάλη θεολογία μπορεί να ξεκινά από μια απλή καρδιά που αγαπά και ότι η αληθινή πνευματική ζωή δεν εξαντλείται στα λόγια, αλλά αποδεικνύεται στην καθημερινή μας συμπεριφορά.
Είθε η μνήμη του να γίνει για όλους μας αφορμή ανανεώσεως της πίστεως, ενισχύσεως στην προσωπική μας δοκιμασία και βαθύτερης αγάπης προς τον συνάνθρωπό μας.
Είθε ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, ο αγαπημένος μαθητής του Κυρίου, να πρεσβεύει για όλους μας και να μας οδηγεί πάντοτε προς τον Χριστό, την πηγή της αληθινής Αγάπης.
Χρόνια πολλά και ευλογημένα σε όλους όσοι εορτάζουν!
Ο Θεός της Αγάπης και της Ειρήνης να ευλογεί τις οικογένειές σας, να στηρίζει τους δοκιμαζομένους, να χαρίζει υγεία, δύναμη και ελπίδα και να φωτίζει κάθε βήμα της ζωής σας.
Άγιε Ιωάννη Θεολόγε, πρέσβευε υπέρ ημών.
Βιβλιογραφία
Μάξιμος ο Ομολογητής. (2012). Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών (Τόμ. Β΄). Το Περιβόλι της Παναγίας.
Μεταλληνός, Γ. Δ. (2011). Κήρυγμα και Θεολογία: Αγιολογικά Μελετήματα. Αρμός.
Παπαδόπουλος, Σ. Γ. (2019). Πατρολογία Τόμος Α΄: Εισαγωγή, Α΄ και Β΄ αιώνας. Παρουσία.
Πόποβιτς, Ι. (2006). Άνθρωπος και Θεάνθρωπος: Μελετήματα Ορθοδόξου Θεολογίας. Αστήρ.
Φούντας, Ι. (2015). Το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο: Ερμηνευτική ανάλυση. Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Χρήστου, Π. Κ. (2008). Ελληνική Πατρολογία: Γραμματεία της Αρχαίας Εκκλησίας. Κυρομάνος.
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου