Λιτανεία Παναγίας Βουλκανιωτίσσης στη Μεσσήνη.
Φωτό: κα Δώρα Βαρανάκη, Πρόεδρος Μεσσήνης
«Η χαρά μου απερίγραπτη… Η λιτανεία της Παναγίας της Βουλκανιωτίσσης στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδος», δήλωσε η κα Δώρα Βαρανάκη, Πρόεδρος της πόλης της Μεσσήνης, εκφράζοντας τη συγκίνηση και την υπερηφάνεια της για μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη που αφορά την ιστορία, την πίστη, την παράδοση και την πολιτιστική ταυτότητα της Μεσσήνης.
Η ένταξη της λιτανείας της Παναγίας Βουλκανιωτίσσης στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας δεν αποτελεί απλώς μια τιμητική καταγραφή. Είναι μια επίσημη αναγνώριση ότι ένα ζωντανό έθιμο, το οποίο μεταδίδεται από γενιά σε γενιά και εξακολουθεί να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ζωής της τοπικής κοινωνίας, έχει ιδιαίτερη πολιτιστική αξία.
Τι είναι η άυλη πολιτιστική κληρονομιά;
Όταν ακούμε τη λέξη «κληρονομιά», συνήθως σκεφτόμαστε μνημεία, αρχαιολογικούς χώρους, εκκλησίες, ιστορικά κτίρια και έργα τέχνης. Όμως η πολιτιστική κληρονομιά ενός τόπου δεν βρίσκεται μόνο σε όσα μπορούμε να αγγίξουμε και να δούμε.
Υπάρχει και η άυλη πολιτιστική κληρονομιά: οι παραδόσεις, οι γνώσεις, οι πρακτικές, τα έθιμα, οι τελετουργίες, οι εορτασμοί και οι τρόποι με τους οποίους μια κοινότητα εκφράζει και μεταδίδει την ιστορική και πολιτιστική της ταυτότητα.
Η άυλη κληρονομιά είναι, με άλλα λόγια, ένας ζωντανός πολιτισμός. Δεν βρίσκεται κλεισμένος σε μια προθήκη μουσείου. Συνεχίζεται μέσα στην καθημερινότητα των ανθρώπων, μέσα στις γιορτές, στις τελετές, στα τραγούδια, στις αφηγήσεις και στις συλλογικές μνήμες.
Σε αυτή ακριβώς την κατηγορία εντάσσεται και η λιτανεία της Παναγίας Βουλκανιωτίσσης.
Μια παράδοση που ενώνει πίστη και ιστορική μνήμη
Η λιτανεία της εικόνας της Παναγίας Βουλκανιωτίσσης αποτελεί μια από τις σημαντικότερες θρησκευτικές και κοινωνικές παραδόσεις της Μεσσήνης. Κάθε χρόνο η εικόνα μεταφέρεται από την Ιερά Μονή Βουλκάνου προς τη Μεσσήνη, σε μια πορεία που έχει αποκτήσει διαχρονικά ιδιαίτερη σημασία για τους κατοίκους της πόλης και της ευρύτερης περιοχής.
Δεν πρόκειται μόνο για μια θρησκευτική τελετή. Για την τοπική κοινωνία αποτελεί ένα γεγονός που συνδέει το παρελθόν με το παρόν.
Οι άνθρωποι που συμμετέχουν σήμερα στη λιτανεία ακολουθούν μια παράδοση που παρέλαβαν από τους προηγούμενους. Και με τη σειρά τους την παραδίδουν στις επόμενες γενιές.
Αυτό ακριβώς είναι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς: η συνέχεια.
Η παράδοση δεν παραμένει ίδια επειδή βρίσκεται καταγεγραμμένη σε ένα βιβλίο. Παραμένει ζωντανή επειδή οι άνθρωποι εξακολουθούν να τη βιώνουν, να συμμετέχουν σε αυτήν και να της δίνουν νόημα.
Η σημασία για τη Μεσσήνη
Για τη Μεσσήνη, η αναγνώριση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Η λιτανεία αποτελεί ένα γεγονός που υπερβαίνει τα όρια μιας θρησκευτικής εορτής και λειτουργεί ως σημείο αναφοράς της συλλογικής ταυτότητας της πόλης.
Κάθε χρόνο συγκεντρώνει ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών. Η παλαιότερη γενιά μεταφέρει τις μνήμες και τις εμπειρίες της, ενώ οι νεότεροι γνωρίζουν και βιώνουν μια παράδοση που αποτελεί μέρος της ιστορίας του τόπου τους.
Έτσι, η λιτανεία λειτουργεί ως ένας άτυπος «δεσμός» ανάμεσα στις γενιές.
Η εγγραφή της στο Εθνικό Ευρετήριο σημαίνει ότι αυτή η ιδιαίτερη πολιτιστική αξία αναγνωρίζεται πλέον και σε εθνικό επίπεδο. Η Μεσσήνη δεν διατηρεί απλώς ένα τοπικό έθιμο· συμβάλλει στη συνολική πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας.
Δεν είναι «μουσειοποίηση» της παράδοσης
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να γίνει κατανοητό ότι η ένταξη μιας παράδοσης στο Εθνικό Ευρετήριο δεν σημαίνει ότι αυτή μετατρέπεται σε ένα στατικό έκθεμα.
Αντίθετα, στόχος της καταγραφής της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς είναι να αναγνωριστεί και να υποστηριχθεί η ζωντανή συνέχεια μιας πρακτικής.
Η λιτανεία δεν αποκτά αξία επειδή καταγράφηκε. Είχε αξία πολύ πριν από την επίσημη αναγνώρισή της. Η καταγραφή έρχεται να αναδείξει αυτή την αξία, να διασώσει τη γνώση γύρω από το έθιμο και να ενισχύσει την προσπάθεια ώστε η παράδοση να συνεχίσει να υπάρχει και στο μέλλον.
Με αυτόν τον τρόπο, η πολιτεία και η κοινωνία αναγνωρίζουν ότι ο πολιτισμός δεν αποτελεί μόνο υπόθεση του παρελθόντος. Είναι μια ζωντανή διαδικασία που συνεχίζεται στο παρόν και δημιουργεί παρακαταθήκη για το μέλλον.
Μια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές
Ίσως η σημαντικότερη διάσταση αυτής της εξέλιξης να βρίσκεται ακριβώς εδώ: στην ευθύνη της επόμενης ημέρας.
Η αναγνώριση αποτελεί τιμή, αλλά ταυτόχρονα και ευθύνη. Η παράδοση χρειάζεται ανθρώπους που θα συνεχίσουν να τη γνωρίζουν, να τη σέβονται και να συμμετέχουν σε αυτήν.
Χρειάζεται επίσης η νέα γενιά να κατανοήσει ότι η λιτανεία δεν είναι απλώς μια επαναλαμβανόμενη ετήσια εκδήλωση. Είναι ένα κομμάτι της ιστορικής μνήμης της Μεσσήνης.
Μέσα από αυτήν μπορούν να γνωρίσουν την ιστορία του τόπου, τη σχέση της τοπικής κοινωνίας με την πίστη, τις παραδόσεις των προγόνων τους και τον τρόπο με τον οποίο μια κοινότητα δημιουργεί και διατηρεί την πολιτιστική της ταυτότητα.
Μια ξεχωριστή στιγμή για τη Μεσσήνη
Η δήλωση της κας Δώρας Βαρανάκη, «Η χαρά μου απερίγραπτη», αποτυπώνει με χαρακτηριστικό τρόπο το συναίσθημα που προκαλεί αυτή η αναγνώριση.
Πίσω από τη χαρά υπάρχει η ιστορία ενός τόπου, η προσπάθεια ανθρώπων που διατήρησαν την παράδοση, η συμμετοχή των κατοίκων και η βαθιά σχέση της Μεσσήνης με την Παναγία Βουλκανιώτισσα.
Η εγγραφή στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας αποτελεί μια σημαντική στιγμή για τη Μεσσήνη. Είναι μια επίσημη επιβεβαίωση ότι η λιτανεία της Παναγίας Βουλκανιωτίσσης αποτελεί μέρος ενός ζωντανού πολιτιστικού πλούτου που αξίζει να διατηρηθεί.
Και ίσως το σημαντικότερο μήνυμα να είναι πως η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι μόνο όσα μας άφησαν οι προηγούμενες γενιές. Είναι και όσα εμείς επιλέγουμε να παραδώσουμε στις επόμενες.
Η λιτανεία της Παναγίας Βουλκανιωτίσσης, λοιπόν, συνεχίζει την πορεία της. Από γενιά σε γενιά, από την Ιερά Μονή Βουλκάνου προς τη Μεσσήνη, μεταφέρει μαζί της όχι μόνο την εικόνα της Παναγίας, αλλά και μνήμες, συναισθήματα, πίστη, ιστορία και την ίδια την πολιτιστική ταυτότητα ενός τόπου.
Η επίσημη αναγνώρισή της στο Εθνικό Ευρετήριο αποτελεί έναν ακόμη σταθμό αυτής της μακράς διαδρομής. Το ουσιαστικό ζητούμενο, όμως, παραμένει η συνέχεια: να εξακολουθήσει η παράδοση να βιώνεται από τους ανθρώπους της Μεσσήνης και να παραδίδεται ζωντανή στις γενιές που έρχονται.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου