Οι μπάμιες στη Βαλύρα μεγαλώνουν μαζί με την αγάπη μας

Μία σακούλα με λογής λογής φασολάκια και τρυφερές μπάμιες από το καρπερό μποστάνι του κυρίου Γιώργου Φωτεινού στη Βαλύρα ήταν η έκπληξη της ημέρας, αλλά όχι η κορύφωσή της, μέχρι που στον πάτο της σακούλας αντικρίσαμε το υπερθέαμα: μία τεράστια και εύρωστη μπάμια, μεγάλη τόσο όσο μαζί και οι δύο παλάμες μας! Αν είναι δυνατόν, αναρωτηθήκαμε στο Μπιζάνι της Βαλύρας, αυτή η μπάμια τι είδους συμβόλαιο υπέγραψε με τη φύση στους μπαξέδες  του χωριού μας;

Είναι γεγονός ότι ο κύριος Γιώργος Φωτεινός με τη φιλοπονία του καταφέρνει το ακατόρθωτο. Το να επιβραβεύσει όμως τους κόπους του μία τόσο μεγάλη μπάμια, δεν έχει  καταγραφεί ξανά στα λαογραφικά αρχεία της Βαλύρας. Με αγάπη, η ταπεινή μπάμια, κρυμμένη στον πάτο της σακούλας, προσφέρθηκε προς βρώση στην αγαπημένη εξαδέλφη του κυρίου Φωτεινού, την κυρία Μαρία Φωτεινού Χρηστάκη. Εκείνη, με τη σειρά της, δεν την τηγάνισε ούτε την κοκκίνισε με συνοπτικές διαδικασίες· αντίθετα, την ξανατοποθέτησε προσεκτικά στον πάτο της σακούλας και την έβγαλε βόλτα στη γειτονιά, για να χαρεί και η γειτόνισσά της  όπως ακριβώς χάρηκε και η ίδια.

Η ιστορία της μπάμιας: Από τους Φαραώ στους Ελληνικούς μπαξέδες

Η μπάμια (επιστημονικά Abelmoschus esculentus) κουβαλά μια ιστορία αιώνων που ξεκινά από τη Νότια Ασία και την Αφρική, με τις ρίζες της να εντοπίζονται στην Αιθιοπία και την αρχαία Αίγυπτο. Οι Αιγύπτιοι λάτρευαν αυτό το φυτό, ενώ υπάρχουν αναφορές ότι ακόμη και η Κλεοπάτρα την περιλάμβανε στη διατροφή της για τις ευεργετικές της ιδιότητες.

Στον Ελλαδικό χώρο και στη Βαλκανική χερσόνησο, η μπάμια έφτασε κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, παίρνοντας το όνομά της από την τουρκική λέξη bamya. Γρήγορα ρίζωσε βαθιά στην Ελληνική ύπαιθρο και έγινε αναπόσπαστο κομμάτι της γαστρονομικής μας παράδοσης. Στα λαογραφικά μας δεδομένα, η καλλιέργεια της μπάμιας θεωρούνταν πάντα δείγμα νοικοκυροσύνης. Επειδή το μάζεμά της απαιτεί υπομονή, καθημερινό έλεγχο μέσα στο λιοπύρι του καλοκαιριού και προσοχή για τα «αγκάθια» της, οι παλιοί έλεγαν πως ο καλός μπαξές φαίνεται από τις μπάμιες του. Όταν μάλιστα η γη της Μεσσηνίας συναντά το μεράκι του καλλιεργητή, η φύση κάνει το θαύμα της, γεννώντας καρπούς-υπερθέαμα σαν αυτόν του κυρίου Γιώργου Φωτεινού.

Παραδοσιακή συνταγή: Μπάμιες κοκκινιστές, τηγανητές

Στη Βαλύρα και σε όλη την Πελοπόννησο, το μυστικό για τις τέλειες μπάμιες κρύβεται στο προετοιμασία τους, ώστε να μη βγάλουν τα «σάλια» τους, αλλά και στο αρχικό τηγάνισμα που θωρακίζει τη γεύση τους.

Υλικά:

• 1 κιλό μπάμιες φρέσκες
• 2 μεγάλα ξερά κρεμμύδια, ψιλοκομμένα
• 2-3 σκελίδες σκόρδο, σε φέτες
• 4-5 ώριμες ντομάτες στον τρίφτη (ή ένα κουτί κονκασέ)
• 1 φλιτζάνι ελαιόλαδο (για το τηγάνισμα και τη σάλτσα)
• 1/2 φλιτζάνι ξίδι
• Αλάτι, πιπέρι και μια πρέζα ζάχαρη
• Φρέσκο μαϊντανό ψιλοκομμένο

Εκτέλεση:

1. Η προετοιμασία: Καθαρίζουμε τις μπάμιες στο κοτσάνι τους γύρω-γύρω, τν κάνουμε  σαν κώνο, χωρίς να ανοίξουμε το εσωτερικό τους. Τις πλένουμε, τις ραντίζουμε με   ξίδι και χοντρό αλάτι, και τις αφήνουμε στον ήλιο για 1-2 ώρες να στεγνώσουν.
2. Το τηγάνισμα: Σε ένα βαθύ τηγάνι βάζουμε ελαιόλαδο και, μόλις κάψει, ρίχνουμε τις μπάμιες σε δόσεις. Τις τηγανίζουμε ελαφρά για 3-4 λεπτά μέχρι να αλλάξουν χρώμα και να «σφίξουν». Τις βγάζουμε με τρυπητή κουτάλα σε ένα σκεύος.
3. Η σάλτσα: Στο ίδιο λάδι (αφού κρατήσουμε όσο χρειάζεται), σοτάρουμε το κρεμμύδι και το σκόρδο μέχρι να γυαλίσουν. Προσθέτουμε  τριμμένη ντομάτα,   ζάχαρη, αλάτι και πιπέρι. Αφήνουμε τη σάλτσα να πάρει μια βράση για 5 λεπτά.
4. Το σμίξιμο: Στρώνουμε τις τηγανητές μπάμιες όμορφα σε έναν ταβά ή μια πλατιά κατσαρόλα. Περιχύνουμε με την κόκκινη σάλτσα και προσθέτουμε ελάχιστο ζεστό νερό (οι μπάμιες δεν θέλουν πολύ ανακάτευμα για να μη διαλυθούν, μόνο κούνημα της κατσαρόλας).
5. Το ψήσιμο: Σιγοβράζουμε σε χαμηλή φωτιά για περίπου 30-40 λεπτά, μέχρι να μείνουν μόνο με το λάδι τους. Προς το τέλος, πασπαλίζουμε με τον φρέσκο μαϊντανό. Συνοδεύεται απαραίτητα με χωριάτικο ψωμί και βαρελίσια φέτα.

Ένα μεγάλο ευχαριστώ

Κλείνοντας αυτό το μικρό λαογραφικό αφιέρωμα, οφείλουμε να εκφράσουμε τις πιο θερμές μας ευχαριστίες στον κύριο Γιώργο Φωτεινό. Άνθρωποι σαν κι εκείνον, με τη φιλοπονία, την αγάπη για τη γη και την ανοιχτή τους καρδιά, κρατούν ζωντανή την αυθεντική παράδοση του τόπου μας και μας θυμίζουν ότι οι πιο όμορφες εκπλήξεις κρύβονται πάντα στα απλά, στα καθημερινά και στα καμωμένα με αγάπη. Να είστε πάντα καλά, κύριε Γιώργο, και του χρόνου με ακόμα μεγαλύτερες σοδειές!