Πότε αναμένεται η αντιστροφή των υδάτων στον Ιορδάνη ποταμό για το έτος 2026

                                              Φωτό: Pinterest

Εισαγωγή

Η εορτή των Θεοφανείων κατέχει κεντρική θέση στη λειτουργική και θεολογική παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας, καθώς συνδέεται άμεσα με τη Βάπτιση του Ιησού Χριστού στον ποταμό Ιορδάνη και τη φανέρωση της Αγίας Τριάδος. Στο πλαίσιο αυτής της εορτής, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το φαινόμενο που, σύμφωνα με εκκλησιαστικές μαρτυρίες και αφηγήσεις πιστών, παρατηρείται κατά τον Μεγάλο Αγιασμό των Υδάτων στον Ιορδάνη ποταμό: η λεγόμενη «αντιστροφή των υδάτων». 

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι σχετικές μαρτυρίες περί της «αντιστροφής των υδάτων» συνδέονται χρονικά με τον εορτασμό των Θεοφανείων σύμφωνα με το παλαιό (Ιουλιανό) ημερολόγιο. Συγκεκριμένα, το φαινόμενο αναφέρεται ότι παρατηρείται κάθε χρόνο, κατά τις ημερομηνίες 18 ή 19 Ιανουαρίου του πολιτικού ημερολογίου, όταν η εορτή των Φώτων τελείται στον Ιορδάνη ποταμό από το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων.

Το παρόν κείμενο επιχειρεί να εξετάσει το φαινόμενο αυτό μέσα από τη θεολογική του σημασία, τις βιβλικές αναφορές και τις σύγχρονες ερμηνευτικές προσεγγίσεις, χωρίς να παραγνωρίζεται η διάκριση μεταξύ πίστης και επιστημονικής ανάλυσης.

1. Βιβλική και πατερική θεμελίωση

Η ιδέα της αντιστροφής της ροής των υδάτων αντλείται πρωτίστως από την Αγία Γραφή. Στον Ψαλμό 113 (114 κατά το εβραϊκό κείμενο) αναφέρεται χαρακτηριστικά: «Ὁ Ἰορδάνης ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω» (Ψαλμ. 113:3). Η φράση αυτή ερμηνεύεται από την πατερική παράδοση ως προτύπωση της θείας παρουσίας και της δύναμης του Θεού επί της κτίσεως.

Οι Πατέρες της Εκκλησίας, όπως ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, δεν εστιάζουν σε φυσικές μεταβολές του ποταμού, αλλά στη θεολογική ανακαίνιση της κτίσης μέσω της Βάπτισης του Χριστού. Ο Ιορδάνης, ως στοιχείο της φύσης, υποτάσσεται στον Δημιουργό του, γεγονός που εκφράζεται συμβολικά με την «επιστροφή» ή «αναστροφή» των υδάτων.

2. Η εκκλησιαστική παράδοση των Θεοφανείων στον Ιορδάνη

Στη σύγχρονη εκκλησιαστική πράξη, ο εορτασμός των Θεοφανείων στο σημείο της Βάπτισης του Χριστού (Qasr al-Yahud) συνοδεύεται από μαρτυρίες προσκυνητών που αναφέρουν έντονη ανατάραξη των υδάτων, στροβιλισμούς και για λίγα λεπτά αντιστροφή των υδάτων, πρόσκαιρη αλλαγή της κατεύθυνσης της ροής. Το φαινόμενο αυτό συνδέεται άμεσα με τη στιγμή της ρίψης του Σταυρού από τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων στο νερό του Ιορδάνου ποταμού, κατά τον Μεγάλο Αγιασμό, στις 18 ή 19  Ιανουαρίου, με βάση το παλιό (Ιουλιανό) ημερολόγιο.

Τη στιγμή που ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων ρίχνει τους σταυρούς στο νερό για τον καθαγιασμό, ο ποταμός αρχίζει να «αναβράζει», δημιουργούνται φυσαλίδες και κύματα, και τα νερά αλλάζουν κατεύθυνση, ρέοντας προς τα πίσω για αρκετά λεπτά.  Το φαινόμενο θεωρείται επανάληψη του βιβλικού θαύματος κατά τη βάπτιση του Χριστού.   Η αντίστροφη ροή φέρεται να διαρκεί όσο οι σταυροί παραμένουν στο νερό. Μόλις αφαιρεθούν, ο ποταμός επανέρχεται στην κανονική του πορεία προς τη Νεκρά Θάλασσα.

Για τους πιστούς, η εμπειρία αυτή αποτελεί βιωματική επιβεβαίωση της ιερότητας του γεγονότος και συνέχεια του θαύματος της Βάπτισης. Η Εκκλησία, ωστόσο, δεν έχει διατυπώσει επίσημο δογματικό ορισμό περί φυσικής αντιστροφής της ροής, αφήνοντας το γεγονός στο επίπεδο της πίστης και της προσωπικής εμπειρίας.

3. Σύγχρονες επιστημονικές προσεγγίσεις

Από επιστημονική σκοπιά, έχουν διατυπωθεί υποθέσεις που επιχειρούν να ερμηνεύσουν το παρατηρούμενο φαινόμενο μέσω υδρολογικών και γεωφυσικών παραγόντων, όπως οι στροβιλισμοί, οι μεταβολές της ταχύτητας ροής, καθώς και η τεκτονική δραστηριότητα της περιοχής του Ιορδάνη. Ωστόσο, δεν υπάρχουν επαρκή εμπειρικά δεδομένα ή συστηματικές μετρήσεις που να τεκμηριώνουν πλήρη και γενικευμένη αντιστροφή της ροής του ποταμού.

Η επιστημονική προσέγγιση, περιοριζόμενη στα μετρήσιμα δεδομένα, δεν δύναται να επιβεβαιώσει ή να διαψεύσει τη θαυματουργική διάσταση του γεγονότος, η οποία ανήκει στο πεδίο της θεολογίας και της πίστης.

4. Πότε αναμένεται η αντιστροφή των υδάτων στον Ιορδάνη ποταμό

Για το τρέχον έτος 2026, ο εορτασμός  των Θεοφανείων αναμένεται να πραγματοποιηθεί στις 19 Ιανουαρίου, ημερομηνία κατά την οποία συγκεντρώνονται χιλιάδες προσκυνητές στο σημείο της Βάπτισης του Χριστού (Qasr al-Yahud), προσδίδοντας στο γεγονός τόσο λειτουργική όσο και βιωματική διάσταση.

Επίλογος

Η «αντιστροφή των υδάτων» του Ιορδάνη κατά την εορτή των Θεοφανείων αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα όπου η θεολογική ερμηνεία και η ανθρώπινη εμπειρία υπερβαίνουν τα όρια της καθαρά φυσικής εξήγησης. Είτε ως συμβολική έκφραση της βιβλικής αλήθειας είτε ως βιωματικό γεγονός για τους πιστούς, το φαινόμενο αυτό υπογραμμίζει τον κεντρικό θεολογικό πυρήνα των Θεοφανείων: τον αγιασμό της κτίσης και τη φανέρωση του Θεού μέσα στον κόσμο. Η αξία του, τελικά, δεν έγκειται στην επιβεβαίωση ενός φυσικού θαύματος, αλλά στη θεολογική του σημασία και στη ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας.

Βιβλιογραφία  

Αγία Γραφή. (χ.χ.). Ψαλμοί. Αθήνα: Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Γρηγόριος ο Θεολόγος. (1990). Λόγοι Θεολογικοί. Αθήνα: Πατερικαί Εκδόσεις «Γρηγόριος Παλαμάς».

Ιωάννης Χρυσόστομος. (1998). Ομιλίες εις τα Θεοφάνεια. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Π. Πουρναράς.

Ware, K. (1993). The Orthodox Way. Crestwood, NY: St. Vladimir’s Seminary Press.

Yannaras, C. (2006). Orthodoxy and the West. Brookline, MA: Holy Cross Orthodox Press.

-Λόγος Θείου Φωτός