Η Αντιμετώπιση των Ζιζανίων στους Ελαιώνες της Βαλύρας

 

 

                                                   Φωτό: Stasinos Bovis, FB

 

Εισαγωγή

Η διαχείριση των ζιζανίων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη βιωσιμότητα και την παραγωγικότητα των ελαιώνων. Στη Βαλύρα, όπου οι ελαιώνες συνδυάζουν παραδοσιακή καλλιέργεια και σύγχρονες απαιτήσεις ποιότητας, η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου καταπολέμησης ζιζανίων επηρεάζει άμεσα την υγεία του εδάφους, τη μακροχρόνια απόδοση των δέντρων και το περιβάλλον.Το ερέθισμα  γι΄αυτή την ανάρτηση, μας το έδωσε ο δραστήριος ελαιοπαραγωγός βιολογικής καλλιέργειας στη Βαλύρα, κ. Στασινός Αθαν. Μπόβης, με  σχετική φωτογραφία στη σελίδα του στο FB.

Η σύγχρονη επιστημονική γνώση δείχνει ότι η μείωση της έντασης κατεργασίας του εδάφους και ο περιορισμός της χημικής ζιζανιοκτονίας οδηγούν σε πιο ανθεκτικούς και υγιείς ελαιώνες (Gómez et al., 2011).

Παρουσίαση των βασικών μεθόδων αντιμετώπισης ζιζανίων

1. Φρέζα (Μηχανική κατεργασία εδάφους)

Η φρέζα χρησιμοποιείται ευρέως λόγω της άμεσης και γρήγορης απομάκρυνσης των ζιζανίων. Ωστόσο, η συχνή χρήση της προκαλεί:

• Διάβρωση εδάφους

• Καταστροφή ριζικού συστήματος

• Μείωση οργανικής ουσίας (Montanaro et al., 2017)

Ιδιαίτερα σε επικλινή εδάφη της περιοχής μας, η διάβρωση μπορεί να είναι σημαντική.

2. Καταστροφέας (Χορτοκοπή – Mulching)

Ο καταστροφέας θεωρείται σήμερα η πιο ισορροπημένη λύση. Κόβει τα ζιζάνια χωρίς να διαταράσσει το έδαφος, αφήνοντας φυτικό υπόλειμμα που:

• Διατηρεί την υγρασία

• Αυξάνει την οργανική ουσία

• Προστατεύει από τη διάβρωση

Έρευνες δείχνουν ότι η χορτοκοπή βελτιώνει τη βιολογική δραστηριότητα του εδάφους και τη μικροβιακή ισορροπία (Gómez et al., 2014).

3. Ζιζανιοκτονία (Χημική καταπολέμηση)

Η χρήση ζιζανιοκτόνων προσφέρει ευκολία και χαμηλό κόστος εργασίας, όμως:

• Δημιουργεί ανθεκτικά ζιζάνια

• Υποβαθμίζει το έδαφος

• Ενέχει περιβαλλοντικούς και υγειονομικούς κινδύνους

Η επιστημονική βιβλιογραφία προτείνει τη στοχευμένη και περιορισμένη χρήση, μόνο όπου είναι απολύτως αναγκαίο (European Food Safety Authority, 2017).

                                       Στιγμές ανεμελιάς, μετά την χορτοκοπή 

                                       στους ελαιώνες της οικογένειας Μπόβη.

Παραδείγματα εφαρμογής στη Βαλύρα

Τα  παρακάτω παραδείγματα δείχνουν ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση των ζιζανίων δεν βασίζεται σε μία μόνο πρακτική, αλλά σε συνδυασμό μεθόδων προσαρμοσμένων στο έδαφος, στην ηλικία των δέντρων και στη μορφολογία του ελαιώνα. Η μείωση της έντονης κατεργασίας περιορίζει τη διάβρωση και τη συμπίεση του εδάφους, ενώ η διατήρηση φυτικής κάλυψης ενισχύει τη μικροβιακή ζωή. Έτσι, ο ελαιώνας λειτουργεί ως ένα πιο σταθερό και ανθεκτικό αγροοικοσύστημα, με μικρότερη εξάρτηση από εξωτερικές εισροές.

• Παράδειγμα 1: Ελαιώνας με ήπια κλίση εφαρμόζει 1 φρεζάρισμα τον χειμώνα και 2–3 χορτοκοπές την άνοιξη–καλοκαίρι → μείωση κόστους και καλύτερη συγκράτηση υγρασίας.

• Παράδειγμα 2: Βιολογικός ελαιώνας χρησιμοποιεί αποκλειστικά καταστροφέα → αύξηση οργανικής ουσίας και καλύτερη αντοχή στην ξηρασία.

• Παράδειγμα 3: Στοχευμένη ζιζανιοκτονία μόνο γύρω από κορμούς νεαρών δέντρων → προστασία χωρίς γενικευμένη επιβάρυνση.

Ωφέλειες από τη σωστή διαχείριση των ζιζανίων

Οι ωφέλειες της ορθής διαχείρισης ζιζανίων δεν είναι άμεσα ορατές μόνο στη μείωση του κόστους, αλλά κυρίως στη μακροχρόνια υγεία του εδάφους και των δέντρων.

• Υγιέστερο ριζικό σύστημα

• Βελτίωση της δομής και γονιμότητας του εδάφους

• Μείωση εισροών (καύσιμα, φυτοφάρμακα)

• Μακροχρόνια, σταθερότερη παραγωγή

Σύμφωνα με μελέτες, οι ελαιώνες με μειωμένη κατεργασία παρουσιάζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στην κλιματική μεταβλητότητα (Ramos et al., 2011).  Η βελτίωση της εδαφικής δομής αυξάνει τη διαθεσιμότητα νερού και θρεπτικών στοιχείων, ενώ μειώνει το στρες των ελαιόδεντρων σε ξηρές συνθήκες. Με αυτόν τον τρόπο, η παραγωγή γίνεται πιο σταθερή στον χρόνο και λιγότερο ευάλωτη σε κλιματικές και περιβαλλοντικές πιέσεις.

Η εμπειρία του παρελθόντος στη Βαλύρα

Λέγει ο κ. Αθανάσιος Στασ. Μπόβης, μαθηματικός και πατέρας του Στασινού:

Πράγματι οι καταστροφείς δώσανε στον πρωτογενή τομέα μεγάλη βοήθεια για την αντιμετώπιση των ζιζανίων στις καλλιέργειες και ειδικότερα στην προστασία του περιβάλλοντος και την αποφυγή της επιβάρυνσής του από επικίνδυνες χημικές ουσίες.

Ο εξοπλισμός των παραγωγών με τα κατάλληλα μηχανήματα βέβαια έχει αρκετό κόστος και χρειάζεται η βοήθεια του κρατικού και τραπεζικού μηχανισμού για να διευκολύνει την προμήθειά του.

Και για την ιστορία στις γενιές των πατεράδων μας το ρόλο των χορτοκοπτικών είχαν αναλάβει τα κοπάδια των προβάτων και άλλων ζώων.Έτσι αλληλοστήριζαν η Γεωργία την Κτηνοτροφία και αντιστρόφως.

 

Συμπεράσματα

Η αντιμετώπιση των ζιζανίων δεν είναι απλώς θέμα «καθαρού χωραφιού», αλλά στρατηγική επιλογή. Η υπερβολική φρέζα και η αλόγιστη χρήση ζιζανιοκτόνων υπονομεύουν τη μακροχρόνια υγεία του ελαιώνα. Ο συνδυασμός λιγότερης φρέζας, περισσότερης χορτοκοπής και σεβασμού στο έδαφος αποτελεί την πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση.

Επίλογος

Ο σύγχρονος ελαιοκαλλιεργητής της Βαλύρας καλείται να συνδυάσει την παράδοση με τη γνώση. Η επιστήμη δεν έρχεται να αντικαταστήσει την εμπειρία, αλλά να τη συμπληρώσει, διασφαλίζοντας έναν παραγωγικό και βιώσιμο ελαιώνα για τις επόμενες γενιές.

Ευχή

Ευχόμαστε οι ελαιώνες της Βαλύρας να παραμείνουν υγιείς, παραγωγικοί και ζωντανοί, προσφέροντας ποιοτικό ελαιόλαδο, με σεβασμό στη γη που μας θρέφει.

Βιβλιογραφία  

Gómez, J. A., Guzmán, M. G., Giráldez, J. V., & Fereres, E. (2011). The influence of cover crops and tillage on water and soil erosion in olive orchards. Agricultural Water Management, 98(4), 537–548.

Gómez, J. A., Sobrinho, T. A., Giráldez, J. V., & Fereres, E. (2014). Soil management effects on runoff, erosion and soil properties in an olive grove of Southern Spain. Soil and Tillage Research, 131, 63–72.

Montanaro, G., Xiloyannis, C., & Dichio, B. (2017). Sustainable management of soil in olive orchards. Acta Horticulturae, 1150, 211–218.

Ramos, M. C., Cots-Folch, R., & Martínez-Casasnovas, J. A. (2011). Effects of land terracing on soil properties in a Mediterranean vineyard. Soil Use and Management, 27(4), 548–556.

Θερμές ευχαριστίες στον κ. Στασινό Αθαν. Μπόβη, ελαιοπαραγωγό βιολογικής καλλιέργειας στη Βαλύρα, που ενέπνευσε το θέμα αυτής της ανάρτησης, επίσης για το φωτογραφικό υλικό.