Ἅγιος Θεόδωρος ὁ Τήρων: Βίος, Θαύματα καὶ Πνευματικοὶ Μαργαρίτες

 

Φωτό: Ε.Η.Κ.

1. Εἰσαγωγή

Ὁ Ἅγιος Θεόδωρος ὁ Τήρων ἀνήκει στὸν πάνσεπτο χορό τῶν Μεγαλομαρτύρων τῆς Ἐκκλησίας μας καὶ ἡ μνήμη του τιμᾶται στὶς 17 Φεβρουαρίου, ἐνῶ τὸ θαῦμα τῶν κολλύβων ἀνακαλεῖται λειτουργικὰ τὸ πρῶτο Σάββατο τῶν Νηστειῶν. Ἡ προσωνυμία «Τήρων» προέρχεται ἀπὸ τὴ λατινικὴ λέξη tiro καὶ σημαίνει τὸν νεοσύλλεκτο στρατιώτη, στοιχεῖο ποὺ ἀποκαλύπτει ὅτι ὁ Ἅγιος ἦταν νέος στὴν ἡλικία ὅταν ἐκλήθη νὰ ὁμολογήσει τὸν Χριστό. Ὁ βίος του, ὅπως διασώζεται στὸ Συναξάρι καὶ στὸ Ἐγκώμιο τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου Νύσσης (Gregory of Nyssa, 2007), ἀποτελεῖ θεολογικὸ καὶ ἠθικὸ πρότυπο γιὰ κάθε ἐποχή.

2. Ιστορικὸ πλαίσιο καὶ νεανικὰ χρόνια

Ὁ Ἅγιος Θεόδωρος γεννήθηκε στὴν περιοχή τοῦ Πόντου, πιθανότατα στὴν Ἀμάσεια ἢ στὰ Εὐχάιτα, κατὰ τὸ τέλος τοῦ 3ου αἰῶνος. Ἡ περίοδος ἦταν δύσκολη γιὰ τοὺς Χριστιανούς, καθὼς οἱ διωγμοὶ εἶχαν ἐνταθεῖ ἐπὶ Διοκλητιανοῦ καὶ Γαλερίου. Ὡς νεοσύλλεκτος στρατιώτης, ὁ Θεόδωρος ἐντάχθηκε στὸ ρωμαϊκὸ στράτευμα, ἀλλὰ ἡ καρδιά του ἦταν ἀφιερωμένη στὸν Χριστό.

Σύμφωνα μὲ τὸ Συναξάρι τῆς 17ης Φεβρουαρίου (Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος, 2004), ὅταν ἐδόθη διαταγὴ νὰ θυσιάσουν οἱ στρατιῶτες στὰ εἴδωλα, ὁ Θεόδωρος ἀρνήθηκε ἀπερίφραστα. Ἡ ὁμολογία του ἦταν συνειδητὴ πράξη πίστεως καὶ ὄχι παρορμητικὴ ἀντίδραση.

3. Ἡ ὁμολογία καὶ τὸ μαρτύριο

Ὁ Ἅγιος Θεόδωρος, ἀρνούμενος νὰ θυσιάσει στὰ εἴδωλα, ἐδήλωσε ὅτι λατρεύει μόνον τὸν ἕνα ἀληθινὸ Θεό. Κατὰ τὴν ἁγιολογικὴ παράδοση, ἔκαψε τὸν ναὸ τῆς θεᾶς Κυβέλης, ὁμολογώντας ὅτι οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δὲν εἶναι ἀληθινοί θεοί. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης (2007) περιγράφει τὴν ἀνδρεία του ὡς «πῦρ πίστεως» ποὺ ὑπερέβη τὸ πῦρ τοῦ μαρτυρίου.

Μετὰ ἀπὸ βασανιστήρια, καταδικάστηκε νὰ καεῖ ζωντανός. Ἡ στάση του ἀπέναντι στὸν θάνατο ἦταν γεμάτη εἰρήνη καὶ βεβαιότητα ἀναστάσεως. Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος (2004) σημειώνει ὅτι ὁ μάρτυς ἀντικρίζει τὸν θάνατο ὡς μετάβαση πρὸς τὴν ἀληθινὴ ζωή.

4. Τὸ θαῦμα τῶν κολλύβων

Περὶ τὸ 362 μ.Χ., ἐπὶ βασιλείας Ἰουλιανοῦ τοῦ Παραβάτου, ἐπιχειρήθηκε νὰ μολυνθοῦν οἱ τροφὲς τῶν Χριστιανῶν μὲ εἰδωλόθυτα. Ὁ Ἅγιος Θεόδωρος ἐμφανίστηκε σὲ ὄραμα στὸν Πατριάρχη Εὐδόξιο καὶ ὑπέδειξε νὰ βράσουν κόλλυβα, ὥστε νὰ διαφυλαχθοῦν ἀπὸ τὸν μολυσμό (Συναξάριον, 2004). Ἡ ἐκκλησιαστικὴ παράδοση βλέπει στὸ γεγονὸς αὐτὸ ἀπόδειξη τῆς ζώσης παρουσίας τῶν Ἁγίων μέσα στὸ Σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ Ἅγιος Βασίλειος ὁ Μέγας (2007) διδάσκει ὅτι ἡ θεία πρόνοια ἐνεργεῖ ἱστορικὰ, ὅταν ὁ λαὸς τοῦ Θεοῦ ἐμπιστεύεται τὴν χάρη Του.

5. Ἄλλα θαύματα

Ἡ παράδοση ἀναφέρει θεραπείες ἀσθενῶν, σωτηρίες ἀπὸ κινδύνους πολέμου καὶ πυρκαγιές, ἀπελευθερώσεις αἰχμαλώτων καὶ ἐνίσχυση πιστῶν σὲ περιόδους διωγμῶν. Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός (1998) ἐπιβεβαιώνει ὅτι οἱ Ἅγιοι, ὡς φίλοι τοῦ Θεοῦ, μεσιτεύουν ὑπὲρ τῶν πιστῶν.

6. Πνευματικοὶ Μαργαρίτες

 6.1 Ἡ παρρησία τῆς ὁμολογίας

Ὁ Ἅγιος Θεόδωρος δὲν ἔκρυψε τὴν πίστη του. Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος (2004) ἐπισημαίνει ὅτι ἡ ἀρετὴ λάμπει ἐν κινδύνοις. Σκεφθεῖτε ἕναν φοιτητὴ ποὺ δέχεται πίεση νὰ ἀποκηρύξει τὶς χριστιανικὲς του ἀρχές γιὰ νὰ γίνει ἀρεστὸς στὴν παρέα του. Ἐκεῖνος, ἤρεμα καὶ μὲ σεβασμό, δηλώνει ὅτι ἡ πίστη του δὲν εἶναι διαπραγματεύσιμη. Ἂν καὶ ἀρχικὰ χλευάζεται, ἡ σταθερότητά του ἐμπνέει ἕναν συμφοιτητὴ του ποὺ δοκιμάζεται ἐσωτερικά. Ἡ μικρὴ αὐτὴ ὁμολογία γίνεται σπόρος ἐλπίδας. Ἔτσι ἡ παρρησία τοῦ Ἁγίου ζεῖ στὴ σύγχρονη καθημερινότητα.

6. 2 Ἡ θυσιαστικὴ ἀγάπη

Ὁ Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής (2014) γράφει ὅτι ἀγάπη χωρὶς θυσία δὲν ὑπάρχει. Σὲ μία σύγχρονη μονάδα ἐντατικῆς θεραπείας, ἕνας νοσηλευτὴς ἀφιερώνει ὑπερωρίες γιὰ νὰ σταθεροποιήσει ἕναν ἀσθενῆ χωρὶς συγγενεῖς. Δὲν τὸ κάνει γιὰ ἀναγνώριση, ἀλλὰ ἀπὸ συνείδηση. Ἡ πράξη του ἀντανακλᾷ τὴ θυσιαστικὴ διάθεση τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου. Ἡ ἀγάπη μεταμορφώνει τὸν φόβο σὲ διακονία.

 6.3 Ἡ ἀνδρεία ἐμπρός στὸν φόβο

Ὁ Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Μέγας (1994) διδάσκει ὅτι ὁ φόβος νικᾶται μὲ τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως. Ἕνας πατέρας πληροφορεῖται ὅτι πάσχει ἀπὸ σοβαρὴ νόσο. Ἀντὶ νὰ παραδοθεῖ στὴν ἀπόγνωση, στηρίζεται στὴν προσευχή, κοινωνεῖ καὶ γίνεται στήριγμα γιὰ τὴν οἰκογένειά του. Ἡ ἡρεμία του ἐντυπωσιάζει τοὺς ἰατροὺς. Ἡ πίστις γίνεται πηγή ἀνδρείας, ὅπως στὸν Ἅγιο Θεόδωρο.

 6.4 Ἡ ἐμπιστοσύνη στὴν πρόνοια τοῦ Θεοῦ

Ὁ Ἅγιος Βασίλειος ὁ Μέγας (2007) ὑπογραμμίζει ὅτι ὁ Θεὸς κυβερνᾷ τὴν ἱστορία μὲ σοφία. Μιὰ ἐνορία ἀντιμετωπίζει σοβαρὰ οικονομικὰ προβλήματα. Ἀντὶ νὰ κλείσει τὸ συσσίτιο, ἀποφασίζει νὰ προσευχηθεῖ καὶ νὰ συνεχίσει. Ἐντὸς ὀλίγου, ἄγνωστοι δωρητὲς ἐμφανίζονται. Ὅπως στὸ θαῦμα τῶν κολλύβων, ἡ θεία πρόνοια ἐπεμβαίνει ὅταν ὑπάρχει ἐμπιστοσύνη.

 6.5 Ἡ καθαρότητα τῆς συνειδήσεως

Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος (2002) ἀναφέρει ὅτι ἡ συνείδηση εἶναι ὁ ἔσω κριτής. Ἕνας δημόσιος ὑπάλληλος δέχεται πρόταση δωροδοκίας. Ἡ ἀνάγκη εἶναι μεγάλη, ἀλλὰ ἀρνεῖται. Ἡ ἀπώλεια ὑλικῶν ὀφελῶν ἀντισταθμίζεται ἀπὸ τὴν εἰρήνη τῆς καρδιᾶς. Ἡ στάση του καθρεφτίζει τὴν ἐπιλογὴ τοῦ Ἁγίου νὰ μὴν προδώσει τὴν πίστη του.

 6.6 Ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἐνότητα

Ὁ Ἅγιος Κύριλλος Ἱεροσολύμων (1995) τονίζει ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἕνα σῶμα. Σὲ μία φυσικὴ καταστροφή, οἱ ἐνορίτες ὁργανώνονται γιὰ νὰ βοηθήσουν τούς πληγέντες. Ἡ κοινὴ προσευχὴ καὶ ἡ κοινὴ δράση δημιουργοῦν ἀδελφότητα. Ὅπως στὸ θαῦμα τῶν κολλύβων, ἡ σωτηρία βιώνεται συλλογικά.

 6.7 Ἡ ζῶσα παρουσία τῶν Ἁγίων

Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός (1998) διδάσκει ὅτι οἱ Ἅγιοι μεσιτεύουν ὑπὲρ ἡμῶν. Μία μητέρα προσεύχεται στὸν Ἅγιο Θεόδωρο γιὰ τὸ παιδί της ποὺ ὑπηρετεῖ στὸν στρατό.  Σε μία ἐπικίνδυνη στιγμή, ἀποφεύγεται σοβαρὸ ἀτύχημα. Ἡ εὐγνωμοσύνη της βαθαίνει τὴν πίστη της. Ἡ ἐμπειρία αὐτὴ ἐπιβεβαιώνει ὅτι οἱ Ἅγιοι δὲν ἀνήκουν στὸ παρελθόν, ἀλλὰ στὴ ζώσα ἐμπειρία τῆς Ἐκκλησίας.

7.  Ναοί τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου τοῦ Τήρωνος στὴν Ἑλλάδα

Ἡ τιμὴ τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου τοῦ Τήρωνος εἶναι ἰδιαίτερα διαδεδομένη στὸν ἑλληνικὸ χώρο, γεγονὸς ποὺ ἀποτυπώνεται στὴν ὕπαρξη πολλῶν ἱερῶν ναῶν καὶ προσκυνημάτων ἀφιερωμένων στὸ ὄνομά του.

Ἰδιαίτερη θέση κατέχει ἡ πόλη τῆς Ορεστιάδος, ὅπου ὁ Ἅγιος Θεόδωρος ὁ Τήρων εἶναι πολιούχος. Ὁ Ἱερὸς Μητροπολιτικὸς Ναὸς Ἁγίου Θεοδώρου δεσπόζει στὸ κέντρο τῆς πόλεως καὶ ἀποτελεῖ σημείο ἀναφορᾶς γιὰ τὴν πνευματικὴ καὶ κοινωνικὴ ζωὴ τῶν κατοίκων. Κάθε χρόνο, στὴν ἑορτὴ του καὶ ἰδιαίτερα τὸ Σάββατο τῶν Κολλύβων, ἡ πόλη τιμᾶ πανηγυρικὰ τὸν προστάτη της, μὲ λιτανεία τῆς ἱερᾶς εἰκόνος καὶ συμμετοχὴ πλήθους πιστῶν.

Στὴν Αθήνα, σημαντικὸ μνημεῖο εἶναι ὁ ναὸς τῶν Ἁγίων Θεοδώρων στὴν πλατεία Κλαυθμῶνος (βυζαντινὸς ναός τοῦ 11ου αἰῶνος), ἀφιερωμένος στοὺς Ἁγίους Θεοδώρους Τήρωνα καὶ Στρατηλάτη. Ὁ ναὸς αὐτὸς ἀποτελεῖ σπουδαῖο δείγμα μεσοβυζαντινῆς ἀρχιτεκτονικῆς καὶ ἀδιάψευστο τεκμήριο τῆς παλαιᾶς τιμῆς τοῦ Ἁγίου στὴν πρωτεύουσα.

Στὴ Θεσσαλονίκη ὑπάρχουν ἐνοριακοὶ ναοὶ καὶ παρεκκλήσια πρὸς τιμὴν του, ἐνῶ ἡ τιμὴ τῶν Ἁγίων Θεοδώρων εἶναι διαδεδομένη καὶ στὴν εὐρύτερη Μακεδονία καὶ Θράκη.

Σημαντικοὶ ναοὶ πρὸς τιμὴν τοῦ Ἁγίου ὑπάρχουν ἐπίσης στὴν Πάτρα, στὴ Λάρισα, στά Ιωάννινα καὶ σὲ πολλὰ χωριὰ τῆς ἠπειρωτικῆς καὶ νησιωτικῆς Ἑλλάδος, ὅπου ὁ Ἅγιος τιμᾶται ὡς προστάτης στρατευμένων, νέων καὶ οἰκογενειῶν.

Ἡ παρουσία τόσων ναῶν καὶ ἡ ζωντανὴ λατρευτικὴ παράδοση ἀποδεικνύουν ὅτι ὁ Ἅγιος Θεόδωρος ὁ Τήρων δὲν ἀνήκει μόνον στὴν ἱστορία τῶν πρώτων χριστιανικῶν αἰώνων, ἀλλὰ παραμένει ἐνεργὸς πνευματικὸς προστάτης καὶ συνοδοιπόρος τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ μέχρι σήμερα.

8. Εὐχές πρὸς τοὺς πιστούς

Εἴθε ὁ Ἅγιος Θεόδωρος ὁ Τήρων νὰ χαρίζει σε ὅλους παρρησία στὴν ὁμολογία τῆς πίστεως, δύναμη στὶς δοκιμασίες, καθαρότητα συνειδήσεως καὶ βαθιὰ ἐμπιστοσύνη στὴ θεία πρόνοια. Εἴθε νὰ προστατεύει τοὺς νέους, τοὺς στρατευμένους, τὶς οἰκογένειες καὶ κάθε δοκιμαζόμενο ἀδελφό, καὶ νὰ γίνουμε ὅλοι μιμητές τῆς ἀνδρείας καὶ τῆς ἀγάπης του.

9. Βιβλιογραφία  

Ἀθανάσιος ὁ Μέγας, Ἅγιος. (1994). Περί ἐνανθρωπήσεως. Πατερικαὶ Ἐκδόσεις.

Βασίλειος ὁ Μέγας, Ἅγιος. (2007). Ἐπιστολαί. Ἐκδόσεις Πατερικῶν Κειμένων.

Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, Ἅγιος. (2002). Λόγοι θεολογικοί. Ἐκδόσεις Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς.

Γρηγόριος Νύσσης, Ἅγιος. (2007). Ἐγκώμιον εἰς τὸν Ἅγιον Θεόδωρον. Ἐκδόσεις Πατερικαί.

Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος. (2004). Συναξάριον Φεβρουαρίου. Ἀποστολικὴ Διακονία.

Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, Ἅγιος. (1998). Ἔκδοσις ἀκριβὴς τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως. Ἐκδόσεις Πατερικαί.

Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, Ἅγιος. (2004). Ὁμιλίες εἰς Μάρτυρας. Ἐκδόσεις Ζωή.

Κύριλλος Ἱεροσολύμων, Ἅγιος. (1995). Κατηχήσεις. Ἐκδόσεις Πατερικῶν Μελετῶν.

Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, Ἅγιος. (2014). Κεφάλαια περί ἀγάπης. Ἐκδόσεις Ὀρθόδοξος Κυψέλη.

-Λόγος Θείου Φωτός