Η ευχή του Πατριάρχου Ιεροσολύμων επί του Παναγίου Τάφου – πλήρες κείμενο, μετάφραση και πατερική θεώρηση

 

1. Εισαγωγή

Η ευχή που αναγιγνώσκεται από τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων στον Πανάγιο Τάφο, πριν από την αφή του Αγίου Φωτός, αποτελεί ένα από τα βαθύτερα θεολογικά κείμενα της ζώσας λειτουργικής παράδοσης της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Πρόκειται για ένα κείμενο με έντονο βιβλικό, λειτουργικό και πατερικό χαρακτήρα, που συνοψίζει το μυστήριο της θείας οικονομίας ως φανέρωση του ακτίστου φωτός του Θεού.

 2. Η Ευχή επί του Παναγίου Τάφου 

 « Δέσποτα Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἡ ἀρχίφωτος σοφία τοῦ ἀνάρχου Πατρός. Ὁ φῶς οἰκῶν ἀπρόσιτον, ὁ εἰπὼν ἐκ σκότους φῶς λάμψαι, ὁ εἰπὼν γεννηθήτω φῶς καὶ ἐγένετο φῶς. Κύριε, ὁ τοῦ φωτὸς χορηγός, ὁ ἐξαγαγὼν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ σκότους τῆς πλάνης καὶ εἰσαγαγὼν εἰς τὸ θαυμαστὸν φῶς τῆς σῆς ἐπιγνώσεως, ὁ τὴν γῆν μὲν πᾶσαν διὰ τῆς ἐν αὐτῇ ἐνσάρκου παρουσίας σου, τὰ καταχθόνια δὲ διὰ τῆς εἰς Ἅδην καταβάσεώς σου φωτὸς πληρώσας καὶ χαρᾶς, μετὰ δὲ ταῦτα διὰ τῶν ἁγίων σου Ἀποστόλων φῶς καταγγείλας πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν.

 Εὐχαριστοῦμεν σοί, ὅτι διὰ τῆς εὐσεβοῦς πίστεως μετήγαγες ἡμᾶς ἀπὸ σκότους εἰς φῶς καὶ γεγόναμεν υἱοὶ διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος,θεασάμενοι τὴν δόξαν σου πλήρη οὖσαν χάριτος καὶ ἀληθείας. ἀλλ’ ὦ φωτοπάροχε Κύριε, ὁ τὸ μέγα φῶς ὤν, ὁ εἰπὼν, ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει.

 Δέσποτα Κύριε, τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. Τὸ μόνο φῶς τοῦ κόσμου καὶ φῶς τῆς ζωῆς τῶν ἀνθρώπων, οὗ ἀπὸ τῆς δόξης ἐπληρώθη τὰ σύμπαντα, ὅτι φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθας διὰ τῆς ἐνσάρκου σου οἰκονομίας, εἰ καὶ οἱ ἄνθρωποι ἠγάπησαν μᾶλλον τὸ σκότος ἦτο φῶς.

 Σὺ Κύριε φωτοδότα, ἐπάκουσον ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν καὶ ἀναξίων δούλων σου τῶν τῇ ὥρα ταύτῃ παρισταμένων τῷ παναγίῳ σου καὶ φωτοφόρῳ τούτῳ τάφῳ καὶ πρόσδεξαι ἡμᾶς τιμῶντας τὰ ἄχραντα πάθη σου, τὴν παναγίαν σου σταύρωσιν, τὸν ἑκούσιον θάνατον καὶ τὴν ἐν τῷ πανσεβάστῳ τούτω μνήματι τοῦ τεθεωμένου σου σώματος κατάθεσιν καὶ ταφὴν καὶ τριήμερον ἐξανάστασιν, ἣν χαρμονικῶς ἤδη ἀρξάμενοι ἑορτάζειν, μνείαν ποιούμεθα καὶ τῆς ἐν Ἅδου καθόδου σου, δι’ ἧς τὰς ἐκεῖσε τῶν δικαίων κατεχομένας ψυχὰς δεσποτικῶς ἠλευθέρωσας τῇ ἀστραπῇ τῆς σῆς θεότητος φωτὸς πληρώσας τὰ καταχθόνια.

 Ὅθεν δὴ ἀγαλλομένῃ καρδίᾳ καὶ χαρᾷ πνευματικῇ κατὰ τοῦτο τὸ ὑπερευλογημένον Σάββατον τὸ ἐν γῇ καὶ ὑπὸ γῆν θεοπρεπῶς τελεσθέντα σοὶ σωτηριωδέστατα μυστήριὰ σου ἑορτάζοντες καὶ σὲ τὸ ὄντως ἱλαρὸν καὶ ἐφετὸν φῶς ἐν τοῖς καταχθονίοις θεϊκῶς ἐπιλάμψαν ἀναμιμνησκόμενοι, φωτοφάνειαν ποιούμεθα, σοὺ τὴν πρὸς ἡμᾶς συμπαθῶς γενομένην θεοφανείαν, εἰκονίζοντες. 

 Ἐπειδὴ γὰρ τῇ σωτηρίῳ καὶ φωταυγεῖ νυκτὶ πάντα πεπλήρωται φωτὸς οὐρανὸς τὲ καὶ γῆ καὶ τὰ καταχθόνια διὰ τὸ ὑπερφυὲς μυστήριον τῆς ἐν Ἅδου καθόδου σου καὶ τῆς ἐκ Τάφου σου τριημέρου ἀναστάσεως. Διὰ τοῦτο, ἐκ τοῦ ἐπὶ τοῦτον τὸν φωτοφόρον σου Τάφον εὐλαβῶς λαμβάνοντες, διαδίδομεν τοῖς πιστεύουσιν εἰς σὲ τὸ ἀληθινὸν φῶς καὶ παρακαλοῦμεν καὶ δεόμεθὰ σου, Πανάγιε Δέσποτα, ὅπως ἀναδείξῃς αὐτὸ ἁγιασμοῦ δῶρον καὶ πάσης θεϊκῆς σου χάριτος πεπληρωμένον, διὰ τῆς χάριτος τοῦ Παναγίου καὶ φωτοφόρου Τάφου σου.

 Καὶ τοὺς ἁπτομένους εὐλαβῶς αὐτοῦ εὐλογήσῃς καὶ ἁγιάσῃς, τοῦ σκότους τῶν παθῶν ἐλευθεριῶν καὶ τῶν φωτεινοτάτων σου σκηνῶν καταξιώσῃς, ὅπου φῶς τὸ ἀνέσπερόν της σῆς θεότητος λάμπει. Χάρισαι αὐτοῖς, Κύριε, ὑγείαν καὶ εὐζωίαν καὶ τοὺς οἴκους αὐτῶν παντὸς ἀγαθοῦ πλήρωσον.

 Ναί, Δέσποτα φωτοπάροχε, ἐπάκουσόν μου τοῦ ἁμαρτωλοῦ ἐν τῇ ὥρᾳ ταύτη καὶ δὸς ἡμῖν τέ καὶ αὐτοῖς περιπατεῖν ἐν τῷ φωτί σου καὶ ἐν αὐτῷ μένειν, ἕως τὸ φῶς τῆς προσκαίρου ζωῆς ταύτης ἔχωμεν. Δὸς ἡμῖν Κύριε, ἳνα τὸ φῶς τῶν καλῶν ἔργων ἡμῶν λάμπῃ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων καὶ δοξάζωσι σὲ σὺν τῷ ἀνάρχῳ σου Πατρὶ καὶ τῷ Παναγίῳ Πνεύματι.

 Εἰς φῶς γὰρ ἐθνῶν ἡμᾶς τέθηκας, ἳνα αὐτοῖς τῇ σκοτίᾳ περιπατοῦσι φαίνωμεν. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἠγαπήσαμεν τὸ σκότος μᾶλλον ἢ τὸ φῶς, φαῦλα πράσσοντες. Πᾶς γὰρ ὁ φαῦλα πράσσων μισεῖ τὸ φῶς κατὰ τὸν ἀψευδῆ λόγον σου. Διὰ τοῦτο ὁσημέραι προσκόπτομεν ἁμαρτάνοντες, ἐπειδὴ περιπατοῦμεν ἐν τῇ σκοτίᾳ. Ἀλλ’ ἀξίωσον ἡμᾶς τὸ ὑπόλοιπόν τῆς ζωῆς ἡμῶν βιωτεῦσαι πεφωτισμένους τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας ἡμῶν. Δὸς ἡμῖν, ἳνα ὡς τέκνα φωτὸς περιπατήσωμεν ἐν τῷ φωτὶ τῶν ἐντολῶν σου.

 Τὸ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος φωτεινὸν ἔνδυμα, ὅπερ διὰ τῶν ἔργων ἠμαυρώσαμεν, λεύκανον, ὡς τὸ φῶς, ὁ ἀναβαλλόμενος τὸ φῶς ὥσπερ ἱμάτιον. Δὸς ἡμῖν ἐνδύσασθαι τὰ ὃπλα τοῦ φωτός, ἳνα δι’ αὐτῶν τὸν ἄρχοντα τοῦ σκότους τροπούμεθα, ὃς μετασχηματίζεται εἰς ἄγγελον φωτός. Ναί, Κύριε, καὶ ὡς ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ τοῖς ἐν σκότει καὶ σκιὰ θανάτου καθημένοις φῶς ἔλαμψας οὕτω σήμερον λάμψον ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν τὸ σὸν ἀκήρατον φῶς ἳνα τούτου φωτιζόμενοι καὶ θερμαινόμενοι ἐν τῇ πίστει, δοξάζωμεν Σὲ τὸ μόνον ἐκ μόνου τοῦ ἀρχιφώτου φωτός, ἱλαρὸν φῶς εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας. Ἀμήν» !

3. Μετάφραση

  «Κύριε Ιησού Χριστέ, εσύ που είσαι η αρχέγονη και φωτεινή Σοφία του ανάρχου Πατέρα, που κατοικείς σε απρόσιτο φως, που είπες να λάμψει φως από το σκοτάδι και έγινε φως.

Κύριε, δωρητή του φωτός, εσύ που μας έβγαλες από το σκοτάδι της πλάνης και μας έφερες στο θαυμαστό φως της γνώσης σου, που με την ενανθρώπησή σου φώτισες όλη τη γη και με την κάθοδό σου στον Άδη γέμισες τα καταχθόνια με φως και χαρά, και κατόπιν μέσω των Αποστόλων σου κήρυξες το φως σε όλα τα έθνη.

Σε ευχαριστούμε, γιατί με την πίστη μας μετέφερες από το σκοτάδι στο φως και γίναμε παιδιά σου με το άγιο βάπτισμα, βλέποντας τη δόξα σου γεμάτη χάρη και αλήθεια.

Αλλά, Κύριε που χαρίζεις το φως, άκουσε εμάς τους αμαρτωλούς που στεκόμαστε μπροστά στον άγιο και ζωοφόρο Τάφο σου και δέξου την τιμή που αποδίδουμε στα άχραντα πάθη σου, στη σταύρωση, στον εκούσιο θάνατο, στην ταφή και στην τριήμερη Ανάστασή σου.

Με χαρά θυμόμαστε και την κάθοδό σου στον Άδη, με την οποία ελευθέρωσες τις ψυχές των δικαίων, γεμίζοντας τα πάντα με το φως της θεότητάς σου.

Γι’ αυτό, με χαρά και πνευματική αγαλλίαση, εορτάζουμε τα σωτήρια μυστήριά σου και αναπαριστούμε τη θεοφάνειά σου, ανάβοντας το φως.

Επειδή αυτή η νύχτα της σωτηρίας γέμισε τα πάντα με φως - ουρανό, γη και τα καταχθόνια - εξαιτίας της καθόδου σου στον Άδη και της Αναστάσεώς σου.

Γι’ αυτό λαμβάνουμε με ευλάβεια από τον Τάφο σου το φως και το μεταδίδουμε στους πιστούς, παρακαλώντας σε να το καταστήσεις δώρο αγιασμού και θείας χάριτος.

Ευλόγησε όσους το λαμβάνουν, ελευθέρωσέ τους από το σκοτάδι των παθών και αξίωσέ τους να ζουν στο αιώνιο φως σου. Χάρισε υγεία και κάθε αγαθό.

Δώσε μας να περπατούμε στο φως σου και να ζούμε μέσα σε αυτό. Να λάμπουν τα έργα μας και να δοξάζουν εσένα.

Αν και αγαπήσαμε το σκοτάδι, αξίωσέ μας να ζήσουμε το υπόλοιπο της ζωής μας φωτισμένοι.

Δώσε μας να περπατούμε ως παιδιά του φωτός, να καθαρίσουμε το ένδυμα του βαπτίσματος και να ντυθούμε τα όπλα του φωτός, νικώντας το σκοτάδι.

Και όπως έλαμψες στους καθήμενους στο σκοτάδι, έτσι λάμψε και στις καρδιές μας το άφθαρτο φως σου, ώστε φωτισμένοι να σε δοξάζουμε αιώνια. Αμήν.»

4. Πατερική ανάλυση

Η ευχή είναι θεολογικά πυκνή και δομείται γύρω από τον άξονα του φωτός. Το φως δεν νοείται συμβολικά αλλά οντολογικά, ως ενέργεια του Θεού. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς διδάσκει ότι το άκτιστο φως είναι μεθεκτή ενέργεια της θεότητας (PG 151), γεγονός που ερμηνεύει γιατί το φως της Αναστάσεως βιώνεται ως πραγματική παρουσία.

Η αναφορά στον Χριστό ως «ἀρχίφωτος σοφία» συνδέεται με τη θεολογία του Λόγου, όπως την αναπτύσσει ο Άγιος Αθανάσιος (PG 25), όπου ο Χριστός είναι το φως που φωτίζει τον άνθρωπο και τον οδηγεί στη θέωση.

Η κάθοδος στον Άδη κατέχει κεντρική θέση. Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός περιγράφει την κάθοδο ως νίκη του φωτός επί του σκότους (PG 96). Το ίδιο εκφράζεται στην ευχή: το φως γεμίζει «τὰ καταχθόνια», δηλαδή τον χώρο του θανάτου.

Η αναφορά στο βάπτισμα ως μετάβαση «ἐκ σκότους εἰς φῶς» συνδέεται με τον άγιο Κύριλλο Ιεροσολύμων (PG 33), ο οποίος ερμηνεύει το βάπτισμα ως φωτισμό και ένδυση φωτός.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ασκητική διάσταση: ο άνθρωπος καλείται να «περιπατεῖ ἐν τῷ φωτί». Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής (PG 90) τονίζει ότι η κάθαρση των παθών είναι απαραίτητη για τη θέα του φωτός του Τριαδικού Θεού.

Η ευχή κορυφώνεται με αίτημα μεταμορφώσεως του ανθρώπου: από φίλος του σκότους σε τέκνο φωτός. Πρόκειται για καθαρά ησυχαστική θεολογία, όπου η εμπειρία του φωτός συνδέεται με τη μετάνοια και τη χάρη του Θεού.

5. Θεολογική σημασία

 

Η ευχή του Πατριάρχου Ιεροσολύμων δεν είναι απλώς ένα λειτουργικό κείμενο, αλλά μία πυκνή θεολογική ομολογία που συνοψίζει το μυστήριο της σωτηρίας. Πρώτα απ’ όλα, αποτελεί σαφή ομολογία της Αναστάσεως ως φωτός. Το φως δεν παρουσιάζεται ως φυσικό ή συμβολικό στοιχείο, αλλά ως η ίδια η φανέρωση του Αναστάντος Χριστού. Η Ανάσταση δεν είναι μόνο ένα γεγονός του παρελθόντος, αλλά μία παρούσα εμπειρία, που βιώνεται ως φωτισμός της ύπαρξης.

Παράλληλα, η ευχή εκφράζει τη βαθιά θεολογία του ακτίστου φωτός. Το φως που ζητείται και λαμβάνεται δεν είναι δημιούργημα, αλλά ενέργεια του Θεού. Είναι το ίδιο φως που είδαν οι μαθητές στη Μεταμόρφωση και το οποίο γίνεται μεθεκτό στους πιστούς. Έτσι, η ευχή εισάγει τον άνθρωπο στην εμπειρία της θεώσεως, όχι ως αφηρημένη έννοια, αλλά ως ζωντανή πραγματικότητα.

Εξίσου σημαντική είναι η λειτουργική αναπαράσταση της καθόδου στον Άδη. Η ευχή δεν περιγράφει απλώς ένα γεγονός, αλλά το καθιστά παρόν. Η κάθοδος του Χριστού στον Άδη παρουσιάζεται ως νίκη του φωτός επί του σκότους, της ζωής επί του θανάτου. Το φως γεμίζει τα «καταχθόνια», δηλαδή ακόμη και τις πιο σκοτεινές διαστάσεις της ύπαρξης. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει πλέον χώρος όπου να μην μπορεί να φθάσει η χάρη του Θεού.

Ταυτόχρονα, η ευχή έχει έντονο εκκλησιολογικό χαρακτήρα. Το φως δεν δίδεται ατομικά και αποκομμένα, αλλά μέσα στο σώμα της Εκκλησίας. Οι πιστοί «λαμβάνουν» και «μεταδίδουν» το φως, φανερώνοντας ότι η σωτηρία είναι κοινωνία και όχι ατομική εμπειρία. Η Εκκλησία γίνεται ο χώρος όπου το φως της Αναστάσεως διαδίδεται και ενεργεί.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η ηθική-ασκητική διάσταση. Η ευχή αναγνωρίζει ότι ο άνθρωπος συχνά «αγαπά το σκότος», δηλαδή την αμαρτία και την απομάκρυνση από τον Θεό. Ωστόσο, δεν μένει σε αυτή τη διαπίστωση, αλλά προχωρά σε αίτημα μετανοίας και μεταμορφώσεως. Ο πιστός καλείται να γίνει «τέκνο φωτός», να αλλάξει τρόπο ζωής και να ζήσει σύμφωνα με τις εντολές του Θεού.

Η αναφορά στο βάπτισμα ως «ένδυμα φωτός» υπογραμμίζει ότι η χριστιανική ζωή είναι πορεία διαρκούς ανακαινίσεως. Το φως που δόθηκε στο βάπτισμα μπορεί να σκοτεινιαστεί από την αμαρτία, αλλά μπορεί και να αναζωπυρωθεί μέσω της θείας χάριτος και της μετανοίας. Έτσι, η ευχή γίνεται πρόσκληση επιστροφής στην αυθεντική ταυτότητα του ανθρώπου.

Επιπλέον, η ευχή συνδέει το φως με τα έργα του ανθρώπου. Δεν αρκεί να λάβει κανείς το φως· καλείται να το φανερώσει στη ζωή του. Τα «καλά έργα» γίνονται μαρτυρία του φωτός προς τον κόσμο. Έτσι, η θεολογία μετατρέπεται σε πράξη και η πίστη σε μαρτυρία.

Τέλος, η ευχή κορυφώνεται σε μία υπαρξιακή προσευχή: να φωτιστεί η καρδιά του ανθρώπου. Το φως δεν αφορά μόνο τη γνώση ή τη διάνοια, αλλά ολόκληρη την ύπαρξη. Είναι φως που θερμαίνει, ζωοποιεί και μεταμορφώνει. Πρόκειται για εμπειρία προσωπική και ταυτόχρονα εκκλησιαστική.

Συνολικά, η ευχή φανερώνει ότι το γεγονός του Αγίου Φωτός δεν είναι ένα εξωτερικό θαύμα, αλλά μία πρόσκληση σε βαθιά πνευματική ζωή. Ο πιστός καλείται να περάσει από το σκοτάδι στο φως, από τον θάνατο στη ζωή, από την αμαρτία στη θεία χάρη.

Γι’ αυτό και δεν πρόκειται για απλή τελετουργία, αλλά για ζωντανή εμπειρία της Αναστάσεως μέσα στην Εκκλησία, που μεταμορφώνει τον άνθρωπο και τον οδηγεί στη μετοχή της αιωνίου ζωής.

6. Ευχαριστία και αναφορά

Η ανάρτηση της ευχής εντοπίστηκε στη σελίδα στο Facebook του πατρός  Μερκουρίου Ζαχαριά, τον οποίο ευχαριστούμε θερμά για τη διάδοση αυτού του πολύτιμου λειτουργικού και θεολογικού κειμένου.

7. Ευχές

Το ανέσπερο φως της Αναστάσεως να φωτίζει τη ζωή μας, να καθαρίζει την καρδιά μας και να μας αξιώνει να ζούμε ως τέκνα φωτός.  

Χριστός Ανέστη!

Βιβλιογραφία  

Athanasius of Alexandria. (1857). Orationes 

Arianos. In J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 25). Paris.

Cyril of Jerusalem. (1863). Catecheses. In J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 33). Paris.

Gregory Palamas. (1865). Triades. In J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 151). Paris.

John of Damascus. (1864). Expositio fidei. In J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 96). Paris.

Maximus the Confessor. (1865). Ambigua. In J.-P. Migne (Ed.), Patrologia Graeca (Vol. 90). Paris.

-Λόγος Θείου Φωτός