Το θέμα του παρόντος άρθρου αναδείχθηκε από την κυρία Τίνα Πετρουλάκη, ειδικευμένη στη Γλωσσολογία, Ορθοφωνία και στις Θεατρικές Σπουδές, με μακρά επαγγελματική πορεία στην Ολλανδία και στην Ελλάδα. Κάτοικος σήμερα του Αριοχωρίου Μεσσηνίας, αποτελεί μια ιδιαίτερα δραστήρια παρουσία στα πολιτιστικά και κοινωνικά δρώμενα της περιοχής και την ψυχή της εθελοντικής ομάδας του Αριοχωρίου, συμβάλλοντας διαχρονικά στην προώθηση του πολιτισμού, της κοινωνικής προσφοράς και της ενεργού συμμετοχής των πολιτών.
Λέγει η κα Πετρουλάκη:
Πέρυσι, στα τέλη Μαΐου, στη Β΄ Λέσχη Φιλίας, με τη συμμετοχή του θεατρικού τμήματος, είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε ένα ζήτημα διαχρονικό αλλά και εξαιρετικά επίκαιρο: τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία ανά τους αιώνες, τις μορφές βίας που υφίστανται οι γυναίκες και τους τρόπους αντιμετώπισης ενός φαινομένου που εξακολουθεί να απασχολεί τις σύγχρονες κοινωνίες. Δυστυχώς, τα πρόσφατα γεγονότα που ήρθαν στο φως και στην πόλη μας υπενθυμίζουν ότι το πρόβλημα δεν ανήκει στο παρελθόν. Αντίθετα, βρίσκεται δίπλα μας, συχνά πίσω από κλειστές πόρτες, καλώντας μας να αναλάβουμε ενεργό ρόλο ως πολίτες, γείτονες, φίλοι, εκπαιδευτικοί και μέλη της κοινωνίας.
Η ιστορική διαδρομή της γυναίκας
Η θέση της γυναίκας στην κοινωνία έχει μεταβληθεί σημαντικά κατά τη διάρκεια της ιστορίας. Στις περισσότερες παραδοσιακές κοινωνίες, οι γυναίκες περιορίζονταν κυρίως στον ιδιωτικό χώρο, αναλαμβάνοντας την ανατροφή των παιδιών και τη φροντίδα του νοικοκυριού. Η πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην πολιτική συμμετοχή και στην οικονομική ανεξαρτησία ήταν περιορισμένη ή ανύπαρκτη (Beauvoir, 1949/2009).
Στην αρχαία Ελλάδα, παρά τις σημαντικές πολιτισμικές κατακτήσεις της εποχής, οι γυναίκες αποκλείονταν σε μεγάλο βαθμό από τη δημόσια ζωή. Αντίστοιχα, σε πολλές κοινωνίες της Ευρώπης και του κόσμου, η νομική και κοινωνική τους θέση παρέμενε κατώτερη των ανδρών για αιώνες. Οι πρώτες οργανωμένες διεκδικήσεις για ισότητα εμφανίστηκαν τον 18ο και 19ο αιώνα, με κορυφαίες μορφές να υποστηρίζουν το δικαίωμα των γυναικών στην εκπαίδευση, στην εργασία και στην πολιτική εκπροσώπηση (Wollstonecraft, 1792/2004).
Κατά τον 20ό αιώνα σημειώθηκαν σημαντικές αλλαγές. Οι γυναίκες απέκτησαν δικαίωμα ψήφου στις περισσότερες χώρες, εισήλθαν δυναμικά στην αγορά εργασίας και κατέκτησαν θέσεις ευθύνης σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής. Ωστόσο, η τυπική ισότητα δεν εξάλειψε τις βαθιά ριζωμένες προκαταλήψεις, τα στερεότυπα και τις ανισότητες που εξακολουθούν να επηρεάζουν τη ζωή εκατομμυρίων γυναικών.
Η βία κατά των γυναικών ως κοινωνικό φαινόμενο
Η βία κατά των γυναικών αποτελεί μία από τις σοβαρότερες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων παγκοσμίως. Δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένες χώρες, πολιτισμούς ή κοινωνικές τάξεις. Αντίθετα, εμφανίζεται σε όλες τις κοινωνίες και λαμβάνει ποικίλες μορφές (World Health Organization [WHO], 2021).
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου μία στις τρεις γυναίκες παγκοσμίως έχει υποστεί σωματική ή σεξουαλική βία κάποια στιγμή στη ζωή της (WHO, 2021). Τα στοιχεία αυτά αποκαλύπτουν τη σοβαρότητα του προβλήματος και την ανάγκη συντονισμένης αντιμετώπισής του.
Η βία μπορεί να είναι:
• Σωματική βία, όπως ξυλοδαρμός, τραυματισμοί ή κάθε μορφή σωματικής κακοποίησης.
• Ψυχολογική ή συναισθηματική βία, που περιλαμβάνει απειλές, εξευτελισμούς, εκφοβισμό, χειραγώγηση και κοινωνική απομόνωση.
• Λεκτική βία, μέσω προσβολών, υποτιμητικών σχολίων και συνεχούς απαξίωσης.
• Οικονομική βία, όταν ένα άτομο στερεί από μια γυναίκα την οικονομική της ανεξαρτησία ή ελέγχει απόλυτα τους οικονομικούς της πόρους.
• Σεξουαλική βία, που περιλαμβάνει κάθε ανεπιθύμητη σεξουαλική πράξη ή συμπεριφορά.
• Ψηφιακή βία, η οποία αναπτύσσεται μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, του διαδικτύου και των νέων τεχνολογιών.
Η βία δεν ξεκινά πάντοτε με ακραίες πράξεις. Συχνά εκδηλώνεται σταδιακά, μέσα από συμπεριφορές ελέγχου, ζήλιας, υποτίμησης και περιορισμού της ελευθερίας του άλλου ατόμου. Αυτές οι συμπεριφορές πολλές φορές κανονικοποιούνται και γίνονται αποδεκτές ως «φυσιολογικές», γεγονός που δυσχεραίνει την έγκαιρη αναγνώρισή τους.
Οι κοινωνικές και ψυχολογικές επιπτώσεις
Οι συνέπειες της έμφυλης βίας είναι πολυδιάστατες. Σε ατομικό επίπεδο, επηρεάζουν τη σωματική και ψυχική υγεία των θυμάτων, προκαλώντας άγχος, κατάθλιψη, μετατραυματικό στρες, χαμηλή αυτοεκτίμηση και κοινωνική απομόνωση (Walker, 2017).
Οι επιπτώσεις όμως δεν περιορίζονται στο άτομο. Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα βίας επηρεάζονται σημαντικά, ακόμη και όταν δεν αποτελούν άμεσα θύματα. Έρευνες δείχνουν ότι η έκθεση στη βία μπορεί να επηρεάσει την ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη, τις διαπροσωπικές τους σχέσεις και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τους κοινωνικούς ρόλους (UN Women, 2023).
Παράλληλα, η κοινωνία επιβαρύνεται οικονομικά και θεσμικά από τις συνέπειες της βίας. Τα συστήματα υγείας, πρόνοιας και δικαιοσύνης καλούνται να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις ενός φαινομένου που θα μπορούσε να περιοριστεί μέσα από την πρόληψη και την εκπαίδευση.
Γιατί πολλές γυναίκες δυσκολεύονται να μιλήσουν
Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα που τίθενται είναι γιατί πολλές γυναίκες δεν καταγγέλλουν άμεσα τη βία που υφίστανται. Η απάντηση είναι σύνθετη.
Ο φόβος αντιποίνων, η οικονομική εξάρτηση, η ύπαρξη παιδιών, η κοινωνική πίεση, η ντροπή, η ενοχοποίηση του θύματος και η έλλειψη υποστηρικτικού περιβάλλοντος αποτελούν βασικούς παράγοντες που οδηγούν στη σιωπή (European Institute for Gender Equality, 2024).
Σε αρκετές περιπτώσεις, τα θύματα έχουν πειστεί ότι είναι τα ίδια υπεύθυνα για τη συμπεριφορά του δράστη. Η συνεχής ψυχολογική κακοποίηση υπονομεύει την αυτοπεποίθηση και δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι δεν υπάρχει διέξοδος.
Γι’ αυτό η κοινωνία οφείλει να αντιμετωπίζει κάθε καταγγελία με σοβαρότητα, ευαισθησία και σεβασμό, αποφεύγοντας την αμφισβήτηση και τη στοχοποίηση των θυμάτων.
Ο ρόλος της εκπαίδευσης και του πολιτισμού
Η εκπαίδευση αποτελεί το σημαντικότερο εργαλείο πρόληψης. Από τις πρώτες βαθμίδες της σχολικής ζωής, τα παιδιά χρειάζεται να μαθαίνουν τις αξίες της ισότητας, του αλληλοσεβασμού και της ειρηνικής επίλυσης των συγκρούσεων.
Η καλλιέργεια της ενσυναίσθησης, η αναγνώριση των στερεοτύπων φύλου και η ανάπτυξη κριτικής σκέψης συμβάλλουν ουσιαστικά στη δημιουργία μιας κοινωνίας που δεν ανέχεται τη βία (UNESCO, 2021).
Παράλληλα, η τέχνη και ιδιαίτερα το θέατρο μπορούν να λειτουργήσουν ως ισχυρά μέσα κοινωνικής ευαισθητοποίησης. Μέσα από τη βιωματική εμπειρία, την ταύτιση με τους χαρακτήρες και τη δημόσια συζήτηση, το κοινό έρχεται αντιμέτωπο με κοινωνικά ζητήματα και καλείται να αναστοχαστεί τις στάσεις και τις αντιλήψεις του.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές θεατρικές ομάδες, πολιτιστικοί σύλλογοι και λέσχες φιλίας αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότητα των φύλων.
Τι μπορούμε να κάνουμε ως κοινωνία
Η αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών δεν αποτελεί ευθύνη μόνο των κρατικών φορέων. Αφορά όλους μας.
Πρώτον, χρειάζεται συνεχής ενημέρωση. Η γνώση βοηθά στην αναγνώριση των πρώτων ενδείξεων κακοποιητικών συμπεριφορών και στην αποδόμηση μύθων που εξακολουθούν να κυκλοφορούν γύρω από το θέμα.
Δεύτερον, απαιτείται τόλμη για να μιλήσουμε. Τα θύματα χρειάζονται ασφαλείς χώρους έκφρασης και ανθρώπους που θα τα ακούσουν χωρίς προκαταλήψεις.
Τρίτον, είναι αναγκαία η κοινωνική στήριξη. Ένα υποστηρικτικό περιβάλλον μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για την απόφαση μιας γυναίκας να αναζητήσει βοήθεια.
Τέταρτον, οι θεσμοί οφείλουν να λειτουργούν αποτελεσματικά και άμεσα, προσφέροντας προστασία, συμβουλευτική υποστήριξη και νομική καθοδήγηση όπου απαιτείται.
Πέμπτον, οι άνδρες πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στον αγώνα κατά της έμφυλης βίας. Η ισότητα δεν αποτελεί αποκλειστικά γυναικεία υπόθεση αλλά υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας.
Ας προσπαθήσουμε όλοι μαζί
Τα πρόσφατα γεγονότα που συγκλόνισαν την τοπική κοινωνία μάς υπενθυμίζουν ότι κανείς δεν μπορεί να μένει αδιάφορος. Η σιωπή συχνά προστατεύει τον θύτη, ενώ η ενημέρωση, η ευαισθητοποίηση και η αλληλεγγύη ενισχύουν το θύμα.
Οφείλουμε να δημιουργήσουμε μια κοινωνία όπου κάθε γυναίκα θα αισθάνεται ασφαλής να μιλήσει, να ζητήσει βοήθεια και να διεκδικήσει τα δικαιώματά της χωρίς φόβο. Μια κοινωνία στην οποία η αξιοπρέπεια, η ισότητα και ο σεβασμός δεν θα αποτελούν θεωρητικές έννοιες αλλά καθημερινή πραγματικότητα.
Η αλλαγή ξεκινά από την οικογένεια, συνεχίζεται στο σχολείο, ενισχύεται από τους θεσμούς και ολοκληρώνεται μέσα από τη συλλογική στάση της κοινωνίας. Κάθε πολίτης μπορεί να συμβάλει, είτε ενημερώνοντας, είτε στηρίζοντας, είτε αρνούμενος να αποδεχθεί τη βία ως κάτι «συνηθισμένο».
Ευχές για τις γυναίκες και την κοινωνία
Σε όλες τις γυναίκες αξίζει ένας κόσμος χωρίς φόβο, διακρίσεις και βία. Ένας κόσμος όπου η φωνή τους θα ακούγεται, οι δυνατότητές τους θα αναγνωρίζονται και τα δικαιώματά τους θα γίνονται σεβαστά.
Ευχόμαστε υγεία, δύναμη, αξιοπρέπεια και δημιουργικότητα σε κάθε γυναίκα που αγωνίζεται καθημερινά για τον εαυτό της, την οικογένειά της και την κοινωνία.
Παράλληλα, ευχόμαστε η κοινωνία μας να γίνει περισσότερο ανθρώπινη, αλληλέγγυα και δίκαιη. Να καλλιεργήσει τον σεβασμό, την ισότητα και την ενσυναίσθηση ως θεμελιώδεις αξίες του συλλογικού μας βίου.
Μόνο μέσα από τη συνεργασία, τη γνώση και την αλληλοϋποστήριξη μπορούμε να οικοδομήσουμε ένα μέλλον στο οποίο καμία γυναίκα δεν θα αισθάνεται μόνη και καμία μορφή βίας δεν θα βρίσκει χώρο να αναπτυχθεί.
Θερμές ευχαριστίες στην κα Τίνα Πετρουλάκη για την ανάδειξη του τόσο ενδιαφέροντος θέματος αυτής της ανάρτησης.
Βιβλιογραφία
Beauvoir, S. de. (2009). The second sex. Vintage Books. (Original work published 1949).
European Institute for Gender Equality. (2024). Gender-based violence. Publications Office of the European Union.
UN Women. (2023). Facts and figures: Ending violence against women. United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women.
UNESCO. (2021). Education for gender equality: A guide for policy and practice. UNESCO Publishing.
Walker, L. E. (2017). The battered woman syndrome (4th ed.). Springer Publishing Company.
WHO. (2021). Violence against women prevalence estimates, 2018. World Health Organization.
Wollstonecraft, M. (2004). A vindication of the rights of woman. Penguin Classics. (Original work published 1792).
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου