Oπως η αείμνηστη γιαγιά Αλέξω. Φωτό: pinterest
Στη Βαλύρα Μεσσηνίας, εκείνα τα δύσκολα χρόνια του 1950, οι άνθρωποι μετρούσαν τον χρόνο με τις εποχές, τις δουλειές της γης και τις μικρές χαρές της καθημερινότητας. Τα σπίτια ήταν λιτά, οι αυλές ασβεστωμένες, τα πεζούλια καθαρά και οι αυλόπορτες ορθάνοιχτες, για να περνούν οι γειτόνοι, να ανταλλάσσουν δυο κουβέντες και να μοιράζονται τα βάσανα και τις έγνοιες τους.
Ήταν χρόνια που ο Εμφύλιος είχε αφήσει πίσω του πληγές βαθιές, άλλες φανερές κι άλλες κρυμμένες μέσα στις ψυχές των ανθρώπων. Σε κάθε γειτονιά υπήρχε κι ένα σπίτι που είχε γνωρίσει τον πόνο, μια μάνα που είχε χάσει το παιδί της, μια γυναίκα που είχε μείνει χήρα πριν προλάβει να χαρεί την οικογενειακή της ζωή.
Μια τέτοια γυναίκα ήταν και η γιαγιά Αλέξω.
Τη γνώρισα τη δεκαετία του 1960, όταν ήμουν ακόμη παιδί. Τη θυμάμαι σαν ένα ορθό κυπαρίσσι, αεικίνητο και αγέρωχο, που δεν καταδεχόταν να αναπαυθεί σε καρέκλα. Όλο και κάτι έβρισκε να κάνει. Πότε σκούπιζε την αυλή, πότε έπλενε τα ρούχα, πότε τακτοποιούσε τα λιγοστά της πράγματα. Τα χέρια της δεν ησύχαζαν ποτέ.
Οι παλιοί θα την έλεγαν «προκομένη». Και ήταν. Τίμια, εργατική, νοικοκυρά με όλη τη σημασία της λέξης. Μόνο που πίσω από την ακούραστη κίνησή της κρυβόταν ένας καημός που δεν έλεγε να σβήσει.
Η Αλέξω είχε κατεβεί νυφούλα από το Μαυρομάτι της Ιθώμης. Νέα, γεμάτη όνειρα, είχε ξεκινήσει τη ζωή της με τον άνδρα της, έναν χωροφύλακα, και κρατούσε στην αγκαλιά της το βρέφος τους.
Μα η μοίρα είχε άλλα γραμμένα.
Μέσα στον Εμφύλιο, μια μέρα που ο ήλιος έδυε και οι σκιές μεγάλωναν στα σοκάκια, της έφεραν τον άνδρα της νεκρό στο σπίτι. Η πόρτα άνοιξε και μαζί της μπήκε ο θάνατος.
Δεν ήταν εύκολο να περιγράψει κανείς τι συνέβη εκείνη την ώρα. Ούτε η ίδια μιλούσε γι’ αυτό. Έμεινε με το παιδί της στην αγκαλιά και με μια σιωπή που θα τη συντρόφευε για όλη της τη ζωή.
Από τότε, κάτι μέσα της άλλαξε.
Δεν έκλαιγε μπροστά στους άλλους. Δεν παραπονιόταν. Δεν ζητούσε βοήθεια. Έσφιγγε τα δόντια και προχωρούσε. Όμως, όσο κι αν το στόμα της έμενε κλειστό, τα χέρια της μιλούσαν.
Έπλενε και ξανάπλενε. Καθάριζε και ξανακαθάριζε. Σαν να ήθελε να διώξει από το σπίτι της όχι μόνο τη σκόνη και τη λάσπη, αλλά και όλη την αδικία που είχε σκεπάσει τη ζωή της.
Σήμερα, ίσως να μπορούσαμε να καταλάβουμε πως η αδιάκοπη καθαριότητα και η βιασύνη της ήταν τρόποι με τους οποίους προσπαθούσε να αντέξει έναν πόνο που δεν είχε βρει λόγια να εκφραστεί. Τότε, όμως, οι άνθρωποι δεν είχαν τέτοιες εξηγήσεις. Έλεγαν μονάχα:
«Η Αλέξω είναι προκομένη γυναίκα. Δεν κάθεται στιγμή!»
Κι εκείνη συνέχιζε τον αγώνα της.
Δίπλα στο σπίτι της έμενε ο αδελφός του άνδρα της, ο παππούς Γιώργος, με τη γυναίκα του, την Κωνσταντινιά, και τα παιδιά τους.
Η Κωνσταντινιά ήταν κι αυτή νοικοκυρά της παλιάς εποχής. Είχε το σπίτι της καθαρό, την αυλή της ασβεστωμένη και τα χαλάκια της υφαντά στον αργαλειό, με μεράκι και υπομονή. Κάθε κλωστή ήταν κι ένα κομμάτι από τον κόπο της.
Μόνο που η γειτνίαση με την Αλέξω δεν ήταν πάντα εύκολη.
Η Αλέξω είχε μια συνήθεια που έφερνε σε δύσκολη θέση τη συνυφάδα της. Όταν καθάριζε την αυλόπορτα και το πεζούλι της, αντί να σκουπίσει πρώτα και να σφουγγαρίσει ύστερα, έριχνε νερό με τον κουβά και το άφηνε να κυλήσει στον δρόμο.
Τα νερά παρέσερναν χώματα, φύλλα, χορτάρια και σκουπίδια. Κι όπως κατηφόριζαν για κάμποσα μέτρα, έφταναν συχνά στην αυλόπορτα της Κωνσταντινιάς.
Εκεί έμεναν οι λάσπες, εκεί μούσκευαν τα χαλάκια, εκεί πατούσαν τα παιδιά με τα λερωμένα παπούτσια και τα μετέφεραν μέσα στο σπίτι.
Η Κωνσταντινιά τα έβλεπε όλα αυτά και σφιγγόταν η καρδιά της.
Ήθελε να μιλήσει, να πει δυο λόγια, να ζητήσει από την Αλέξω να προσέχει. Μα κάθε φορά που πήγαινε να ανοίξει το στόμα της, θυμόταν τα λόγια του άνδρα της.
«Κωνσταντινιά, μην έρθεις σε αντιπαράθεση με την καημένη την Αλέξω. Μόνη της έμεινε με το παιδί. Χαροκαμένη γυναίκα είναι. Νυφούλα κατέβηκε από το Μαυρομάτι και χήρεψε πριν από την ώρα της. Να τη λυπάσαι και να την καταλαβαίνεις».
Κι εκείνη δάγκωνε τη γλώσσα της.
Μα η Κωνσταντινιά είχε και πρόβλημα με την καρδιά της. Κάθε φορά που συγκρατούσε τα παράπονά της, ένιωθε έναν πόνο στο στήθος, σαν να της έσφιγγε κάποιος την καρδιά με μια αόρατη τανάλια.
Ένα πρωινό, καθώς η Αλέξω ετοιμαζόταν πάλι να ρίξει νερά στην αυλόπορτά της, η Κωνσταντινιά είχε μια ιδέα.
«Αν της βάλω ένα χαλάκι μπροστά στην πόρτα, μπορεί να το δει και να σταματήσει», σκέφτηκε.
Πήρε ένα από τα όμορφα υφαντά της, εκείνο που είχε φτιάξει με τόσο κόπο στον αργαλειό, και το άπλωσε έξω από την αυλόπορτά της, ελπίζοντας πως η γειτόνισσά της θα το προσέξει.
Μα η Αλέξω ήταν ήδη στη φούρια της.
Κουβαλούσε τον κουβά με το νερό, είχε το μυαλό της στη δουλειά και τα χέρια της κινούνταν γρήγορα, σαν να την κυνηγούσε κάποιος αόρατος εχθρός. Έριξε το νερό, κι εκείνο ξεχύθηκε στον δρόμο.
Το χαλάκι τυλίχτηκε στις λάσπες. Χώματα, ξυλαράκια και χορτάρια κόλλησαν πάνω του. Το νερό το παράσυρε και το άφησε βαρύ, λερωμένο, σχεδόν αγνώριστο.
Όταν η Κωνσταντινιά αντίκρισε το θέαμα, ένιωσε την καρδιά της να χτυπά άτακτα. Το πρόσωπό της χλώμιασε, τα πόδια της λύγισαν και σωριάστηκε στο κρεβάτι.
«Παναγία μου, δεν αντέχω άλλο!» ψιθύρισε.
Η κόρη της τρόμαξε και έτρεξε να φωνάξει τον γιατρό του χωριού.
Ο γιατρός ήταν ένας επιβλητικός άνθρωπος, με σοβαρό παρουσιαστικό και χιούμορ που μπορούσε να ελαφρύνει ακόμη και την πιο δύσκολη στιγμή. Όσοι τον έβλεπαν να χαμογελά, έλεγαν πως γιατρεύονταν πριν ακόμη τους εξετάσει.
Μπήκε στο σπίτι της Κωνσταντινιάς, την εξέτασε προσεκτικά και κατάλαβε πως κάτι τη βασάνιζε πέρα από τη σωματική της αδιαθεσία.
«Για πες μου, κυρά Κωνσταντινιά, τι σε έπιασε έτσι ξαφνικά;» τη ρώτησε.
Εκείνη δίστασε. Κοίταξε την κόρη της και ύστερα τον γιατρό.
«Γιατρέ μου, να σου πω την αλήθεια, μα θέλω να μου υποσχεθείς πως δεν θα το μάθει η Αλέξω».
Ο γιατρός έγνεψε καταφατικά.
Η Κωνσταντινιά τού διηγήθηκε για τα νερά, τις λάσπες, τα χαλάκια της και την αδυναμία της να μιλήσει στη συνυφάδα της. Του είπε και για το τελευταίο χαλάκι, που το είχε απλώσει με την ελπίδα να την αποτρέψει.
«Το καθάρισες το χαλάκι;» τη ρώτησε ο γιατρός. «Πρόλαβες ή έπεσες στο κρεβάτι πριν το πλύνεις;»
«Δεν πρόλαβα, γιατρέ μου», αποκρίθηκε εκείνη με φωνή αδύναμη.
Ο γιατρός έμεινε για λίγο σιωπηλός. Έπειτα γύρισε προς την κόρη της.
«Σήκω, κόρη μου. Θα αφήσεις το χαλάκι όπως είναι, λερωμένο, έξω από την πόρτα. Θα μανταλώσεις την εξώπορτα και δεν θα βγείτε καθόλου έξω για μία ώρα».
Η κόρη τον κοίταξε απορημένη, μα υπάκουσε.
Ο γιατρός τακτοποίησε τα πράγματά του και βγήκε στον δρόμο.
Χτύπησε την πόρτα της Αλέξως.
Εκείνη άνοιξε ξαφνιασμένη.
«Γιατρέ μου! Καλώς τον! Τι σε φέρνει από δω;»
«Κυρά Αλέξω, θέλω να με βοηθήσεις σε κάτι επείγον. Μπορείς να μου φέρεις έναν κουβά με χλιαρό νερό και μια πλάκα σπιτικό σαπούνι;»
«Αμέσως, γιατρέ μου!»
Η Αλέξω δεν ρώτησε τίποτε άλλο. Έφερε τον κουβά, το σαπούνι και στάθηκε μπροστά του έτοιμη να ακούσει τις οδηγίες.
Ο γιατρός τής έδειξε το λερωμένο χαλάκι της Κωνσταντινιάς.
«Να, κυρά Αλέξω. Η συνυφάδα σου έπεσε στο κρεβάτι από την καρδιά της. Έτρεξαν νερά στον δρόμο, κύλησαν οι λάσπες και λέρωσαν το χαλάκι που ύφαινε τόσο καιρό. Το είδε και στενοχωρήθηκε πολύ ».
Ο γιατρός έσκυψε, πήρε το σαπούνι και ετοιμάστηκε να τρίψει το χαλάκι.
Μα η Αλέξω τον σταμάτησε αμέσως.
«Αν είναι δυνατόν! Ολόκληρος γιατρός να μας πλένει τα χαλάκια; Θα το πλύνω εγώ, γιατρέ μου. Συνυφάδα μου είναι η Κωνσταντινιά!»
Κι έσκυψε πάνω από το χαλάκι.
Έριξε το χλιαρό νερό, έτριψε με το σαπούνι, ξέπλυνε τις λάσπες, καθάρισε τις άκρες και το ξέπλυνε ξανά και ξανά. Τα χέρια της δούλευαν γρήγορα, όπως πάντα, μόνο που αυτή τη φορά η βιασύνη της είχε άλλο σκοπό.
Ο γιατρός στεκόταν δίπλα της και την παρατηρούσε σιωπηλός.
Όταν τελείωσε, η Αλέξω σήκωσε το κεφάλι.
«Τώρα, γιατρέ μου, είναι καθαρό. Να το απλώσουμε να στεγνώσει».
Ο γιατρός χαμογέλασε.
«Μπράβο, κυρά Αλέξω. Άντε τώρα να ξεκουραστείς κι εσύ λιγάκι».
Από εκείνη την ημέρα, η Αλέξω δεν ξανάριξε νερά στον δρόμο.
Όχι γιατί έπαψε να θέλει το σπίτι της καθαρό. Ούτε γιατί άλλαξε ξαφνικά ο τρόπος που είχε μάθει να δουλεύει. Μα κάτι είχε καταλάβει.
Είχε δει με τα μάτια της πως η δική της βολή μπορούσε να γίνει βάσανο για έναν άλλον άνθρωπο. Κι όταν αντίκρισε το χαλάκι της Κωνσταντινιάς, δεν είδε μόνο τη λάσπη. Είδε τον κόπο της συνυφάδας της, την αγάπη με την οποία είχε υφάνει κάθε κλωστή, την καρδιά που πονούσε σιωπηλά.
Η Κωνσταντινιά, από τη μεριά της, δεν έμαθε ποτέ πόσο προσεκτικά είχε σχεδιάσει ο γιατρός εκείνη την επίσκεψη. Ήξερε μόνο πως η Αλέξω είχε έρθει, είχε καθαρίσει το χαλάκι της και από τότε πρόσεχε.
Οι δυο γυναίκες εξακολούθησαν να ζουν δίπλα δίπλα, μέσα στις δουλειές και στις έγνοιες τους. Δεν έγιναν άνθρωποι των μεγάλων λόγων. Δεν χρειάστηκε.
Όταν συναντιούνταν στην αυλόπορτα, αντάλλασσαν ένα χαμόγελο. Ένα χαμόγελο που έκρυβε συγχώρεση, κατανόηση και μια αγάπη που δεν είχε ανάγκη από πολλές κουβέντες.
Κι εγώ, όταν θυμάμαι την αείμνηστη γιαγιά Αλέξω, με τα χέρια της πάντα βρεγμένα και το κορμί της όρθιο σαν κυπαρίσσι, σκέφτομαι πως η προκοπή δεν μετριέται μόνο με την καθαριότητα του σπιτιού και τον αδιάκοπο κόπο.
Μετριέται και με τη στιγμή που ο άνθρωπος αφήνει στην άκρη τη βολή του για να μην πληγώσει τον διπλανό του.
Γιατί εκεί, στην παλιά Βαλύρα, μέσα στα νερά, στις λάσπες και στα υφαντά χαλάκια, δύο χαροκαμένες και καρτερικές γυναίκες έμαθαν κάτι που δεν γράφεται εύκολα σε βιβλία.
Πως η αγάπη προς τον πλησίον αρχίζει από τα μικρά.
Από ένα χαλάκι που πλένεις με τα ίδια σου τα χέρια.
Και από μια αυλόπορτα που, αντί να χωρίζει τους ανθρώπους, γίνεται πέρασμα για τη συγχώρεση και την ανθρωπιά.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου