Υπάρχουν πράγματα απλά, καθημερινά και ταπεινά που κουβαλούν μέσα τους ολόκληρη ιστορία. Ένα από αυτά είναι το αγνό ελαιόλαδο. Για τον άνθρωπο της Μεσογείου δεν υπήρξε ποτέ απλώς ένα τρόφιμο. Ήταν και είναι τροφή, φάρμακο, καλλυντικό, φωτιστικό μέσο, στοιχείο φιλοξενίας, σύμβολο χαράς και ευλογίας. Από τα αρχαία χρόνια μέχρι το χωριάτικο σπίτι των γονιών μας, το λάδι ακολουθεί τον άνθρωπο σχεδόν σε κάθε σημαντική στιγμή της ζωής του.
Και ίσως γι’ αυτό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον το γεγονός ότι ακόμη και μέσα στο Ευαγγέλιο συναντούμε το λάδι σε μια τόσο απλή πράξη καθημερινής περιποίησης.
Ο Χριστός, μιλώντας για τη νηστεία, λέει στον άνθρωπο να μη μετατρέπει την πνευματική του άσκηση σε δημόσιο θέαμα: «σὺ δὲ νηστεύων ἄλειψαί σου τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ πρόσωπόν σου νίψαι». Το νόημα είναι ότι εκείνος που νηστεύει δεν χρειάζεται να παρουσιάζει στους ανθρώπους ένα σκυθρωπό και ταλαιπωρημένο πρόσωπο για να αποδείξει την ευσέβειά του. Αντίθετα, συνεχίζει την καθημερινή του περιποίηση και κρατά την πνευματική του προσπάθεια ενώπιον του Θεού. Το ίδιο χωρίο αποδίδεται σε σύγχρονες μεταφράσεις ως «βάλε λάδι στο κεφάλι σου και πλύνε το πρόσωπό σου».
Αυτό είναι ένα πολύ όμορφο σημείο για να σταθούμε.
Το «ἄλειψαι» δεν είναι τυχαία λέξη. Η επάλειψη με λάδι αποτελούσε μέρος της καθημερινής περιποίησης στον κόσμο της εποχής του Χριστού. Σε ερμηνευτική σημείωση του χωρίου αναφέρεται μάλιστα ότι η επάλειψη γινόταν με ελαιόλαδο ή αρωματισμένο λάδι και αποτελούσε καλλωπιστική πράξη συνδεδεμένη με την περιποίηση και το πλύσιμο του προσώπου.
Έτσι, μπορούμε να δούμε το ελαιόλαδο όχι μόνο ως προϊόν ομορφιάς, αλλά ως μέρος μιας παλιάς αντίληψης για τη φροντίδα του ανθρώπου: σώμα και ψυχή δεν χρειάζεται να βρίσκονται σε αντίθεση. Η καθαριότητα, η περιποίηση, η ευπρέπεια και η χαρά δεν ακυρώνουν την πνευματική ζωή.
Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η ομορφιά της παράδοσής μας.
Το λάδι στην Αγία Γραφή: τροφή, φροντίδα, θεραπεία και σύμβολο
Το ελαιόλαδο εμφανίζεται επανειλημμένα στην Αγία Γραφή με διαφορετικές χρήσεις και συμβολισμούς. Το χρησιμοποιούμε για να κατανοήσουμε καλύτερα τον κόσμο μέσα στον οποίο κινήθηκαν οι βιβλικοί άνθρωποι.
Στην παραβολή του Καλού Σαμαρείτη, ο τραυματισμένος άνθρωπος δέχεται φροντίδα με «ἔλαιον καὶ οἶνον» (Λουκάς 10:34). Το περιστατικό μάς θυμίζει ότι το λάδι ανήκε στα υλικά της καθημερινής περιποίησης και φροντίδας των τραυμάτων εκείνης της εποχής.
Στο κατά Μάρκον 6:13 αναφέρεται ότι οι μαθητές «ἤλειφον ἐλαίῳ πολλοὺς ἀρρώστους καὶ ἐθεράπευον». Και στην Επιστολή του Ιακώβου 5:14 συναντούμε την οδηγία για τον ασθενή να καλέσει τους πρεσβυτέρους της Εκκλησίας, οι οποίοι θα προσευχηθούν γι’ αυτόν «ἀλείψαντες αὐτὸν ἐλαίῳ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου».
Δεν πρέπει, βέβαια, να μεταφέρουμε μηχανικά τις αρχαίες χρήσεις του λαδιού στη σύγχρονη ιατρική. Το λάδι δεν αντικαθιστά σήμερα τη διάγνωση, τη φαρμακευτική αγωγή ή την ιατρική φροντίδα. Μπορούμε όμως να κατανοήσουμε γιατί στην παράδοση το έλαιο συνδέθηκε τόσο στενά με την περιποίηση, την ανακούφιση και την ευλογία.
Ακόμη και στην παραβολή των Δέκα Παρθένων, το λάδι αποκτά συμβολική διάσταση: είναι εκείνο που πρέπει να υπάρχει όταν έρθει η ώρα της αναμονής και της εγρήγορσης.
Έτσι, το λάδι γίνεται μια υπενθύμιση ετοιμότητας. Να έχουμε φροντίσει ό,τι μας εμπιστεύθηκε ο Θεός: την ψυχή, το σώμα, το σπίτι, την οικογένεια και τον συνάνθρωπό μας.
Γιατί ο άνθρωπος της υπαίθρου αγαπούσε τόσο πολύ το ελαιόλαδο;
Οι παλαιότερες γενιές δεν είχαν δεκάδες προϊόντα περιποίησης. Είχαν λίγα και πολύτιμα υλικά: νερό, σαπούνι, μέλι, βότανα και ελαιόλαδο.
Το λάδι χρησιμοποιούνταν για τα μαλλιά, για τα χέρια, για τα ξηρά σημεία του σώματος και σε διάφορες παραδοσιακές πρακτικές περιποίησης.
Ο άνθρωπος που δούλευε έξω, κάτω από τον ήλιο, στον αέρα και στο κρύο, αντιμετώπιζε καθημερινά την ξηρότητα και την καταπόνηση. Δεν είναι λοιπόν παράξενο που μια λιπαρή ουσία μπορούσε να του προσφέρει αίσθηση απαλότητας και προστασίας.
Το εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο είναι πλούσιο σε λιπαρά οξέα και άλλες ενώσεις, όμως το δέρμα κάθε ανθρώπου αντιδρά διαφορετικά. Μάλιστα, παλαιότερη ελεγχόμενη μελέτη βρήκε ότι η συστηματική εφαρμογή ελαιολάδου μπορούσε να μειώσει την ακεραιότητα του δερματικού φραγμού και να προκαλέσει ήπιο ερύθημα, ενώ άλλη, νεότερη κλινική μελέτη σε υγιείς ενήλικες βρήκε βελτίωση ορισμένων παραμέτρων του δερματικού φραγμού με εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο.
Αυτό μας διδάσκει κάτι πολύ απλό: δεν χρειάζεται ούτε να απορρίπτουμε την παραδοσιακή γνώση ούτε να τη μετατρέπουμε σε απόλυτο κανόνα.
Το ελαιόλαδο και το πρόσωπο: πότε χρειάζεται προσοχή
Το ελαιόλαδο είναι μετρίως βαρύτερο από πολλά σύγχρονα καλλυντικά έλαια. Είναι πλούσιο σε ελαϊκό οξύ, και η δράση του πάνω στον δερματικό φραγμό δεν είναι ίδια για όλους.
Μελέτες σε δερματικά μοντέλα και ανθρώπους έχουν δείξει ότι το ελαϊκό οξύ μπορεί, σε συγκεκριμένες συνθήκες, να αυξήσει τη διαπερατότητα του δέρματος και να επηρεάσει την οργάνωση των λιπιδίων της κεράτινης στιβάδας.
Επομένως, δεν είναι σωστό να υποσχεθούμε ότι το ελαιόλαδο «θεραπεύει» την ακμή, εξαφανίζει τις ρυτίδες ή είναι ιδανικό για κάθε πρόσωπο.
Για ξηρό ή ώριμο δέρμα μπορεί να προσφέρει ευχάριστη μαλακτική αίσθηση σε ορισμένους ανθρώπους. Για δέρμα με έντονη λιπαρότητα, ακμή, ερεθισμό ή ιδιαίτερη ευαισθησία, χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Και ένας βασικός κανόνας είναι απαραίτητος: κάνουμε πρώτα δοκιμή σε μικρή περιοχή.
Συνταγή 1: Απαλός καθαρισμός με ελαιόλαδο
Η πρώτη πρακτική είναι ο καθαρισμός με λάδι, ιδιαίτερα όταν θέλουμε να απομακρύνουμε μακιγιάζ ή λιπαρούς ρύπους.
Υλικά
4–5 σταγόνες εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου.
Μια μικρή, καθαρή πετσέτα προσώπου.
Χλιαρό νερό.
Ένα ήπιο καθαριστικό προσώπου.
Εκτέλεση
Πλένουμε καλά τα χέρια μας.
Το πρόσωπο παραμένει στεγνό στην αρχή.
Βάζουμε 4–5 σταγόνες ελαιόλαδο στις άκρες των δακτύλων.
Κάνουμε πολύ απαλό μασάζ για περίπου ένα λεπτό.
Επιμένουμε ιδιαίτερα στα σημεία όπου υπάρχει μακιγιάζ ή αντηλιακό.
Βρέχουμε την καθαρή πετσέτα με χλιαρό νερό.
Τη στύβουμε καλά και την ακουμπάμε απαλά στο πρόσωπο για λίγα δευτερόλεπτα. Δεν χρειάζεται καυτό νερό ούτε έντονος ατμός.
Αφαιρούμε απαλά το λάδι χωρίς τρίψιμο.
Στη συνέχεια πλένουμε το πρόσωπο με ένα ήπιο καθαριστικό.
Η μέθοδος αυτή είναι προτιμότερο να αντιμετωπίζεται ως καθαρισμός και όχι ως θεραπεία. Αν εμφανιστούν σπυράκια, τσούξιμο, ερυθρότητα ή επιδείνωση της λιπαρότητας, διακόπτουμε.
Συνταγή 2: Βραδινή περιποίηση για ξηρό δέρμα
Εδώ δεν θέλουμε μεγάλη ποσότητα.
Υλικά
2–3 σταγόνες εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου.
Η συνηθισμένη ενυδατική μας κρέμα ή ένας απλός ενυδατικός ορός.
Καθαρό, ελαφρώς νωπό πρόσωπο.
Εκτέλεση
Καθαρίζουμε το πρόσωπο.
Εφαρμόζουμε την ενυδατική μας κρέμα ή τον ορό.
Όσο το δέρμα παραμένει ελαφρώς νωπό, βάζουμε 2–3 σταγόνες ελαιόλαδο στις παλάμες.
Τρίβουμε απαλά τις παλάμες μεταξύ τους.
Πιέζουμε το λάδι πάνω στο πρόσωπο αντί να τρίβουμε έντονα.
Κάνουμε για ένα περίπου λεπτό πολύ απαλές ανοδικές κινήσεις.
Αποφεύγουμε τα βλέφαρα και την πολύ κοντινή περιοχή των ματιών, ιδιαίτερα αν έχουμε τάση για μικρά λευκά στίγματα, όπως τα milia.
Δεν χρειάζεται περισσότερο λάδι επειδή «περισσότερο σημαίνει καλύτερο». Στην περιποίηση, η υπερβολή συχνά κάνει το αντίθετο από αυτό που επιδιώκουμε.
Συνταγή 3: Μάσκα προσώπου με ελαιόλαδο και μέλι
Αυτή είναι μία από τις πιο απλές παραδοσιακές συνταγές.
Υλικά
1 κουταλιά της σούπας εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο.
1 κουταλιά της σούπας μέλι.
Εκτέλεση
Βάζουμε το μέλι και το ελαιόλαδο σε καθαρό μπολ.
Ανακατεύουμε καλά μέχρι να δημιουργηθεί ομοιόμορφο μείγμα.
Αν το μέλι είναι πολύ πηχτό, μπορούμε να το αφήσουμε λίγο σε θερμοκρασία δωματίου. Δεν χρειάζεται να το θερμάνουμε έντονα.
Καθαρίζουμε το πρόσωπο.
Απλώνουμε λεπτό στρώμα σε πρόσωπο και λαιμό.
Αποφεύγουμε τα βλέφαρα, την περιοχή πολύ κοντά στα μάτια και τυχόν ερεθισμένα σημεία.
Αφήνουμε για 10–15 λεπτά.
Ξεπλένουμε με χλιαρό νερό.
Σκουπίζουμε ταμποναριστά.
Ολοκληρώνουμε με την κανονική μας ενυδατική κρέμα.
Για ξηρό δέρμα μπορεί να χρησιμοποιείται περιστασιακά. Δεν υπάρχει λόγος να εφαρμόζεται καθημερινά.
Μια σημαντική διόρθωση για το λεμόνι
Σε παλαιότερες σπιτικές συνταγές συναντούμε συχνά την προσθήκη λεμονιού. Δεν θα το προτείνουμε ως βασικό συστατικό της μάσκας προσώπου. Τα εσπεριδοειδή μπορούν να προκαλέσουν ερεθισμό και ορισμένες αντιδράσεις στον ήλιο, ενώ το πρόσωπο δεν χρειάζεται «λεύκανση» με λεμόνι.
Η απλότητα είναι συχνά ασφαλέστερη: ελαιόλαδο και μέλι, χωρίς περιττά υλικά.
Συνταγή 4: Φυσικό balm για τα χείλη
Τα χείλη είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στην ξηρότητα.
Υλικά
1 σταγόνα εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου.
Εκτέλεση
Καθαρίζουμε απαλά τα χείλη.
Βάζουμε μία μικρή σταγόνα λαδιού.
Την απλώνουμε με καθαρό δάχτυλο.
Ιδανικά το κάνουμε το βράδυ.
Δεν χρειάζεται να πλημμυρίσουμε τα χείλη με λάδι. Μια πολύ μικρή ποσότητα αρκεί.
Συνταγή 5: Ήπιο scrub χειλιών
Υλικά
½ κουταλάκι του γλυκού ελαιόλαδο.
½ κουταλάκι του γλυκού λευκή ζάχαρη.
Εκτέλεση
Ανακατεύουμε τα δύο υλικά.
Παίρνουμε πολύ μικρή ποσότητα.
Την απλώνουμε στα χείλη.
Κάνουμε εξαιρετικά απαλές κινήσεις για περίπου 15–20 δευτερόλεπτα.
Ξεπλένουμε με χλιαρό νερό.
Στο τέλος βάζουμε μια μικρή ποσότητα ελαιολάδου ή ένα απλό balm.
Δεν κάνουμε απολέπιση όταν τα χείλη είναι σκασμένα, ματωμένα ή ερεθισμένα. Η έντονη τριβή μπορεί να τα κάνει χειρότερα.
Συνταγή 6: Μάσκα ελαιολάδου για ξηρά μαλλιά
Το ελαιόλαδο έχει ενδιαφέρον και για την περιποίηση της τρίχας. Μελέτη σε ανθρώπινες τρίχες έχει εξετάσει μεταξύ άλλων το ελαιόλαδο και βρήκε συμπεριφορές που συνάδουν με αλληλεπίδραση του λαδιού με την τρίχα.
Υλικά
2 κουταλιές της σούπας ελαιόλαδο για κοντά μαλλιά.
3 κουταλιές για μεσαίου μήκους.
4 κουταλιές για πολύ μακριά ή πυκνά μαλλιά.
Εκτέλεση
Χρησιμοποιούμε το λάδι σε στεγνά ή ελαφρώς νωπά μαλλιά.
Το ζεσταίνουμε μόνο ελαφρά, αν θέλουμε. Δεν πρέπει να είναι καυτό.
Απλώνουμε κυρίως από τη μέση της τρίχας προς τις άκρες.
Δίνουμε ιδιαίτερη προσοχή στις ξηρές άκρες.
Αν το τριχωτό μας είναι λιπαρό, αποφεύγουμε τις ρίζες.
Τυλίγουμε τα μαλλιά με μια καθαρή πετσέτα.
Αφήνουμε για 30–45 λεπτά.
Δεν χρειάζεται να μείνει όλη τη νύχτα.
Για το λούσιμο, μπορούμε να βάλουμε πρώτα σαμπουάν στα λαδωμένα μαλλιά και στη συνέχεια να προσθέσουμε νερό, ώστε να διαλυθεί καλύτερα το λάδι.
Ξεπλένουμε.
Κάνουμε δεύτερο ελαφρύ λούσιμο αν χρειάζεται.
Χρησιμοποιούμε conditioner στις άκρες.
Η συχνότητα μπορεί να είναι περίπου μία φορά την εβδομάδα για ξηρά και ταλαιπωρημένα μαλλιά. Για λεπτά ή λιπαρά μαλλιά χρειάζεται πολύ μικρότερη ποσότητα και αραιότερη εφαρμογή.
Το εβδομαδιαίο μας πρόγραμμα
Μπορούμε να οργανώσουμε τη φροντίδα μας χωρίς υπερβολές.
Αν κάποια ημέρα αισθανθούμε κάψιμο, φαγούρα, έντονη λιπαρότητα ή δούμε εξάνθημα, σταματούμε την εφαρμογή. Δεν χρειάζεται να «επιμείνουμε» επειδή ένα υλικό είναι φυσικό.
Η ευλογία δεν βρίσκεται στην υπερβολή
Ίσως εδώ βρίσκεται και το βαθύτερο νόημα που μπορούμε να κρατήσουμε από την Ευαγγελική αναφορά.
Ο Χριστός δεν λέει στον άνθρωπο να επιδεικνύει τη νηστεία του. Του λέει να συνεχίσει την καθημερινότητά του με καθαρότητα και αξιοπρέπεια, χωρίς να μετατρέπει την πνευματική προσπάθεια σε παράσταση. Το «ἄλειψαι τὴν κεφαλήν» και το «πρόσωπόν σου νίψαι» εντάσσονται ακριβώς σε αυτή τη διδασκαλία.
Έτσι μπορούμε να δούμε και σήμερα την περιποίηση διαφορετικά.
Δεν φροντίζουμε το πρόσωπό μας επειδή πρέπει να αποδείξουμε στους άλλους ότι είμαστε όμορφοι.
Δεν φροντίζουμε τα μαλλιά μας για να πάρουμε την επιδοκιμασία των ανθρώπων.
Δεν χρησιμοποιούμε το λάδι σαν ένα «μαγικό» προϊόν που θεραπεύει τα πάντα.
Φροντίζουμε το σώμα μας επειδή είναι το μέρος στο οποίο ζούμε, εργαζόμαστε, αγαπούμε, προσευχόμαστε και προσφέρουμε.
Και το αγνό ελαιόλαδο, καρπός της γης και του μόχθου, μπορεί να γίνει ένα όμορφο σύμβολο αυτής της φροντίδας.
Η παράδοση και η επιστήμη μπορούν να συναντηθούν
Δεν χρειάζεται να διαλέξουμε ανάμεσα στη γιαγιά μας και στην επιστήμη.
Η γιαγιά μας μπορεί να μας είπε ότι το λάδι μαλακώνει τα χέρια της μετά τη δουλειά στο χωράφι. Και μπορεί πράγματι να ένιωθε σημαντική διαφορά.
Η επιστήμη, όμως, μας καλεί να ρωτήσουμε: σε ποιο δέρμα; σε ποια ποσότητα; για πόσο χρόνο; με ποια συχνότητα; με ποιον τρόπο;
Αυτό δεν προσβάλλει την παράδοση. Την κάνει πιο υπεύθυνη.
Το ίδιο λάδι μπορεί να είναι ευχάριστο για έναν άνθρωπο με ξηρά χέρια και ακατάλληλο για έναν άλλο με λιπαρό, ακνεϊκό δέρμα. Ένας άνθρωπος μπορεί να αγαπά μια μάσκα μαλλιών και κάποιος άλλος να διαπιστώνει ότι τα μαλλιά του βαραίνουν.
Γι’ αυτό κρατούμε τον χρυσό κανόνα: παρατηρούμε τον εαυτό μας και δεν υπερβάλλουμε.
Και βέβαια, όταν υπάρχει δερματολογικό πρόβλημα, έντονος ερεθισμός, έκζεμα, ακμή ή επίμονη ξηρότητα, η φυσική περιποίηση δεν πρέπει να αντικαθιστά τον ειδικό.
Και τι σημαίνει τελικά «την φροντίδα με αγνό ελαιόλαδο την ευλογεί ο ίδιος ο Θεός»;
Ο τίτλος αυτός μπορεί να διαβαστεί ως μια πνευματική εικόνα και όχι ως ιατρικός ισχυρισμός.
Δεν σημαίνει ότι κάθε εφαρμογή ελαιολάδου είναι θεϊκά εγγυημένη ή ότι το λάδι θεραπεύει κάθε ασθένεια.
Σημαίνει κάτι βαθύτερο και απλούστερο.
Ότι μπορούμε να βλέπουμε τα δώρα της δημιουργίας με ευγνωμοσύνη.
Ότι μπορούμε να φροντίζουμε το σώμα μας χωρίς ματαιοδοξία.
Ότι μπορούμε να εκτιμούμε τα απλά πράγματα που μας παρέδωσαν οι παλαιότεροι.
Ότι μπορούμε να χρησιμοποιούμε ό,τι μας προσφέρει η φύση με μέτρο, γνώση και σύνεση.
Και πάνω απ’ όλα, ότι η πραγματική ευλογία δεν βρίσκεται στο λάδι από μόνο του, αλλά στον τρόπο με τον οποίο το χρησιμοποιούμε κια στην πίστη μας στον Θεό.
Το ελαιόλαδο μπορεί να γίνει τροφή στο τραπέζι μας, λίγες σταγόνες στα ξηρά χέρια μας, ένα απλό υλικό περιποίησης, μια ανάμνηση από το χωριό, η μυρωδιά της συγκομιδής, η εικόνα του παππού και της γιαγιάς κάτω από την ελιά.
Μπορεί ακόμη να μας θυμίζει εκείνον τον λόγο του Ευαγγελίου: όταν προσευχόμαστε, όταν νηστεύουμε, όταν αγωνιζόμαστε πνευματικά, δεν χρειάζεται να το διαλαλούμε.
Ας κρατούμε την πίστη μέσα μας και ας συνεχίζουμε με χαρά την καθημερινή μας ζωή.
Ας πλένουμε το πρόσωπό μας.
Ας περιποιούμαστε τα μαλλιά μας.
Ας φροντίζουμε τα χέρια μας.
Ας τρώμε με ευγνωμοσύνη τους καρπούς της γης.
Και ας θυμόμαστε ότι η πιο όμορφη περιποίηση είναι εκείνη που συνοδεύεται από ταπεινότητα, μέτρο, ευγνωμοσύνη. πίστη και αγάπη.
Μια ευχή για όλους μας
Ας έχουμε όλοι μας υγεία, ειρήνη στην καρδιά και δύναμη για τις καθημερινές μας δοκιμασίες. Ας αξιωθούμε να χαιρόμαστε τα απλά δώρα της ζωής, να εκτιμούμε τον κόπο της γης και των ανθρώπων που την καλλιεργούν και να μη χάνουμε την ευγνωμοσύνη μας για όσα συχνά θεωρούμε αυτονόητα.
Ας έχουμε καθαρό πρόσωπο, αλλά ακόμη καθαρότερη καρδιά.
Ας έχουμε περιποιημένα χέρια, αλλά και χέρια πρόθυμα να βοηθήσουν.
Ας έχουμε υγεία στο σώμα, αλλά και ειρήνη στην ψυχή.
Και, όπως το ελαιόλαδο που βγαίνει από τον καρπό της ελιάς χρειάζεται χρόνο, κόπο και υπομονή για να γίνει πολύτιμο, έτσι κι εμείς ας θυμόμαστε ότι τα πιο όμορφα πράγματα στη ζωή ωριμάζουν σιγά-σιγά.
Με υγεία, φως, ειρήνη και την ευλογία του Θεού, ας συνεχίσουμε να φροντίζουμε ο ένας τον άλλον και τον εαυτό μας με αγάπη.
Βιβλιογραφία
Bible Gateway. Matthew 6:17–18 – Anoint your head and wash your face.
Bible Gateway. Matthew 6:17 – Anoint your head and wash your face.
De Groot, A. C. et al. Μελέτες σχετικά με τη δράση των λιπαρών οξέων στον δερματικό φραγμό. PubMed.
Keis, K., Persaud, D., Kamath, Y. K. & Rele, A. R. (2005). Investigation of penetration abilities of various oils into human hair fibers. Journal of Cosmetic Science, 56(5), 283–295.
Lin, T. K. et al. Μελέτη για τις αλληλεπιδράσεις φυτικών ελαίων με τα λιπίδια της κεράτινης στιβάδας. Experimental Dermatology.
Mohammed, D. et al. (2013). Effect of olive and sunflower seed oil on the adult skin barrier: implications for neonatal skin care. Pediatric Dermatology, 30(1), 42–50.
PubMed. Effects of Extra Virgin Olive Oil and Petrolatum on Skin Barrier Function and Microtopography.
Tanojo, H. et al. In vivo human skin permeability enhancement by oleic acid. PubMed.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου