Τα μαντολίνα στη Βαλύρα το καλοκαίρι τα παίζουμε και τον χειμώνα τα τρώμε!

 

Μια παλιά, νηστίσιμη λιχουδιά της Βαλυραίας γιαγιάς, λεπτή σαν φύλλο, τραγανή σαν δίπλα και γλυκιά σαν τις αναμνήσεις των παιδικών μας χρόνων.

Στη Βαλύρα Μεσσηνίας, οι λέξεις καμιά φορά κρύβουν τις πιο νόστιμες εκπλήξεις! Όταν ακούμε «μαντολίνα», το μυαλό μας πηγαίνει συνήθως στο μουσικό όργανο που συνοδεύει τις καλοκαιρινές βραδιές, τις παρέες και τα τραγούδια. Όμως, στη δική μας γαστρονομική παράδοση, τα μαντολίνα έχουν και μια άλλη αποστολή: το καλοκαίρι τα παίζουμε και τον χειμώνα τα τρώμε!

Και μάλιστα, με μεγάλη ευχαρίστηση!

Δεν πρόκειται για τις γνωστές παραδοσιακές δίπλες με τα σαράντα αυγά, αλλά για μια λιτή, οικονομική και πανέξυπνη παρασκευή των γιαγιάδων μας. Λεπτά και τραγανά, με μικρές φουσκάλες που σχηματίζονται την ώρα του τηγανίσματος, θυμίζουν σε υφή τις δίπλες, χωρίς όμως να έχουν την ίδια συνταγή. Είναι από εκείνα τα γλυκίσματα που αποδεικνύουν πως η νοικοκυροσύνη δεν χρειάζεται πολλά υλικά, αλλά μεράκι και επιδεξιότητα.

Τα μαντολίνα ήταν μια εξαιρετική λύση για τις περιόδους νηστείας, όπως αυτή που διανύουμε και θα συνεχιστεί μέχρι τα Χριστούγεννα. Οι γιαγιάδες μας ήξεραν να μετατρέπουν τα λιγοστά υλικά του σπιτιού σε μικρούς γαστρονομικούς θησαυρούς. Και είχαν πάντα έναν άσο στο μανίκι τους για να ευχαριστήσουν ιδίως τα παιδιά!

Γιατί, ας μην κρυβόμαστε, τα παιδιά παλιά δεν ενθουσιάζονταν πάντοτε με τις τηγανίτες ή τις κουταλίδες. Το ζυμάρι τους είναι μαλακό, η υφή τους  βαριά και το ελαιόλαδο αρκετό. Ήθελαν κάτι διαφορετικό, κάτι που να κάνει «κρατς» στο δόντι και να μοσχοβολάει μέλι,   κανέλα και τριμμένα καρύδια. Εκεί ακριβώς έρχονταν τα μαντολίνα της γιαγιάς, που γίνονταν ανάρπαστα! Και φυσικά, όποιος προλάβαινε... πρόλαβε, γιατί το ταψί άδειαζε πριν καλά καλά κρυώσουν.

Τα υλικά τους απλά και ταπεινά:

• Αλεύρι για όλες τις χρήσεις.

• Λίγο λευκό ξύδι.

• Ελάχιστο ελαιόλαδο.

• Νερό, όσο χρειάζεται για να γίνει ένα εύπλαστο και σφιχτό ζυμάρι.

Η παρασκευή τους απαιτεί περισσότερο τέχνη παρά κόπο. Η νοικοκυρά ζυμώνει τα υλικά και αφήνει το ζυμάρι να αποκτήσει την κατάλληλη ελαστικότητα. Έπειτα, παίρνει την παραδοσιακή ξύλινη σανίδα και τον πλάστη της και ανοίγει ένα πολύ λεπτό φύλλο, όπως ακριβώς κάνει και στις δίπλες.

Αν, πάλι, θέλει να δώσει στα μαντολίνα πιο ομοιόμορφο σχήμα, μπορεί να πλάσει μικρά στρογγυλά φύλλα, περίπου στο μέγεθος μιας πίτας για σουβλάκι.

Στη συνέχεια, χαράζει το φύλλο κάθετα, ανά περίπου ένα εκατοστό, χωρίς να το χωρίζει εντελώς, δημιουργώντας τις χαρακτηριστικές λωρίδες. Τα μαντολίνα είναι πλέον έτοιμα να βουτήξουν στο καυτό λάδι. Εκεί, σχεδόν μαγικά, αρχίζουν να φουσκώνουν, να σχηματίζουν μικρές τραγανές φυσαλίδες και να παίρνουν ένα όμορφο χρυσαφένιο χρώμα.

Η τελευταία πινελιά είναι και η πιο γλυκιά!

Μόλις βγουν από το τηγάνι, περιχύνονται με μέλι και πασπαλίζονται με κανέλα και τριμμένα καρύδια. Εναλλακτικά, σερβίρονται με ζάχαρη και κανέλα ή επάλειψη με λίγη μαρμελάδα . Πολλές εκδοχές, μία απόλαυση! Σε κάθε περίπτωση, δύσκολα μπορεί κανείς να σταματήσει στο πρώτο κομμάτι.

Κι έπειτα έρχεται η πιο όμορφη εικόνα του χειμώνα στη Βαλύρα.

Το τζάκι καίει, η φλόγα τρεμοπαίζει και η οικογένεια μαζεύεται γύρω του. Έξω μπορεί να φυσάει και το κρύο να τρυπώνει στις χαραμάδες, αλλά μέσα στο σπίτι υπάρχει ζεστασιά, κουβέντα, γέλιο και μια πιατέλα με μαντολίνα στη μέση.

Κάποιος ζητάει ακόμη ένα. Κάποιος άλλος λέει πως θα φάει μόνο μισό, αλλά τελικά παίρνει ολόκληρο. Και η γιαγιά, που γνωρίζει καλά τις αδυναμίες όλων, χαμογελάει πονηρά, γιατί ξέρει πως το γλυκό της πέτυχε!

Τα μαντολίνα δεν είναι απλώς ένα νηστίσιμο γλύκισμα. Είναι ένα μικρό κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης, μια μαρτυρία της ευρηματικότητας των παλιών γυναικών, που με αλεύρι, νερό και  την αγάπη τους κατάφερναν να γεμίζουν το σπίτι με μυρωδιές και τις καρδιές με χαρά.

Σήμερα, που οι συνταγές περνούν από γενιά σε γενιά και οι παλιές γεύσεις ξαναβρίσκουν τη θέση τους στα τραπέζια μας, αξίζει να κρατήσουμε ζωντανή και αυτή τη γλυκιά συνήθεια της Βαλύρας.

Γιατί τα μαντολίνα έχουν τη δική τους ξεχωριστή ιστορία: το καλοκαίρι τραγουδούν στα χέρια των μουσικών και τον χειμώνα τραγουδούν στο στόμα μας!

Και όσο υπάρχει ένα αναμμένο τζάκι, μια γιαγιά που θυμάται και μια εγγονή που θέλει να μάθει, αυτή η παράδοση δεν πρόκειται να χαθεί.

Στη Βαλύρα, λοιπόν, τα μαντολίνα δεν είναι μόνο για να τα ακούμε. Είναι και για να τα γευόμαστε!

Γιατί οι γεύσεις των γιαγιάδων μας δεν χορταίνουν μόνο την πείνα. Ζεσταίνουν τον κρύο καιρό, γλυκαίνουν τα εντός μας και μας ταξιδεύουν εκεί όπου η αγάπη είχε πάντα τη μυρωδιά του φρεσκοτηγανισμένου ζυμαριού, του μελιού και της κανέλας.