Το άρθρο που ακολουθεί αναφέρεται στη διδασκαλία του μακαριστού αρχιμανδρίτου Αιμιλιανού Σιμωνοπετρίτου (1934-2019) για την κοπή των λογισμών, τον πνευματικό αγώνα και τη χρήση της προσευχής ως όπλου εναντίον των παθών. Σύμφωνα με τον Γέροντα, η αληθινή θεραπεία των παθών δεν έρχεται με τον εξωτερικό έλεγχο ή την ανάλυση των λογισμών, αλλά με τη συνειδητή άρνηση να τους φιλοξενήσουμε στον νου μας, την επαγρύπνηση και την επίκληση της ευχής «Κύριε, ελέησον».
Εισαγωγή
Ο πνευματικός αγώνας, όπως βιώνεται στην ορθόδοξη ασκητική παράδοση, δεν εξαντλείται σε ηθικές βελτιώσεις ή σε ψυχολογική αυτοβελτίωση. Αντιθέτως, αποτελεί υπαρξιακή μάχη για την καθαρότητα του νου και της καρδιάς, με σκοπό τη μέθεξη του ανθρώπου στη χάρη του Θεού. Ο Γέροντας Αιμιλιανός Σιμωνοπετρίτης (1934–2019), μία από τις σημαντικότερες σύγχρονες μορφές του αγιορείτικου μοναχισμού, προσφέρει μία βαθύτατη πατερική προσέγγιση στην αντιμετώπιση των λογισμών, αντλημένη από τον ησυχαστικό του βίο και την εμπειρία της νοεράς προσευχής (Αιμιλιανός, 2009).
Κεντρικός άξονας της διδασκαλίας του είναι ότι ο άνθρωπος συνήθως πολεμά τα πάθη επιφανειακά, αγνοώντας τη ρίζα τους, η οποία βρίσκεται στους λογισμούς. Το «αδαμάντινο σπαθί» του πνευματικού πολέμου δεν είναι άλλο από τον λόγο του Χριστού και ιδιαιτέρως την επίκληση: «Κύριε, ελέησον».
1. Οι λογισμοί ως ρίζα των παθών
Στην πατερική θεολογία, οι λογισμοί δεν θεωρούνται απλές σκέψεις, αλλά ενεργήματα που δύνανται να γίνουν πύλες εισόδου των παθών στην καρδιά. Ο Ευάγριος ο Ποντικός ορίζει τους λογισμούς ως «προτάσεις» που ζητούν συγκατάθεση από τον άνθρωπο (Ευάγριος, 1985). Ο Γέροντας Αιμιλιανός επισημαίνει ότι το σφάλμα πολλών πιστών –και ιδίως νέων μοναχών– είναι ότι επιδίδονται σε διάλογο με τους λογισμούς, αντί να τους απορρίπτουν άμεσα διά της προσευχής (Αιμιλιανός, 2011).
Η εικόνα του δένδρου, την οποία χρησιμοποιεί, είναι χαρακτηριστική: η καταπολέμηση των παθών χωρίς αντιμετώπιση των λογισμών μοιάζει με κλάδεμα άρρωστων κλαδιών, ενώ η ρίζα παραμένει σάπια.
2. Το «Κύριε ελέησον» ως αδαμάντινο σπαθί του Αρχαγγέλου Μιχαήλ
Ο Γέροντας Αιμιλιανός ταυτίζει συμβολικά το σπαθί του Αρχαγγέλου Μιχαήλ με τον λόγο του Κυρίου και ειδικότερα με τη μονολόγιστη ευχή «Κύριε, ελέησον». Η φράση αυτή δεν λειτουργεί μαγικά, αλλά ενεργοποιεί τη χάρη του Θεού όταν λέγεται με πίστη και ταπείνωση (Αιμιλιανός, 2009).
Η δύναμη της ευχής έγκειται στο ότι διακόπτει τον διάλογο με τον λογισμό. Ο λογισμός, όπως σημειώνει ο Γέροντας, «τρέφεται από τη συζήτηση». Όταν αγνοηθεί, μαραίνεται.
3. Ο σύγχρονος άνθρωπος και ο αέναος πνευματικός αγώνας
Η σύγχρονη κοινωνία βομβαρδίζει τον άνθρωπο με πληροφορίες, εικόνες και θορύβους, γεγονός που καθιστά τον νου διάσπαρτο και ευάλωτο στους λογισμούς. Ο Γέροντας Αιμιλιανός τονίζει ότι χωρίς προσευχή, επαγρύπνηση και κοπή των λογισμών, ο αγώνας γίνεται φαύλος κύκλος (Αιμιλιανός, 2011).
Η αληθινή νίκη δεν είναι η εξαφάνιση των πειρασμών, αλλά η άρνηση φιλοξενίας τους στον νου.
Συμπεράσματα
Η διδασκαλία του Γέροντος Αιμιλιανού αναδεικνύει ότι:
Η ρίζα των παθών βρίσκεται στους λογισμούς και όχι μόνο στις εξωτερικές πράξεις.
Ο διάλογος με τους λογισμούς οδηγεί σε αιχμαλωσία του νου.
Η μονολόγιστη ευχή «Κύριε ελέησον» αποτελεί θεμελιώδες όπλο πνευματικής θεραπείας.
Ο πνευματικός αγώνας απαιτεί ανδρεία, φιλότιμο και συνειδητή άρνηση της εσωτερικής ακαθαρσίας.
4. Τα τρία όπλα του πνευματικού αγώνα: προσευχή, επαγρύπνηση και κοπή των λογισμών
Στην ασκητική παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ο πνευματικός αγώνας δεν νοείται χωρίς συγκεκριμένα «όπλα», τα οποία ο πιστός καλείται να χρησιμοποιεί με διάκριση και συνέπεια. Ο Γέροντας Αιμιλιανός Σιμωνοπετρίτης, ακολουθώντας την πατερική γραμμή των νηπτικών Πατέρων, συνοψίζει τον αγώνα αυτό σε τρεις βασικούς άξονες: την προσευχή, την επαγρύπνηση και την κοπή των λογισμών. Τα τρία αυτά στοιχεία λειτουργούν συμπληρωματικά και αλληλοπεριχωρούνται, συνιστώντας ένα ενιαίο θεραπευτικό πλαίσιο για την κάθαρση του νου και της καρδιάς (Αιμιλιανός, 2011).
4.1 Η προσευχή ως αναπνοή της ψυχής
Η προσευχή δεν αποτελεί απλώς θρησκευτική πράξη, αλλά υπαρξιακή σχέση του ανθρώπου με τον Θεό. Κατά τον Γέροντα Αιμιλιανό, η μονολόγιστη ευχή –και ιδιαιτέρως το «Κύριε, ελέησον»– συγκεντρώνει τον νου, τον αποσπά από τη φλυαρία των λογισμών και τον επαναφέρει στην καρδιά (Αιμιλιανός, 2009).
Η προσευχή λειτουργεί θεραπευτικά, όχι επειδή εξαφανίζει αυτομάτως τους πειρασμούς, αλλά επειδή εισάγει τον άνθρωπο στη σφαίρα της θείας χάριτος, όπου οι λογισμοί χάνουν τη δύναμή τους.
4.2 Η επαγρύπνηση ως νήψη του νου
Μέσω της επαγρύπνησης, ο άνθρωπος διακρίνει εγκαίρως την είσοδο ενός λογισμού, πριν αυτός ριζώσει και μετατραπεί σε πάθος.
4.3 Η κοπή των λογισμών ως πράξη πνευματικής ανδρείας
Η κοπή των λογισμών συνιστά την πιο αποφασιστική πτυχή του πνευματικού αγώνα. Ο Γέροντας Αιμιλιανός υπογραμμίζει ότι ο λογισμός δεν πρέπει να αναλύεται ούτε να πολεμάται με επιχειρήματα, αλλά να κόπτεται ακαριαία, πριν ζητήσει συγκατάθεση (Αιμιλιανός, 2011).
Η κοπή των λογισμών δεν σημαίνει καταστολή ή ψυχολογική πίεση, αλλά ελεύθερη και συνειδητή άρνηση φιλοξενίας του κακού στον νου.
Συμπέρασμα
Από τη μελέτη των τριών όπλων προκύπτει ότι:
Η προσευχή τροφοδοτεί και καθαγιάζει τον νου.
Η επαγρύπνηση επιτρέπει την έγκαιρη διάκριση των λογισμών.
Η κοπή των λογισμών αποτρέπει τη μετατροπή τους σε πάθη.
Τα τρία όπλα λειτουργούν ενιαία και αδιαχώριστα στον πνευματικό αγώνα.
Επίλογος
Ο πνευματικός πόλεμος, όπως τον περιγράφει ο Γέροντας Αιμιλιανός, δεν είναι επιφανειακή σύγκρουση με μεμονωμένα πάθη, αλλά βαθιά κάθαρση της καρδιάς. Το «χτύπημα της ρίζας» προϋποθέτει ταπείνωση, σιωπή του νου και συνεχή επίκληση του ελέους του Θεού. Έτσι, ο άνθρωπος παύει να αγωνίζεται μόνος και αφήνεται στη θεραπευτική ενέργεια της θείας χάριτος.
Ερωτηματολόγιο Εκπαίδευσης στην Κοπή των Λογισμών
Δεν μετρά πνευματική αξία ή αγιότητα, αλλά βοηθά στην αυτοπαρατήρηση και την καλλιέργεια της πνευματικής εγρήγορσης. Χρησιμοποιείται με ταπείνωση και διάκριση.Η συμπλήρωση του ερωτηματολογίου αποτελεί εργαλείο αυτοπαρατήρησης και αυτογνωσίας, που σας βοηθά να δείτε με ταπεινότητα και διάκριση σε ποιο σημείο βρίσκεστε και πώς μπορείτε να εμβαθύνετε στη ζωή της προσευχής , της επαγρύπνησης και της κοπής των κακών λογισμών.
Α. Επίγνωση και διάκριση των λογισμών
-
Καταλαβαίνω πότε ένας λογισμός δεν είναι καλός.
-
Διακρίνω πότε μια σκέψη αρχίζει να με τραβά προς το κακό.
-
Αντιλαμβάνομαι πότε ένας λογισμός ζητά να τον ακολουθήσω.
-
Ξέρω ποιοι λογισμοί με ταλαιπωρούν συχνότερα.
-
Καταλαβαίνω πότε ένας λογισμός με οδηγεί σε ταραχή.
-
Παρατηρώ τους λογισμούς πριν με κυριεύσουν.
-
Αντιλαμβάνομαι πότε ένας λογισμός παρουσιάζεται ως «καλός».
-
Καταλαβαίνω πότε ένας λογισμός με απομακρύνει από την ειρήνη.
-
Προσέχω τις συνθήκες που γεννούν λογισμούς μέσα μου.
-
Καταλαβαίνω πότε ένας λογισμός σχετίζεται με κάποιο πάθος.
Β. Στάση απέναντι στους λογισμούς
-
Όταν έρθει ένας κακός λογισμός, συνήθως κάθομαι και τον σκέφτομαι.
-
Προσπαθώ να βρω αν ο λογισμός που ήρθε έχει δίκιο.
-
Όταν έρθει κακός λογισμός, στρέφω αμέσως τον νου μου στην προσευχή ή σε καλό έργο, χωρίς να συζητώ μαζί του.
-
Πιστεύω ότι αν σκεφτώ αρκετά έναν λογισμό, θα φύγει μόνος του.
-
Μπορώ να αγνοήσω έναν λογισμό χωρίς να νιώθω ενοχές.
-
Αποφεύγω να δω πού μπορεί να με οδηγήσει ένας λογισμός.
-
Καταλαβαίνω ότι ο διάλογος με τον λογισμό με βλάπτει.
-
Επιλέγω συνειδητά να μη δέχομαι κακούς λογισμούς μέσα μου.
-
Νιώθω εσωτερική ελευθερία όταν δεν ασχολούμαι με τους λογισμούς.
-
Έχω μάθει ότι είναι καλύτερο να κόβω τον λογισμό αμέσως.
Γ. Η προσευχή στην κοπή των λογισμών
-
Μόλις εμφανιστεί λογισμός, λέω προσευχή.
-
Η προσευχή με βοηθά να σταματώ τους λογισμούς.
-
Δεν περιμένω να δυναμώσει ο λογισμός για να προσευχηθώ.
-
Η προσευχή φέρνει ειρήνη στον νου μου.
-
Όταν προσεύχομαι, δεν σκέφτομαι τον ίδιο τον λογισμό.
-
Έχω δει ότι η προσευχή αποδυναμώνει τους λογισμούς.
-
Σε επίμονους λογισμούς, επιμένω στην προσευχή.
-
Χρησιμοποιώ την προσευχή και προληπτικά μέσα στην ημέρα.
-
Η προσευχή με επαναφέρει γρήγορα στον Θεό.
-
Βλέπω την προσευχή ως όπλο πνευματικό.
Δ. Επαγρύπνηση και καθημερινή προσοχή
-
Παρακολουθώ τις κινήσεις του νου μου.
-
Καταλαβαίνω πότε ο νους μου είναι αφύλακτος.
-
Προσέχω τι βλέπω και τι ακούω.
-
Αποφεύγω πράγματα που γεμίζουν τον νου με κακούς λογισμούς.
-
Καταλαβαίνω πότε η κούραση με κάνει ευάλωτο.
-
Προσέχω τους λογισμούς πριν τον ύπνο.
-
Προσπαθώ να κρατώ εσωτερική ησυχία.
-
Αντιλαμβάνομαι πότε η φαντασία γεννά λογισμούς.
-
Η επαγρύπνησή μου δεν συνοδεύεται από άγχος.
-
Ζω με πνευματική εγρήγορση.
Ε. Καρποί της κοπής των λογισμών
-
Νιώθω περισσότερη εσωτερική ειρήνη.
-
Οι λογισμοί φεύγουν πιο εύκολα.
-
Δεν ταυτίζομαι με τους λογισμούς μου.
-
Νιώθω ελευθερία μέσα μου.
-
Τα πάθη έχουν μικρότερη δύναμη πάνω μου.
-
Έχω περισσότερη διάθεση για προσευχή.
-
Η εσωτερική σύγχυση μειώνεται.
-
Αντιδρώ πιο ήρεμα στις δυσκολίες.
-
Νιώθω ότι ο νους μου καθαρίζει σταδιακά.
-
Η κοπή των λογισμών έχει γίνει τρόπος ζωής.
ΣΤ. Συνολική Βαθμολογία
-
Ελάχιστος βαθμός: 0
-
Μέγιστος βαθμός : 250
Ελάχιστος βαθμός: 0
Μέγιστος βαθμός : 250
Ζ. Ερμηνεία Συνολικής Βαθμολογίας
1. 0–50
Καμία ή σχεδόν καμία εκπαίδευση στην κοπή των λογισμών
-
Ο νους παραμένει αφύλακτος
-
Κυριαρχεί ο εσωτερικός διάλογος
-
Η προσευχή δεν χρησιμοποιείται ως άμεσο όπλο
2. 51–100
Πρώτη αφύπνιση
-
Αρχίζει η επίγνωση των λογισμών
-
Υπάρχει καλή πρόθεση αλλά αστάθεια
-
Η κοπή δεν είναι άμεση
3. 101–150
Μέτρια εκπαίδευση
-
Ο άνθρωπος συχνά κόβει τον λογισμό
-
Επιστρέφει όμως σε διάλογο υπό πίεση
-
Ο νους μαθαίνει να στρέφεται στον Θεό
4. 151–200
Σταθερή νηπτική στάση
-
Άμεση κοπή λογισμών
-
Η προσευχή προηγείται της σκέψης
-
Μειωμένη εσωτερική ταραχή
5. 201–250
Εδραιωμένη πνευματική εγρήγορση
-
Οι λογισμοί δεν ριζώνουν
-
Ο νους επιστρέφει φυσικά στην προσευχή
-
Υπάρχει εσωτερική ειρήνη
Βιβλιογραφία
Αιμιλιανός Σιμωνοπετρίτης. (2009). Λόγοι ασκητικοί και ησυχαστικοί. Ιερά Μονή Σίμωνος Πέτρας.
Αιμιλιανός Σιμωνοπετρίτης. (2011). Η ζωή εν Χριστώ και οι λογισμοί. Ιερά Μονή Σίμωνος Πέτρας.
Ευάγριος ο Ποντικός. (1985). Περί λογισμών. Στο Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών (Τόμ. Α΄). Εκδόσεις Αστήρ.
Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών. (1998). Τόμ. Α΄–Δ΄. Εκδόσεις Αστήρ.
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου