Όταν η θεία Μίνα πονήρεψε

 

Υπάρχουν ιστορίες που δεν γράφονται για να προκαλέσουν γέλιο, αλλά για να μας κάνουν σοφότερους. Η ιστορία της θείας Μίνας είναι μία από αυτές. Μια ιστορία που ξεκινά πριν από εξήντα πέντε χρόνια, όταν μια νεαρή κοπέλα αποφοίτησε από τη Γαλλική Σχολή της Αθήνας κρατώντας στα χέρια της ένα πτυχίο που συμβόλιζε κόπους, όνειρα και φιλοδοξίες.

Το πτυχίο εκείνο δεν έγινε ποτέ διαβατήριο για μια επαγγελματική σταδιοδρομία. Η θεία Μίνα το δίπλωσε προσεκτικά, το τοποθέτησε στο πρώτο συρτάρι του κομοδίνου της και το έκλεισε σχεδόν ερμητικά, σαν να έκλεινε μέσα του ένα κεφάλαιο της ζωής της. Δεν μετάνιωσε ποτέ. Επέλεξε να επενδύσει όλη την αγάπη, τη μόρφωση, την υπομονή και τη δύναμή της στη δημιουργία της οικογένειάς της. Μαζί με τον σύζυγό της μεγάλωσαν πέντε θυγατέρες, τις σπούδασαν, τους στάθηκαν σε κάθε δυσκολία και κατάφεραν ακόμη να δημιουργήσουν πέντε διαμερίσματα, ώστε κάθε παιδί να ξεκινήσει τη ζωή του με ασφάλεια.

Τα χρόνια πέρασαν σαν νερό. Οι κόρες παντρεύτηκαν, απέκτησαν παιδιά και η ζωή τις οδήγησε όλες στη Βιρτζίνια των Ηνωμένων Πολιτειών. Τα διαμερίσματα στην Ελλάδα νοικιάστηκαν και το άλλοτε γεμάτο σπίτι άρχισε να βυθίζεται στη σιωπή.

Όταν έφυγε από τη ζωή ο αγαπημένος της σύζυγος, η μοναξιά χτύπησε για πρώτη φορά τόσο δυνατά την πόρτα της. Δεν ήταν μόνο η απουσία του ανθρώπου που μοιράστηκε μαζί του μια ολόκληρη ζωή. Ήταν και η αίσθηση ότι οι φωνές των παιδιών είχαν γίνει αναμνήσεις, πως τα εγγόνια μεγάλωναν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά και πως οι μέρες κυλούσαν πιο αργά.

Ένα καλοκαίρι, όμως, τα εγγόνια της αποφάσισαν να της κάνουν ένα ξεχωριστό δώρο. Της χάρισαν ένα tablet και, κυρίως, της έμαθαν να χρησιμοποιεί τον υπολογιστή. Της έδειξαν πώς να ανοίγει τον φυλλομετρητή, πώς να αναζητά πληροφορίες στο Google, πώς να πραγματοποιεί βιντεοκλήσεις και πώς να επικοινωνεί μέσω Facebook.

Για τη θεία Μίνα ήταν σαν να άνοιξε ξανά ένα παράθυρο στον κόσμο.

Ξαφνικά μπορούσε να βλέπει τα εγγόνια της να μεγαλώνουν σχεδόν καθημερινά. Να καμαρώνει τις σχολικές γιορτές τους μέσα από φωτογραφίες, να τους εύχεται χρόνια πολλά, να στέλνει καρδιές και χαμόγελα, να αναζητά συνταγές, λουλούδια, ποιήματα, εκκλησιαστικές ομιλίες, ειδήσεις και ταξίδια που ίσως δεν θα έκανε ποτέ.

Το διαδίκτυο έγινε μια δεύτερη γειτονιά.

Εκείνο που κανείς δεν σκέφτηκε να της εξηγήσει ήταν ότι το διαδίκτυο δεν είναι μόνο ένας τόπος γνώσης και επικοινωνίας. Είναι και ένας χώρος όπου χρειάζεται συνεχής κρίση, επιφυλακτικότητα και εμπειρία. Όπως ακριβώς δεν ανοίγουμε την πόρτα του σπιτιού μας σε κάθε άγνωστο, έτσι δεν πρέπει να ανοίγουμε ούτε την ψηφιακή μας πόρτα.

Η θεία Μίνα, όπως τόσοι άνθρωποι της ηλικίας της, δεν είχε μεγαλώσει μέσα σε αυτόν τον κόσμο. Είχε μάθει να εμπιστεύεται τον άνθρωπο που είχε απέναντί της. Να πιστεύει ότι ο περισσότερος κόσμος έχει καλές προθέσεις. Αυτή η ευγένεια, που στην πραγματική ζωή είναι προτέρημα, στο διαδίκτυο μπορεί καμιά φορά να μετατραπεί σε αδυναμία.

Όλα κυλούσαν όμορφα μέχρι που αποφάσισε να αλλάξει τη φωτογραφία του προφίλ της στο Facebook.

Δεν ήθελε να βάλει δική της φωτογραφία. Έψαχνε κάτι χαρούμενο, ευγενικό, αισιόδοξο. Περιπλανήθηκε σε διάφορες εικόνες και τελικά στάθηκε σε μία που της φάνηκε ποιητική. Ένα νεαρό κορίτσι με φόρεμα με λεπτά ραντάκια κρατούσε ένα κατακόκκινο τριαντάφυλλο και το φιλούσε τρυφερά.

Στα μάτια της θείας Μίνας η εικόνα συμβόλιζε τη νιότη, την ομορφιά και την αγάπη για τη ζωή.

Δεν μπορούσε να φανταστεί ότι πολλοί άλλοι θα την ερμήνευαν διαφορετικά.

Μέσα σε λίγες ώρες τα «μου αρέσει» πολλαπλασιάστηκαν. Άρχισαν να καταφθάνουν αιτήματα φιλίας από αγνώστους. Ακολούθησαν προσωπικά μηνύματα με υπονοούμενα, άκομψες φιλοφρονήσεις, ακόμη και ξεκάθαρες σεξουαλικές προτάσεις.

Η θεία Μίνα πάγωσε.

Νόμιζε πως είχε κάνει κάποιο σοβαρό λάθος. Αναρωτιόταν μήπως πάτησε κάποιο κουμπί που δεν έπρεπε, μήπως όλοι γελούσαν μαζί της, μήπως είχε εκτεθεί ανεπανόρθωτα.

Το άγχος έγινε τόσο έντονο ώστε θόλωσε ακόμη και η όρασή της. Πίστεψε ότι έφταιγαν τα γυαλιά της και επισκέφθηκε τον οφθαλμίατρο για νέα μέτρηση. Εκείνος δεν βρήκε κάτι ανησυχητικό. Η πίεση, όμως, και η αγωνία είχαν αφήσει το αποτύπωμά τους.

Μέχρι να καταφέρει να επικοινωνήσει με τα εγγόνια της, πέρασαν τρεις ολόκληρες ημέρες.

Τρεις ημέρες σχεδόν άυπνη.

Όταν εκείνα είδαν τι είχε συμβεί, της εξήγησαν ήρεμα ότι δεν είχε κάνει κάτι κακό. Της έδειξαν πώς να αλλάξει φωτογραφία, πώς να διαγράψει ανεπιθύμητα μηνύματα, πώς να μπλοκάρει ενοχλητικούς χρήστες και πώς να ρυθμίσει την ιδιωτικότητα του λογαριασμού της.

Η ανακούφισή της ήταν μεγάλη.

Όμως η περιπέτεια αυτή δεν ήταν η μοναδική που θα μπορούσε να της συμβεί.

Η θεία Μίνα θα μπορούσε, από αφέλεια, να δεχθεί αίτημα φιλίας από κάποιον που χρησιμοποιούσε φωτογραφίες στρατιωτικού, γιατρού ή επιχειρηματία και που στην πραγματικότητα ήταν απατεώνας. Θα μπορούσε να της εξομολογηθεί έναν δήθεν μεγάλο έρωτα και λίγες εβδομάδες αργότερα να ζητήσει χρήματα για κάποιο έκτακτο χειρουργείο ή για να αγοράσει αεροπορικό εισιτήριο ώστε να την επισκεφθεί.

Θα μπορούσε να λάβει ένα μήνυμα που θα φαινόταν πως προέρχεται από την τράπεζά της, ζητώντας της να επιβεβαιώσει τους κωδικούς πρόσβασής της. Ένα μόνο απρόσεκτο κλικ θα αρκούσε για να χάσει τις οικονομίες μιας ζωής.

Θα μπορούσε να δεχθεί τηλεφώνημα από κάποιον που θα παρουσιαζόταν ως τεχνικός υπολογιστών και θα ζητούσε απομακρυσμένη πρόσβαση στον υπολογιστή της δήθεν για να διορθώσει μια βλάβη.

Θα μπορούσε να πιστέψει ψευδείς ειδήσεις για την υγεία, να αγοράσει θαυματουργά σκευάσματα, να εμπιστευθεί επικίνδυνες συμβουλές ή να παραπλανηθεί από διαφημίσεις που υπόσχονταν εύκολα κέρδη.

Θα μπορούσε ακόμη να δημοσιεύσει, χωρίς να το αντιληφθεί, πληροφορίες που θα αποκάλυπταν ότι μένει μόνη στο σπίτι ή ότι λείπει για διακοπές, δίνοντας πολύτιμες πληροφορίες σε ανθρώπους με κακές προθέσεις.

Η ηλικία δεν μειώνει την ευφυΐα ενός ανθρώπου.

Μειώνει όμως την εξοικείωση με μια τεχνολογία που αλλάζει καθημερινά.

Οι νέοι συχνά μεγαλώνουν μαζί με τις ψηφιακές απειλές και αποκτούν αντανακλαστικά. Οι μεγαλύτεροι άνθρωποι καλούνται να μάθουν μέσα σε λίγους μήνες όσα οι νεότεροι έμαθαν σταδιακά επί δεκαετίες.

Γι' αυτό η προστασία των ηλικιωμένων στο διαδίκτυο δεν είναι αποκλειστικά δική τους ευθύνη.

Είναι ευθύνη των παιδιών τους, των εγγονιών τους, των φίλων τους αλλά και ολόκληρης της κοινωνίας.

Δεν αρκεί να χαρίσουμε έναν υπολογιστή ή ένα τάμπλετ. Ούτε να εγκαταστήσουμε μια εφαρμογή.

Χρειάζεται να καθίσουμε δίπλα τους.

Να τους δείξουμε πώς αναγνωρίζονται οι απάτες.

Να τους εξηγήσουμε ότι κανείς δεν ζητά ποτέ τραπεζικούς κωδικούς μέσω μηνυμάτων.

Να τους μάθουμε να μην ανοίγουν ύποπτους συνδέσμους.

Να τους ενθαρρύνουμε να μας ρωτούν χωρίς να ντρέπονται.

Να τους υπενθυμίζουμε ότι δεν υπάρχει καμία απολύτως ντροπή στο να πει κάποιος: «Δεν ξέρω, βοήθησέ με».

Και βέβαια χρειάζεται να τους μιλάμε για κάτι ακόμη πιο σημαντικό: το διαδίκτυο δεν είναι ο πραγματικός κόσμος. Πίσω από μια όμορφη φωτογραφία μπορεί να κρύβεται ένας απατεώνας. Πίσω από ένα ευγενικό μήνυμα μπορεί να υπάρχει ένας επιτήδειος. Πίσω από μια δελεαστική προσφορά μπορεί να βρίσκεται μια παγίδα.

Η θεία Μίνα τελικά χαμογέλασε με την περιπέτειά της.

Έμαθε να ξεχωρίζει τις πραγματικές φιλίες από τις ψεύτικες, να χρησιμοποιεί καλύτερα τις ρυθμίσεις ασφαλείας και να γελά όταν θυμάται πως μια αθώα φωτογραφία την οδήγησε μέχρι τον οφθαλμίατρο.

Το σημαντικότερο όμως ήταν ότι δεν εγκατέλειψε ποτέ την τεχνολογία.

Δεν φοβήθηκε το διαδίκτυο.

Έμαθε να το χρησιμοποιεί με περισσότερη σοφία.

Ίσως αυτή να είναι και η μεγαλύτερη νίκη.

Ας κρατήσουμε όλοι μας κάτι από την ιστορία της θείας Μίνας. Ας μη θεωρούμε δεδομένο ότι οι μεγαλύτεροι άνθρωποι γνωρίζουν τους κινδύνους του ψηφιακού κόσμου. Ας τους προσφέρουμε χρόνο αντί για βιαστικές οδηγίες, υπομονή αντί για κριτική και συνεχή υποστήριξη αντί για περιστασιακές συμβουλές.

Και ας θυμόμαστε ότι αύριο ίσως βρεθούμε κι εμείς στη θέση τους, προσπαθώντας να κατανοήσουμε μια νέα τεχνολογία που ακόμη δεν υπάρχει.

Ευχόμαστε όλοι μας να παραμείνουμε περίεργοι για τη γνώση, αλλά και προσεκτικοί απέναντι στις παγίδες. Να χρησιμοποιούμε το διαδίκτυο ως γέφυρα επικοινωνίας και όχι ως πηγή φόβου. Να ζητούμε βοήθεια όταν κάτι μας προβληματίζει, χωρίς δισταγμό και χωρίς ντροπή. Να προστατεύουμε τους ηλικιωμένους της οικογένειάς μας, αφιερώνοντάς τους χρόνο, αγάπη και σωστή ενημέρωση. Και πάνω απ' όλα, ας μη χάσουμε ποτέ την ανθρωπιά μας, γιατί η καλύτερη ασπίδα απέναντι στην ψηφιακή απάτη είναι η γνώση που μοιραζόμαστε ο ένας με τον άλλον. Έτσι θα μπορούμε όλοι να απολαμβάνουμε τα δώρα της τεχνολογίας με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και αισιοδοξία.