Δίπλα στο στηθαίο της νοτιοανατολικής πλευράς της γέφυρας της Μαυροζούμενας, στη Βαλύρα, βρίσκεται ένα κτίσμα που συνδέθηκε στενά με την εμπορική και κοινωνική ζωή του χωριού κατά τον 20ό αιώνα: το παλιό Μπεζεστένι. Πρόκειται για έναν χώρο που γνώρισε κατά το παρελθόν ένδοξες ημέρες, καθώς φιλοξένησε εμποροπανηγύρεις, ζωοπανηγύρεις και άλλες δραστηριότητες της τοπικής κοινωνίας.
Σημαντικές πληροφορίες για την ιστορία του Μπεζεστενίου διασώζονται στα Πρακτικά της Κοινότητας Βαλύρας. Τα σχετικά αρχεία έχει συλλέξει και καταγράψει ο καθηγητής Βιολογίας και ιστοριοδίφης κ. Ιωάννης Δ. Λύρας, προσφέροντας πολύτιμο υλικό για την ανασύσταση της ιστορίας του κτίσματος και της εποχής του.
Οι πρώτες αναφορές – 1934
Στον 6ο τόμο των Πρακτικών της Κοινότητας, ο οποίος καλύπτει την περίοδο από 8 Ιουνίου 1930 έως 21 Μαΐου 1934, συναντούμε σημαντικές αναφορές στην ίδρυση του Μπεζεστενίου.
Μεταξύ άλλων καταγράφεται το θέμα:
«Αποδοχή ή μη του παραχωρουμένου γηπέδου δι’ ανέγερσιν Μπεζεστενίου εμποροπανηγύρεως, που παραχωρείται από τον Φιλοπρόοδο Σύλλογο με την υπ’ αριθμόν 7 πράξη του 1934».
Η συγκεκριμένη αναφορά δείχνει ότι η δημιουργία του Μπεζεστενίου δεν ήταν μια τυχαία πρωτοβουλία, αλλά αποτέλεσμα οργανωμένης προσπάθειας της τοπικής κοινωνίας και των φορέων της.
Στον ίδιο τόμο καταγράφονται επίσης θέματα σχετικά με την εμποροπανήγυρη και ζωοπανήγυρη της Κοινότητας, καθώς και την ανάγκη εκβάθυνσης του πηγαδιού του Ηλία Θεοδωρακόπουλου στη θέση «Πέρα Μεριά». Οι αναφορές αυτές φανερώνουν τη λειτουργική σύνδεση των υποδομών της περιοχής με τις ανάγκες των πανηγυρικών και εμπορικών εκδηλώσεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η καταχώριση:
«Ανέγερση Μπεζεστενίου δίπλα στη γέφυρα στο ποτάμι».
Έτσι, μέσα από τα πρακτικά μπορούμε να παρακολουθήσουμε τη διαδικασία με την οποία η ιδέα μετατράπηκε σε πραγματικό έργο, σε μια θέση ιδιαίτερα σημαντική για τη Βαλύρα, δίπλα στη γέφυρα της Μαυροζούμενας.
Η ανέγερση του Μπεζεστενίου
Στον 7ο τόμο, που καλύπτει την περίοδο από 24 Μαΐου 1934 έως 6 Σεπτεμβρίου 1938, η ανέγερση του Μπεζεστενίου επανέρχεται στα πρακτικά της Κοινότητας.
Στην πράξη 28 αναφέρεται η δεύτερη δόση των 10.000 δραχμών για την ανέγερση του Μπεζεστενίου, ενώ στην πράξη 34 καταγράφεται εκ νέου το θέμα:
«Ανέγερση Μπεζεστενίου».
Οι καταχωρίσεις αυτές αποτελούν σημαντικά τεκμήρια για την οικονομική και διοικητική πορεία του έργου. Παράλληλα, δείχνουν ότι η κατασκευή του κτίσματος απαιτούσε σημαντικούς για την εποχή οικονομικούς πόρους και σταδιακή χρηματοδότηση.
Το Μπεζεστένι ως χώρος εμποροπανήγυρης
Στον 8ο τόμο των Πρακτικών, από 8 Σεπτεμβρίου 1938 έως 29 Μαρτίου 1943, το Μπεζεστένι εμφανίζεται πλέον ως ενεργός χώρος της τοπικής ζωής.
Στις 27 Ιανουαρίου 1940 καταγράφεται η εμποροπανήγυρη και ζωοπανήγυρη στο Μπεζεστένι, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι το κτίσμα είχε αποκτήσει πλέον συγκεκριμένο ρόλο στην οικονομική ζωή της Βαλύρας.
Η εμποροπανήγυρη δεν αφορούσε μόνο τους κατοίκους της Βαλύρας. Στα πρακτικά αναφέρονται ονόματα ανθρώπων από τη Βαλύρα αλλά και από γειτονικές περιοχές, μεταξύ των οποίων είναι ο Σταύρος Χαντζού, ο Περικλής Λυκογιάννης και ο Γεώργιος Γιαννόπουλος από το Νεοχώρι, ενώ υπάρχουν αναφορές και σε ανθρώπους από τον Μελιγαλά.
Η παρουσία ανθρώπων από τις γύρω περιοχές αποκαλύπτει τον ευρύτερο χαρακτήρα των πανηγυρικών αυτών συγκεντρώσεων. Το Μπεζεστένι αποτελούσε σημείο συνάντησης, εμπορικής συναλλαγής και κοινωνικής επικοινωνίας.
Ο δρόμος προς την Ιερά Μονή Βουλκάνου και η συμμετοχή των κατοίκων
Τα πρακτικά της ίδιας περιόδου καταγράφουν και εργασίες που συνδέονται με την πρόσβαση από τη Βαλύρα προς την Ιερά Μονή Βουλκάνου.
Στην καταχώριση της 11ης Ιουλίου 1940, αναφέρεται προσωπική εργασία από τη γέφυρα της Βαλύρας μέχρι τη Μονή Βουλκάνου. Στο έργο συμμετείχαν 11 καραγωγείς και 360 Βαλυραίοι.
Ο αριθμός αυτός είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικός της εποχής. Αποτυπώνει τη συλλογική συμμετοχή των κατοίκων σε έργα κοινής ωφελείας και δείχνει πόσο σημαντική ήταν η προσωπική εργασία για την υλοποίηση έργων που σήμερα θα απαιτούσαν οργανωμένα συνεργεία και μηχανήματα.
Στον ίδιο τόμο υπάρχει επίσης καταχώριση για την εκποίηση του γηπέδου του Μπεζεστενίου, γεγονός που σηματοδοτεί μια νέα φάση στην ιστορία της ιδιοκτησίας και της διαχείρισης του χώρου.
Το Μπεζεστένι στα δύσκολα χρόνια της δεκαετίας του 1940
Στον 9ο τόμο, που καλύπτει την περίοδο από 4 Απριλίου 1943 έως το 1945, το Μπεζεστένι συνεχίζει να αποτελεί αντικείμενο των αποφάσεων της Κοινότητας.
Στην πράξη 25 καταγράφεται δημοπρασία για την ενοικίαση του Μπεζεστενίου, με 15 άρθρα και μίσθωμα 8.000 δραχμές για ένα έτος. Σε άλλη πράξη αναφέρεται επίσης η ενοικίαση του Μπεζεστενίου με 16 άρθρα.
Οι καταχωρίσεις αυτές αποδεικνύουν ότι το κτίσμα εξακολουθούσε να έχει οικονομική αξία και να αποτελεί περιουσιακό στοιχείο το οποίο η Κοινότητα μπορούσε να αξιοποιεί μέσω μίσθωσης.
Το Μπεζεστένι στη μεταπολεμική περίοδο
Η ιστορία του κτίσματος δεν σταματά με το τέλος του πολέμου.
Στον 11ο τόμο των Πρακτικών της Κοινότητας, που καλύπτει την περίοδο από 4 Ιουνίου 1950 έως 4 Φεβρουαρίου 1953, υπάρχουν και πάλι αναφορές στην ενοικίαση του Μπεζεστενίου, μεταξύ άλλων στις πράξεις 11 και 15.
Έτσι, μέσα από τα πρακτικά μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι το Μπεζεστένι παρέμεινε ενεργό και αξιοποιήσιμο κοινοτικό ακίνητο και κατά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια.
Το Μπεζεστένι και η γιορτή της Αγίας Τριάδ0ς – Η συνέχεια των Ιθωμαίων το 1991
Τα Ιθωμαία, ως αρχαίοι αγώνες, έχουν την ιστορική τους αφετηρία στην Αρχαία Μεσσήνη.Ο Πολιτιστικός Σύλλογος ο Θάμυρις , κατά τη δεκαετία του 1980, αναβίωσε τα Ιθωμαία με πρόταση του κ. Ιωάννη Ελ. Λινάρδου, στην εορτή της μνήμης της Αγίας Τριάδος. Το Μπεζεστένι εντάχθηκε ως χώρος μουσικών εκδηλώσεων και αποκτά ξεχωριστό ενδιαφέρον μέσα από τη νεότερη παράδοση της περιοχής.
Το Μπεζεστένι, ο χώρος που είχε δημιουργηθεί από την Κοινότητα και είχε συνδεθεί ήδη από τη δεκαετία του 1930 με τις εμποροπανηγύρεις και τις ζωοπανηγύρεις, αποτελούσε μέρος αυτής της πανηγυρικής ζωής.
Η παράδοση αυτή βρίσκει τη συνέχειά της και στη νεότερη εποχή. Χαρακτηριστικό τεκμήριο αποτελεί το δημοσίευμα της εφημερίδας « Η Βαλύρα της Μεσσηνίας», στο φύλλο 88-89, Μαΐου-Ιουνίου 1991, με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Επιτυχία γνώρισαν και τα εφετινά Ιθωμαία». Το δημοσίευμα περιγράφει τις εκδηλώσεις των Ιθωμαίων που πραγματοποιήθηκαν στις 25, 26 και 27 Μαΐου 1991, καταγράφοντας το έντονο ενδιαφέρον της Βαλύρας και της ευρύτερης περιοχής.
Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το άρθρο αποτυπώνουν το πλήθος των συμμετεχόντων και τη ζωντανή παρουσία του κόσμου στις εκδηλώσεις. Το δημοσίευμα αναφέρεται επίσης σε πολιτιστικές δραστηριότητες, μουσική και χορό στο Μπεζεστένι, παρουσιάζοντας τα Ιθωμαία όχι μόνο ως ιστορική αναφορά στο παρελθόν της Μεσσηνίας, αλλά ως έναν θεσμό που εξακολουθούσε να συγκεντρώνει το ενδιαφέρον της τοπικής κοινωνίας.
Έτσι, η ιστορία του Μπεζεστενίου μπορεί να ιδωθεί μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο: από τις εμποροπανηγύρεις και τις ζωοπανηγύρεις της προπολεμικής Βαλύρας, που καταγράφονται στα Πρακτικά της Κοινότητας, μέχρι την αναβίωση και τη συνέχιση των εορταστικών εκδηλώσεων στην περιοχή πολλές δεκαετίες αργότερα.
Η Αγία Τριάδα στη Βαλύρα, η εκδήλωση των Ιθωμαίων στην Αρχαία Μεσσήνη και η πανηγυρική κίνηση γύρω από το Μπεζεστένι αποτελούν τρία στοιχεία που συναντώνται χρονικά και πολιτιστικά. Το Μπεζεστένι, δίπλα στη γέφυρα της Μαυροζούμενας, εξακολουθεί έτσι να μας θυμίζει μια εποχή κατά την οποία η θρησκευτική γιορτή, η εμπορική δραστηριότητα, η κοινωνική συνάντηση και η ιστορική μνήμη της αρχαίας Μεσσήνης συνυπήρχαν στον ετήσιο κύκλο της ζωής της Βαλύρας.
Και ίσως αυτή ακριβώς να είναι η μεγαλύτερη αξία του παλιού Μπεζεστενίου: δεν υπήρξε απλώς ένας χώρος εμπορίου, αλλά ένας τόπος στον οποίο η ιστορία, η παράδοση και η κοινωνική ζωή της Βαλύρας συναντήθηκαν για πολλές γενιές.
Ένα κτίσμα με ιστορική μνήμη
Οι διάσπαρτες καταχωρίσεις των Πρακτικών της Κοινότητας συνθέτουν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα. Από την αρχική παραχώρηση του οικοπέδου και την απόφαση για την ανέγερση, περνάμε στη χρηματοδότηση και ολοκλήρωση του έργου, στη λειτουργία του ως χώρου εμποροπανηγύρεων και ζωοπανηγύρεων, και αργότερα στη μίσθωσή του.
Το Μπεζεστένι της Βαλύρας δεν ήταν επομένως απλώς ένα παλιό κτίσμα δίπλα στη γέφυρα της Μαυροζούμενας. Υπήρξε χώρος εμπορίου, συνάντησης και κοινωνικής ζωής, συνδεδεμένος με τις οικονομικές δραστηριότητες της Βαλύρας και των γειτονικών χωριών.
Οι αναφορές των πρακτικών έχουν ιδιαίτερη αξία ακριβώς επειδή φωτίζουν όχι μόνο την ιστορία του κτίσματος, αλλά και την ίδια την κοινωνία που το δημιούργησε και το χρησιμοποίησε. Πίσω από τις αποφάσεις για τις δραχμές, τις δημοπρασίες, τις μισθώσεις και τις εμποροπανηγύρεις βρίσκονται οι άνθρωποι της Βαλύρας, οι οποίοι με την εργασία και τη συμμετοχή τους διαμόρφωσαν την ιστορία του τόπου.
Η συλλογή και ανάδειξη αυτών των στοιχείων από τον καθηγητή Βιολογίας και ιστοριοδίφη Ιωάννη Δ. Λύρα αποτελεί πολύτιμη συμβολή στη διάσωση της τοπικής ιστορικής μνήμης. Τα Πρακτικά της Κοινότητας, ως πρωτογενείς μαρτυρίες, επιτρέπουν στις νεότερες γενιές να γνωρίσουν ένα κομμάτι της Βαλύρας που διαφορετικά θα κινδύνευε να χαθεί.
Το παλιό Μπεζεστένι, δίπλα στη γέφυρα της Μαυροζούμενας, εξακολουθεί έτσι να στέκει ως ένας σιωπηλός μάρτυρας μιας άλλης εποχής — μιας εποχής κατά την οποία οι εμποροπανηγύρεις, οι ζωοπανηγύρεις, η συλλογική εργασία και η καθημερινή επικοινωνία έδιναν ξεχωριστό παλμό στη ζωή της Βαλύρας.
Θερμές ευχαριστίες στον καθηγητή Βιολογίας και Ιστοριοδίφη, κ. Ιωάννη Δ. Λύρα, ο οποίος ευγενώς μας παραχώρησε σε PDF τα αρχεία για το Μπεζεστένι.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου