«Ὅποιος πειρασμὸς καὶ ἂν ἔλθῃ τῷ ἀνθρώπῳ, ὀφείλει λέγειν ὅτι· Διὰ τὰς ἁμαρτίας μου συνέβη μοι τοῦτο· ἐὰν δέ τι ἀγαθόν, ὅτι· Οἰκονομία Θεοῦ ἐστίν.» (Γεροντικόν, Περί Αββά Σισώη· PG 65, στ. 396).
Εισαγωγή
Οι Πατέρες της ερήμου δεν συνέγραψαν θεολογικές πραγματείες με τη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα. Η θεολογία τους γεννήθηκε μέσα από την προσευχή, τη σιωπή, τη μετάνοια και τον καθημερινό αγώνα εναντίον των παθών. Οι σύντομοι λόγοι τους, τα γνωστά Αποφθέγματα, αποτελούν συμπυκνωμένη έκφραση της εμπειρίας του Αγίου Πνεύματος. Κάθε λέξη τους μοιάζει με πολύτιμο μαργαρίτη που φωτίζει την πορεία του ανθρώπου προς τη Βασιλεία του Θεού.
Ένας τέτοιος πνευματικός θησαυρός είναι και ο λόγος του Αββά Σισώη:
«Διὰ τὰς ἁμαρτίας μου συνέβη μοι τοῦτο· ἐὰν δέ τι ἀγαθόν, ὅτι Οἰκονομία Θεοῦ ἐστίν.»
Σε μία μόνο πρόταση ο μεγάλος ασκητής συνοψίζει ολόκληρη την Ορθόδοξη πνευματική ζωή. Διδάσκει πώς αντιμετωπίζονται οι θλίψεις χωρίς γογγυσμό και οι επιτυχίες χωρίς υπερηφάνεια. Δείχνει τον ασφαλή δρόμο ανάμεσα στα δύο μεγαλύτερα πνευματικά αδιέξοδα: την απόγνωση και την αυτοδικαίωση.
Ο λόγος αυτός δεν είναι μια ψυχολογική τεχνική θετικής σκέψης ούτε μια απαισιόδοξη στάση απέναντι στη ζωή. Είναι καρπός βαθιάς θεογνωσίας και εμπειρίας της Θείας Χάριτος.
Ο Αββάς Σισώης και το πνευματικό του μέγεθος
Ο Αββάς Σισώης έζησε τον 4ο αιώνα στην Αιγυπτιακή έρημο και υπήρξε από τους λαμπρότερους συνεχιστές του Αγίου Αντωνίου. Μετά την κοίμηση του μεγάλου ασκητή εγκαταστάθηκε στο όρος όπου εκείνος είχε ασκητεύσει, επιδιώκοντας όχι τη δόξα αλλά την αφάνεια.
Τα Αποφθέγματα τον παρουσιάζουν ως άνθρωπο μεγάλης διακρίσεως, ταπεινώσεως και αγάπης. Δεν συναντούμε σ' αυτόν αυστηρότητα που πληγώνει, αλλά πατρική διάκριση που θεραπεύει. Η διδασκαλία του έχει πάντοτε ως κέντρο την ταπείνωση, την αυτογνωσία και την ελπίδα στο άπειρο έλεος του Θεού.
Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και λίγο πριν από την κοίμησή του, όταν οι αδελφοί τον θεωρούσαν ήδη μέγα άγιο, εκείνος έλεγε με ειλικρινή συντριβή:
«Οὐκ οἶδα εἰ ἤρξαμην μετανοεῖν.»
Η φράση αυτή, που διασώζεται επίσης στο Γεροντικό (PG 65), αποτελεί ίσως την υψηλότερη έκφραση της πατερικής ταπεινοφροσύνης. Όσο περισσότερο πλησιάζει ο άνθρωπος τον Θεό, τόσο καθαρότερα βλέπει τη δική του αδυναμία.
«Διὰ τὰς ἁμαρτίας μου συνέβη μοι τοῦτο»
Η πρώτη φράση του αποφθέγματος προκαλεί ίσως δυσκολία στον σύγχρονο άνθρωπο.
Άραγε κάθε δοκιμασία είναι τιμωρία του Θεού;
Η απάντηση της Εκκλησίας είναι σαφής: όχι.
Ο ίδιος ο Κύριος διόρθωσε αυτή την αντίληψη όταν οι μαθητές Τον ρώτησαν για τον εκ γενετής τυφλό: «Τίς ἥμαρτεν;» Και ο Χριστός απάντησε: «Οὔτε οὗτος ἥμαρτεν οὔτε οἱ γονεῖς αὐτοῦ» (Ιω. 9, 1-3).
Τι εννοεί λοιπόν ο Αββάς Σισώης;
Δεν μιλά για νομική τιμωρία αλλά για πνευματική αυτομεμψία.
Η αυτομεμψία αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες αρετές της Ορθόδοξης ασκητικής παραδόσεως. Δεν σημαίνει ψυχολογική απαξίωση του εαυτού ούτε νοσηρή ενοχοποίηση. Είναι η ελεύθερη άρνηση να μεταθέσουμε πάντοτε την ευθύνη στους άλλους.
Από την πτώση των πρωτοπλάστων μέχρι σήμερα ο άνθρωπος έχει την ίδια τάση: να δικαιολογεί τον εαυτό του.
Κανείς δεν είπε πρώτα: «Εγώ έφταιξα.»
Αντίθετα, όλοι οι μεγάλοι άγιοι αρχίζουν από τον εαυτό τους.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος παρατηρεί ότι εκείνος που εξετάζει πρώτα τα δικά του σφάλματα ειρηνεύει ευκολότερα με όλους τους ανθρώπους (PG 49, 286).
Η αυτομεμψία δεν οδηγεί στη λύπη αλλά στην ειρήνη.
Η θεραπεία του εγωισμού
Ο μεγαλύτερος εχθρός της πνευματικής ζωής δεν είναι μία συγκεκριμένη αμαρτία αλλά ο εγωισμός που κρύβεται πίσω από όλες τις αμαρτίες.
Ο Μέγας Βασίλειος διδάσκει ότι η υπερηφάνεια απομακρύνει τον άνθρωπο από τη Θεία Χάρη, ενώ η ταπείνωση τον επαναφέρει στη ζωή της κοινωνίας με τον Θεό (PG 31, 529).
Ο Αββάς Σισώης γνωρίζει ότι κάθε δοκιμασία μπορεί να μετατραπεί σε θεραπευτήριο της ψυχής.
Όταν ο άνθρωπος πάψει να αναζητά ενόχους και αρχίσει να αναζητά το θέλημα του Θεού, τότε η θλίψη αποκτά σωτηριολογικό χαρακτήρα.
Δεν σημαίνει ότι χαίρεται για τον πόνο· σημαίνει ότι αναζητά μέσα στον πόνο την παιδαγωγία του Θεού.
Ο Απόστολος Παύλος γράφει:
«Ἡ θλῖψις ὑπομονὴν κατεργάζεται, ἡ δὲ ὑπομονὴ δοκιμήν, ἡ δὲ δοκιμὴ ἐλπίδα» (Ρωμ. 5, 3-4).
Να λοιπόν πώς μεταμορφώνεται ο πειρασμός.
Δεν είναι πλέον αφορμή γογγυσμού αλλά σχολείο ταπεινώσεως.
Ένα παράδειγμα από τη σύγχρονη ζωή
Ένας οικογενειάρχης χάνει απροσδόκητα τη θέση εργασίας του. Η πρώτη αντίδραση είναι συχνά ο θυμός: «Με αδίκησαν. Δεν με εκτίμησαν. Όλοι φταίνε.»
Η στάση του Αββά Σισώη είναι διαφορετική.
Ο άνθρωπος δεν αρνείται την πιθανή αδικία ούτε παραιτείται από τη διεκδίκηση του δικαίου. Πριν όμως στραφεί προς τους άλλους, στρέφεται προς τον εαυτό του και προς τον Θεό.
Ρωτά:
«Κύριε, τι θέλεις να μάθω μέσα από αυτή τη δοκιμασία; Πώς μπορώ να γίνω πιο ταπεινός, πιο υπομονετικός, πιο ελεήμων;»
Έτσι, η εξωτερική δυσκολία μεταβάλλεται σε εσωτερική ευκαιρία μετανοίας.
Η δοκιμασία δεν αλλάζει αμέσως· αλλάζει όμως η καρδιά του ανθρώπου.
Και όταν αλλάξει η καρδιά, αρχίζει να αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο βιώνει ολόκληρη τη ζωή του.
(Συνεχίζεται στο Β΄ Μέρος.)
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου