«Ἐὰν δέ τι ἀγαθόν, ὅτι Οἰκονομία Θεοῦ ἐστίν.» (PG 65, στ. 396).
Με μία μόνο φράση ο όσιος Πατέρας θεραπεύει μία από τις μεγαλύτερες πνευματικές ασθένειες: την κενοδοξία. Στο πρώτο μέρος είδαμε ότι ο Αββάς Σισώης προτείνει την αυτομεμψία όχι ως αυτοκαταδίκη, αλλά ως θεραπεία του εγωισμού και αφετηρία της αληθινής μετανοίας. Το δεύτερο σκέλος του αποφθέγματος είναι εξίσου σπουδαίο.
Η μεγαλύτερη δοκιμασία δεν είναι πάντοτε η θλίψη
Οι Πατέρες της Εκκλησίας γνώριζαν από προσωπική εμπειρία ότι οι θλίψεις συνήθως οδηγούν τον άνθρωπο στην προσευχή, ενώ οι επιτυχίες συχνά τον απομακρύνουν από τον Θεό.
Ο πειρασμός της αποτυχίας είναι φανερός.
Ο πειρασμός όμως της επιτυχίας είναι ύπουλος.
Όταν ο άνθρωπος κατορθώνει κάτι αξιόλογο, εύκολα πιστεύει ότι είναι αποκλειστικά δικό του έργο. Η καρδιά αρχίζει να αποδίδει στον εαυτό της όσα αποτελούν δωρεές του Θεού.
Γι' αυτό ο Αββάς Σισώης διδάσκει ότι κάθε αγαθό πρέπει να αποδίδεται στη θεία οικονομία, δηλαδή στη σωτήρια πρόνοια και στη χάρη του Θεού.
Δεν πρόκειται για άρνηση της ανθρώπινης προσπάθειας.
Πρόκειται για την ορθή αξιολόγησή της.
Η Ορθόδοξη διδασκαλία περί συνεργείας
Η Εκκλησία ουδέποτε δίδαξε ούτε τον απόλυτο ανθρωποκεντρισμό ούτε έναν παθητικό μυστικισμό.
Η σωτηρία πραγματοποιείται μέσα στη συνέργεια της ανθρώπινης ελευθερίας με τη Θεία Χάρη.
Ο άνθρωπος αγωνίζεται.
Ο Θεός αγιάζει.
Ο άνθρωπος σπέρνει.
Ο Θεός αυξάνει.
Γι' αυτό ο Απόστολος Παύλος ομολογεί:
«Χάριτι δὲ Θεοῦ εἰμι ὅ εἰμι… οὐκ ἐγώ, ἀλλ᾿ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σὺν ἐμοί.» (Α΄ Κορ. 15,10).
Η φράση αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί ως η αποστολική ερμηνεία του αποφθέγματος του Αββά Σισώη.
Ο Άγιος Μάρκος ο Ασκητής διδάσκει χαρακτηριστικά:
«Πᾶν ἀγαθὸν χάρισμα Θεοῦ ἐστίν.» (PG 65, 929).
Ο άνθρωπος δεν είναι δημιουργός της Θείας Χάριτος.
Είναι αποδέκτης της.
Η Θεία Οικονομία ως έκφραση της θείας αγάπης
Η λέξη «οἰκονομία» έχει βαθύτατο θεολογικό περιεχόμενο.
Οι Πατέρες χρησιμοποιούν τον όρο για να περιγράψουν ολόκληρο το σχέδιο της σωτηρίας.
Ο Μέγας Βασίλειος ονομάζει την ενανθρώπηση του Χριστού «σωτήριον οικονομίαν» (PG 31, 1468).
Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος κάνει λόγο για την «θεία οικονομία» ως την υπέρτατη αποκάλυψη της αγάπης του Θεού προς τον άνθρωπο (PG 36, 316).
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ερμηνεύοντας την ενανθρώπηση σημειώνει ότι ο Θεός συγκαταβαίνει στην ανθρώπινη αδυναμία «κατ' οικονομίαν», όχι επειδή αλλάζει η θεότητά Του, αλλά επειδή η αγάπη Του γίνεται προσιτή στον άνθρωπο (PG 59, 121).
Όταν λοιπόν ο Αββάς Σισώης λέγει ότι κάθε αγαθό είναι «Οικονομία Θεοῦ», μας υπενθυμίζει ότι κάθε ευλογία εντάσσεται μέσα στο αιώνιο σχέδιο της σωτηρίας.
Η ευγνωμοσύνη γεννά ταπείνωση
Ο ευγνώμων άνθρωπος δεν αισθάνεται μικρότερος.
Αισθάνεται περισσότερο αγαπημένος.
Αυτό είναι το μυστικό της ταπεινώσεως.
Η ταπείνωση δεν είναι άρνηση των χαρισμάτων.
Είναι αναγνώριση του Δωρεοδότη.
Όταν ένας επιστήμονας δοξάζει τον Θεό για τη γνώση που απέκτησε, η γνώση του γίνεται διακονία.
Όταν ένας ιατρός θεωρεί την επιστήμη του ευλογία του Θεού, η θεραπεία γίνεται λειτούργημα.
Όταν οι γονείς βλέπουν τα παιδιά τους ως δώρο του Θεού και όχι ως προσωπικό τους επίτευγμα, η οικογένεια μεταβάλλεται σε μικρή κατ' οίκον Εκκλησία.
Ένα σύγχρονο παράδειγμα
Μία νέα γυναίκα ολοκληρώνει με άριστα τις πανεπιστημιακές της σπουδές.
Οι φίλοι της τη συγχαίρουν.
Οι συνεργάτες της την επαινούν.
Η ίδια όμως, αφού ευχαριστήσει όσους τη βοήθησαν, εισέρχεται σιωπηλά στον ναό και ανάβει ένα κερί.
Δεν αισθάνεται ότι μειώνεται επειδή ευχαριστεί τον Θεό.
Αντιθέτως, γνωρίζει ότι χωρίς την υγεία, τη δύναμη, τους κατάλληλους ανθρώπους, τις ευκαιρίες και τη χάρη Του, τίποτε δεν θα είχε πραγματοποιηθεί.
Η ευγνωμοσύνη δεν αφαιρεί την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Την αγιάζει.
Η λεπτή παγίδα της κενοδοξίας
Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος αφιερώνει ολόκληρο λόγο στην κενοδοξία και την χαρακτηρίζει «πολύμορφον θηρίον», διότι εμφανίζεται ακόμη και μετά την άσκηση, τη νηστεία ή την ελεημοσύνη (PG 88, 1145).
Ο άνθρωπος μπορεί να υπερηφανεύεται ακόμη και για την... ταπείνωσή του.
Γι' αυτό οι Πατέρες συνιστούν αδιάκοπη εγρήγορση.
Ο Αββάς Σισώης κόβει την κενοδοξία από τη ρίζα.
Ό,τι καλό υπάρχει μέσα μας είναι δώρο Θεού.
Και κάθε δώρο γεννά ευχαριστία.
Πνευματικοί Μαργαρίτες
• Η αυτομεμψία δεν καταστρέφει την προσωπικότητα· θεραπεύει τον εγωισμό.
• Η ταπείνωση δεν είναι αδυναμία· είναι η δύναμη που ελκύει τη χάρη του Θεού.
• Ο πειρασμός μπορεί να γίνει σχολείο μετανοίας.
• Η επιτυχία γίνεται ευλογία μόνο όταν μετατρέπεται σε δοξολογία.
• Ο άνθρωπος που ευχαριστεί τον Θεό δεν φοβάται ούτε την αποτυχία ούτε την επιτυχία.
• Η ευγνωμοσύνη είναι η μνήμη της καρδιάς απέναντι στις δωρεές του Θεού.
• Η μεγαλύτερη νίκη δεν είναι να μας επαινούν οι άνθρωποι αλλά να αναπαύεται μέσα μας η χάρη του Αγίου Πνεύματος.
Επίλογος
Ο λόγος του Αββά Σισώη αποτελεί μία από τις ωραιότερες συνόψεις της Ορθόδοξης πνευματικότητας.
Στις θλίψεις μάς διδάσκει να αποφεύγουμε τον γογγυσμό.
Στις επιτυχίες μάς διδάσκει να αποφεύγουμε την υπερηφάνεια.
Έτσι η ψυχή παραμένει σταθερή τόσο στον πόνο όσο και στη χαρά.
Ο σύγχρονος άνθρωπος αναζητεί συχνά πολύπλοκες απαντήσεις στα υπαρξιακά του ερωτήματα.
Οι Πατέρες της Ερήμου προσφέρουν μία απάντηση απλή αλλά βαθιά:
Μετάνοια στις δοκιμασίες.
Ευχαριστία στις ευλογίες.
Και στις δύο περιπτώσεις ο άνθρωπος συναντά τον ίδιο Θεό, τον Πατέρα των οἰκτιρμῶν και Θεὸν πάσης παρακλήσεως (Β΄ Κορ. 1,3).
Ευχή
Ευχόμαστε όλοι μας ο Κύριος της δόξης, διά των πρεσβειών της Υπεραγίας Θεοτόκου και του Οσίου Αββά Σισώη, να χαρίζει στις καρδιές μας το πνεύμα της αληθινής ταπεινώσεως, ώστε στις δοκιμασίες να βρίσκουμε δύναμη στη μετάνοια και στις επιτυχίες να υψώνουμε δοξολογία προς τον Δωρεοδότη κάθε αγαθού. Είθε να μας αξιώσει να πορευόμαστε «ἐν καινότητι ζωῆς», δοξάζοντας αδιαλείπτως το πάντιμο και μεγαλοπρεπές Όνομά Του, τώρα και πάντοτε και στους ατελεύτητους αιώνες. Αμήν.
Βιβλιογραφία
Basilius Magnus. (1857). Homiliae et ascetica (J.-P. Migne, Ed.). Patrologia Graeca (Vol. 31). Paris: Migne.
Chrysostomus, I. (1862). Homiliae in Epistolas et Evangelia (J.-P. Migne, Ed.). Patrologia Graeca (Vols. 49, 59). Paris: Migne.
Climacus, I. (1860). Scala Paradisi (J.-P. Migne, Ed.). Patrologia Graeca (Vol. 88). Paris: Migne.
Gregorius Nazianzenus. (1858). Orationes theologicae (J.-P. Migne, Ed.). Patrologia Graeca (Vol. 36). Paris: Migne.
Marcus Eremita. (1865). De lege spirituali (J.-P. Migne, Ed.). Patrologia Graeca (Vol. 65). Paris: Migne.
Migne, J.-P. (Ed.). (1864). Apophthegmata Patrum. Collectio alphabetica. Patrologia Graeca (Vol. 65). Paris: Migne.
Ware, K. (1995). The Orthodox Way. St Vladimir's Seminary Press.
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου