Στην πνευματική παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας υπάρχουν λόγοι των Αγίων Πατέρων που, παρά τη συντομία τους, περικλείουν ολόκληρη τη θεολογία της σωτηρίας. Ένας από αυτούς είναι ο περίφημος διάλογος του Αββά Σισώη:
«Είπεν αδελφός τῷ Ἀββᾷ Σισώῃ· "Τί ποιήσω, Ἀββᾶ; Ἔπεσα." Καὶ λέγει αὐτῷ· "Ἀνάστηθι." Λέγει αὐτῷ· "Ἀνέστην καὶ πάλιν ἔπεσα." Καὶ λέγει· "Πάλιν ἀνάστηθι." Καὶ λέγει· "Ἕως πότε;" Καὶ ἀποκρίνεται ὁ Γέρων· "Ἕως ἂν εὑρεθῇς, ἢ ἐν τῇ πτώσει ἢ ἐν τῇ ἀναστάσει."» (Το Γεροντικό· PG 65, 393).
Ο σύντομος αυτός διάλογος αποτελεί ένα από τα λαμπρότερα κείμενα της ασκητικής γραμματείας. Δεν αναφέρεται απλώς στην ανθρώπινη αδυναμία, αλλά αποκαλύπτει τη στάση που καλείται να έχει ο χριστιανός απέναντι στην πτώση, στη μετάνοια και στην ελπίδα, όσο είναι εν ζωεί.
Ο Αββάς Σισώης και η πνευματική του παρακαταθήκη
Ο Αββάς Σισώης (4ος αιώνας) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ασκητές της Αιγυπτιακής ερήμου. Μετά την κοίμηση του Αγίου Αντωνίου εγκαταστάθηκε στο όρος όπου είχε ασκητέψει ο μεγάλος Πατέρας και διακρίθηκε για τη βαθιά ταπείνωση, τη διάκριση και την αγάπη του προς κάθε άνθρωπο.
Το Γεροντικό δεν τον παρουσιάζει ως αυστηρό δικαστή των αμαρτωλών, αλλά ως ιατρό των ψυχών. Στον λόγο του δεν κυριαρχεί ο φόβος, αλλά η ελπίδα· όχι η απελπισία, αλλά η πρόσκληση σε συνεχή επιστροφή προς τον Θεό.
Η στάση αυτή εκφράζει την ίδια την Ευαγγελική διδασκαλία. Ο Κύριος δεν ήλθε για να καλέσει δικαίους αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια (πρβλ. Λουκ. 5:32). Ολόκληρη η ζωή της Εκκλησίας αποτελεί διαρκή πρόσκληση σε νέα αρχή.
Η πτώση ως πραγματικότητα της ανθρώπινης φύσεως
Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε «κατ' εικόνα Θεού», όμως μετά την προπατορική πτώση βιώνει την εσωτερική σύγκρουση μεταξύ του αγαθού και της αμαρτίας. Ο Μέγας Βασίλειος επισημαίνει ότι η αμαρτία δεν αποτελεί στοιχείο της φύσεώς μας, αλλά ασθένεια της προαιρέσεως (PG 31, 324).
Η πτώση λοιπόν δεν ορίζει την ταυτότητα του ανθρώπου. Είναι γεγονός τραγικό, όχι όμως οριστικό. Αυτό που χαρακτηρίζει τον πιστό δεν είναι ότι δεν πέφτει ποτέ, αλλά ότι δεν παύει να επιστρέφει.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει χαρακτηριστικά:
«Οὐχ ἁμαρτάνειν μόνον κακόν, ἀλλὰ μένειν ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ.» (PG 49, 286).
Με άλλα λόγια, η μεγαλύτερη τραγωδία δεν είναι η πτώση, αλλά η άρνηση της μετανοίας.
Η ανάσταση μετά από κάθε πτώση
Η απάντηση του Αββά Σισώη είναι εντυπωσιακά λιτή: «Ἀνάστηθι.»
Δεν προηγείται έλεγχος, ούτε επίπληξη, ούτε αναζήτηση ευθυνών. Ο γέροντας γνωρίζει ότι ο διάβολος επιδιώκει όχι τόσο να οδηγήσει τον άνθρωπο στην αμαρτία, όσο να τον κρατήσει στην απογοήτευση μετά την αμαρτία.
Η Εκκλησία θεραπεύει την απελπισία με τη μετάνοια.
Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος γράφει:
«Οὐδεμία ἁμαρτία δύναται νὰ νικήσῃ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ.» (Λόγος ΝΕ΄).
Η μετάνοια δεν είναι απλή ψυχολογική ανακούφιση. Είναι αλλαγή νοός, αλλαγή πορείας, επιστροφή στην αγκαλιά του Πατέρα.
Η επιμονή ως καρπός της ελπίδας
Όταν ο αδελφός ρωτά «Ἕως πότε;», εκφράζει τη φυσική κόπωση κάθε αγωνιζομένου χριστιανού.
Η απάντηση του γέροντος είναι συγκλονιστική:
«Μέχρι να σε βρει ο θάνατος είτε στον αγώνα είτε στην πτώση.»
Η αξία δεν βρίσκεται στην αλάνθαστη πορεία, αλλά στη συνεχή προσπάθεια.
Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής διδάσκει ότι η πνευματική ζωή είναι αδιάκοπη κίνηση προς τον Θεό (PG 90, 964).
Έτσι, ο αγώνας δεν τελειώνει ποτέ όσο διαρκεί η επίγεια ζωή. Κάθε ημέρα είναι μια νέα αρχή.
Η παγίδα της απογοήτευσης στη σύγχρονη εποχή
Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από υψηλές απαιτήσεις και χαμηλή αντοχή στην αποτυχία.
Ένας μαθητής αποτυγχάνει στις εξετάσεις και θεωρεί ότι καταστράφηκε το μέλλον του.
Ένας επαγγελματίας χάνει τη δουλειά του και αισθάνεται ότι έχασε την αξία του.
Ένα ζευγάρι περνά κρίση και πιστεύει ότι δεν υπάρχει πλέον ελπίδα.
Ένας νέος αγωνίζεται με πάθη ή εξαρτήσεις και θεωρεί ότι ο Θεός τον εγκατέλειψε.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις ο λόγος του Αββά Σισώη αποκτά εξαιρετική επικαιρότητα:
«Σήκω πάλι.»
Η πνευματική ζωή δεν είναι πορεία χωρίς πτώσεις αλλά πορεία χωρίς παραίτηση.
Η μετάνοια ως εμπειρία χαράς
Πολλοί συνδέουν τη μετάνοια αποκλειστικά με τη λύπη.
Οι Πατέρες όμως τη συνδέουν με τη χαρά.
Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος χαρακτηρίζει τη μετάνοια «θυγατέρα τῆς ἐλπίδος καὶ ἀπαρνήσεως τῆς ἀπελπισίας» (PG 88, 764).
Επομένως, όποιος μετανοεί πραγματικά δεν εγκλωβίζεται στο παρελθόν. Ανοίγεται στο μέλλον που χαρίζει ο Χριστός.
Η Ανάσταση του Κυρίου αποτελεί τη βεβαίωση ότι ο θάνατος, η αμαρτία και η αποτυχία δεν έχουν τον τελευταίο λόγο.
Πνευματικοί Μαργαρίτες
Δεν μας σώζει η αναμαρτησία, αλλά η αληθινή μετάνοια.
Η πτώση γίνεται καταστροφή μόνο όταν αρνούμαστε να σηκωθούμε.
Ο Θεός βλέπει περισσότερο τον αγώνα παρά τις αποτυχίες μας.
Η ταπείνωση γεννά ελπίδα, ενώ η υπερηφάνεια οδηγεί στην απελπισία.
Κάθε εξομολόγηση αποτελεί μια μικρή Ανάσταση της ψυχής.
Η επιμονή στον πνευματικό αγώνα είναι μεγαλύτερη νίκη από μια πρόσκαιρη επιτυχία.
Η χάρη του Θεού δεν εγκαταλείπει ποτέ εκείνον που επιστρέφει με ειλικρίνεια.
Επίλογος
Ο σύντομος διάλογος του Αββά Σισώη συμπυκνώνει την καρδιά του Ευαγγελίου. Ο Χριστός δεν καλεί τέλειους ανθρώπους αλλά ανθρώπους που, παρά τις πτώσεις τους, εξακολουθούν να Τον αναζητούν.
Σε μια εποχή όπου η αποτυχία συχνά οδηγεί στην απογοήτευση και η αδυναμία θεωρείται ντροπή, η Εκκλησία συνεχίζει να διακηρύσσει το ίδιο μήνυμα που ακούστηκε στην Αιγυπτιακή έρημο πριν από δεκαέξι αιώνες: «Σήκω πάλι.»
Αυτός ο λόγος δεν είναι απλώς μια ηθική προτροπή· είναι πρόσκληση ζωής. Όσο υπάρχει μετάνοια, υπάρχει ελπίδα. Όσο υπάρχει ελπίδα, υπάρχει πορεία προς τον Θεό. Και όσο ο άνθρωπος αγωνίζεται να σηκωθεί, η χάρη του Θεού τον συναντά και τον ενδυναμώνει.
Ευχόμαστε όλοι μας ο Πανάγαθος Θεός, διά των πρεσβειών του Οσίου Αββά Σισώη, να μας χαρίζει καρδιά ταπεινή, δύναμη για να σηκωνόμαστε μετά από κάθε πτώση, αδιάλειπτη ελπίδα στη θεία ευσπλαχνία και σταθερότητα στον πνευματικό αγώνα, ώστε να πορευόμαστε καθημερινά προς τη χαρά της Βασιλείας Του. Αμήν.
Βιβλιογραφία
Basilius Magnus. (1857). Homiliae et ascetica (J.-P. Migne, Ed., Patrologia Graeca, Vol. 31). Paris: Migne.
Chrysostomus, I. (1862). Homiliae (J.-P. Migne, Ed., Patrologia Graeca, Vol. 49). Paris: Migne.
Climacus, I. (1860). Scala Paradisi (J.-P. Migne, Ed., Patrologia Graeca, Vol. 88). Paris: Migne.
Migne, J.-P. (Ed.). (1864). Apophthegmata Patrum. Patrologia Graeca, Vol. 65. Paris: Migne.
Maximus Confessor. (1865). Capita theologica et oeconomica (J.-P. Migne, Ed., Patrologia Graeca, Vol. 90). Paris: Migne.
Theodoret of Cyrrhus. (1994). A history of the monks of Syria (R. M. Price, Trans.). Cistercian Publications.
Isaac the Syrian. (1984). The Ascetical Homilies of Saint Isaac the Syrian (D. Miller, Trans.). Holy Transfiguration Monastery.
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου