Ανταπόκριση: κ. Χρήστος Παν. Παπαγεωργίου
Λέγει ο κ. Παπαγεωργίου: Η φωτογραφία αποτυπώνει μια ιστορική στιγμή του 1901 στον σιδηροδρομικό σταθμό του Τζεφερεμινίου (τη σημερινή Βαλύρα Μεσσηνίας). Μια ομάδα Γάλλων περιηγητών ποζάρει πάνω και δίπλα σε μια κλασική ατμομηχανή των ΣΠΑΠ (Σιδηρόδρομοι Πειραιώς - Αθηνών - Πελοποννήσου), έχοντας ως τελικό προορισμό την επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Ιθώμης. Την πολύτιμη αυτή στιγμή διέσωσε με τον φακό του ο Γερμανός περιηγητής και φωτογράφος Konrad Hustaedt .
Το Ιστορικό Πλαίσιο: Οι Ράγες του Εκσυγχρονισμού
Στα τέλη του 19ου αιώνα, η Ελλάδα του Χαρίλαου Τρικούπη επιχειρεί ένα τεράστιο άλμα προς τον εκσυγχρονισμό, με βασικό όχημα την ανάπτυξη του σιδηροδρομικού δικτύου. Η Μεσσηνία μπαίνει δυναμικά στον χάρτη των μεταφορών όταν, τον Φεβρουάριο του 1892, παραδίδεται στην κυκλοφορία η μετρική γραμμή Καλαμάτας - Διαβολιτσίου. Ανάμεσα στους βασικούς σταθμούς της διαδρομής είναι το Τζεφερεμίνι ( η σημερινή Βαλύρα ).
Ο σιδηρόδρομος άλλαξε ριζικά τη μοίρα του τόπου. Από ένα απομονωμένο αγροτικό χωριό, η Βαλύρα μετατρέπεται σε συγκοινωνιακό κόμβο της εύφορης κοιλάδας του Παμίσου. Το τρένο δεν μετέφερε πλέον μόνο τοπικά προϊόντα (λάδι, σύκα, κρασί), αλλά έγινε η πύλη εισόδου για την ανάδειξη της πολιτισμικής κληρονομιάς της περιοχής.
Η Ανάλυση της Φωτογραφίας: Μια Γέφυρα Πολιτισμών στο 1901
Η φωτογραφία του Konrad Hustaedt από το 1901 αποτελεί ένα σπάνιο ντοκουμέντο που φανερώνει τον κοσμοπολίτικο αέρα που έφερε το τρένο στην επαρχία. Στο δεξί μέρος δεσπόζει η βαριά, σιδερένια ατμομηχανή με το χαρακτηριστικό μεγάλο φανάρι στο μπροστινό μέρος και τη σήμανση της θέσης («I.») στο πλάι. Πάνω στο τρένο, σκαρφαλωμένοι σαν σε εξέδρα, βρίσκονται οι Γάλλοι περιηγητές. Φορούν Ευρωπαϊκά κοστούμια και καπέλα της εποχής (ημίψηλα και τραγιάσκες).Στο έδαφος, δίπλα στις ράγες, η εικόνα γίνεται άκρως λαογραφική. Δίπλα στους καλοντυμένους ξένους επισκέπτες στέκονται ντόπιοι Μεσσήνιοι. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει καθαρά ένας άνδρας που φορά την παραδοσιακή λευκή φουστανέλα, ενώ άλλοι φορούν βράκες και χωριάτικα γελέκα.Οι Ευρωπαίοι της εποχής, επηρεασμένοι από το ρεύμα του Φιλελληνισμού και του Ρομαντισμού, χρησιμοποιούσαν το τρένο για να φτάσουν όσο το δυνατόν πιο κοντά στα σπουδαία μνημεία της αρχαιότητας. Ο σταθμός του Τζεφερεμινίου ήταν η ιδανική «αποβάθρα» για να ξεκινήσει κανείς την ανάβαση με ζώα ή πεζή προς την επιβλητική Αρχαία Ιθώμη και τα τείχη της Αρχαίας Μεσσήνης.
Το Τρένο στην Ψυχή του Χωριού
Για τους κατοίκους της Βαλύρας, το τρένο ήταν κάτι παραπάνω από ένα μεταφορικό μέσο· ήταν μια ιεροτελεστία.Το σφύριγμα του «Μουντζούρη» (όπως αποκαλούσαν χαϊδευτικά τις ατμομηχανές λόγω του πυκνού μαύρου καπνού) ρύθμιζε το ρολόι του χωριού. Όταν ακουγόταν η μακρόσυρτη σφυρίχτρα από μακριά, οι αγρότες στα χωράφια ήξεραν πότε είναι μεσημέρι και πότε σχολάνε.Ο σταθμός έγινε το κοινωνικό κέντρο. Εκεί μαζεύονταν οι ντόπιοι για να δουν ποιος έρχεται και ποιος φεύγει, να μάθουν τα νέα από την Καλαμάτα ή την Αθήνα, και να πουλήσουν φρέσκα φρούτα και λιχουδιές στους επιβάτες της σύντομης στάσης. Η άφιξη «ξένων» –όπως των Γάλλων της φωτογραφίας– αποτελούσε το γεγονός της εβδομάδας, ξεσηκώνοντας τα παιδιά του χωριού που έτρεχαν πίσω από τα βαγόνια.
Επίλογος
Η φωτογραφία του 1901 αποτελεί τον καθρέφτη μιας μεταβατικής Ελλάδας. Δείχνει τη στιγμή που η Ελληνική παράδοση (η φουστανέλα) συναντά την Ευρωπαϊκή τεχνολογία (το τρένο) και τον διεθνή πολιτισμό, με φόντο το ιστορικό τοπίο της Μεσσηνίας. Σήμερα, οι παλιοί αυτοί σταθμοί κουβαλούν τη νοσταλγία μιας ρομαντικής εποχής που πέρασε ανεπιστρεπτί, αλλά άφησε βαθύ το αποτύπωμά της στη συλλογική μνήμη της Βαλύρας.
Θερμές ευχαριστίες στον κ. Χρήστο Παν. Παπαγεωργίου, αθλητικογράφο, για το θέμα αυτής της ανάρτησης και στον καθηγητή Βιολογίας και Ιστοριοδίφη κ. Ιωάννη Δ. Λύρα για τη διάσωση του φωτογραφικού και λαογραφικού αρχείου της Βαλύρας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου