Σήμερα, 20 Αυγούστου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Προφήτη Σαμουήλ, μιας από τις σημαντικότερες μορφές της Παλαιάς Διαθήκης. Η εκκλησιαστική παράδοση τον παρουσιάζει ως προφήτη του Θεού από την παιδική του ηλικία, τελευταίο Κριτή του Ισραήλ και εκείνον που έχρισε τους δύο πρώτους βασιλείς, τον Σαούλ και τον Δαβίδ. Η μνήμη του συνδέεται ιδιαίτερα με την προσευχή της μητέρας του Άννας, την αφιέρωσή του στον Θεό και τη νυχτερινή κλήση του: «Λάλησον, Κύριε, ὅτι ἀκούει ὁ δοῦλός σου» (Α΄ Βασ. 3:9).
Η ζωή του Σαμουήλ βρίσκεται σε ένα μεγάλο μεταίχμιο: ο παλαιός κόσμος των Κριτών υποχωρεί και αρχίζει η εποχή της βασιλείας. Ο Σαμουήλ βρίσκεται στο κέντρο αυτής της μετάβασης, όχι ως πολιτικός αρχηγός που επιδιώκει την εξουσία, αλλά ως προφήτης που υπενθυμίζει ότι πάνω από κάθε ανθρώπινο βασιλιά υπάρχει ο αληθινός Βασιλιάς, ο Θεός (Brueggemann, 1990).
Και ίσως γι’ αυτό η μορφή του παραμένει τόσο επίκαιρη: ο Σαμουήλ είναι ο άνθρωπος που δεν προσπαθεί πρώτα να μιλήσει για τον Θεό. Μαθαίνει πρώτα να ακούει τον Θεό.
1. Ένα παιδί που γεννήθηκε από την προσευχή
Η ιστορία του Σαμουήλ αρχίζει με μια γυναίκα που προσεύχεται.
Η Άννα, σύζυγος του Ελκανά, ήταν στείρα και βίωνε βαθιά θλίψη. Δεν αντιμετωπίζει όμως τον πόνο της με απελπισία. Προσέρχεται στον Κύριο και προσεύχεται με δάκρυα. Η προσευχή της είναι τόσο έντονη, ώστε ο ιερέας Ηλί, βλέποντας μόνο τα χείλη της να κινούνται, αρχικά νομίζει ότι είναι μεθυσμένη (Α΄ Βασ. 1:9–16).
Η Άννα, όμως, δεν ήταν μεθυσμένη από κρασί. Ήταν «μεθυσμένη» από την οδύνη και την ελπίδα της.
Και μέσα από αυτή την προσευχή γεννιέται ο Σαμουήλ.
Η εκκλησιαστική παράδοση υπογραμμίζει ακριβώς αυτή την προέλευση του Προφήτη: ήταν καρπός προσευχής. Όταν απογαλακτίστηκε, η Άννα δεν τον κράτησε για τον εαυτό της. Τον έφερε στη Σηλώ και τον αφιέρωσε στον Κύριο, τηρώντας την υπόσχεσή της (Α΄ Βασ. 1:24–28). Η ίδια η μνήμη του Αγίου στην Ορθόδοξη παράδοση συνδέεται με αυτή την αφιέρωση και με την Ωδή της Άννας.
Εδώ βρίσκεται ένα μεγάλο μάθημα.
Το δώρο που δεχόμαστε από τον Θεό δεν γίνεται ιδιοκτησία μας· γίνεται ευθύνη και ευχαριστία.
Η Άννα ζητά παιδί, αλλά όταν το αποκτά, το προσφέρει στον Θεό. Έτσι η μητρότητα γίνεται διακονία και η προσευχή γίνεται προσφορά.
2. Η Ωδή της Άννας: από τη θλίψη στη δοξολογία
Μετά τη γέννηση του Σαμουήλ, η Άννα προσφέρει στον Θεό μια συγκλονιστική ωδή (Α΄ Βασ. 2:1–10). Η παράδοση της Εκκλησίας έχει διατηρήσει την Ωδή αυτή μέσα στη λειτουργική της ζωή ως την Γ΄ Ωδή των Κανόνων. Το υλικό που εξετάσαμε αναδεικνύει ιδιαίτερα τη σύνδεσή της με τη δοξολογία της Άννας και την εκκλησιαστική της χρήση.
Η ωδή αρχίζει:
«Ἐστερεώθη ἡ καρδία μου ἐν Κυρίῳ,ὑψώθη κέρας μου ἐν Θεῷ μου…»(Α΄ Βασ. 2:1).
Δεν είναι πλέον η φωνή μιας γυναίκας που κλαίει.
Είναι η φωνή μιας γυναίκας που ευχαριστεί.
Η Άννα δεν μένει εγκλωβισμένη στο θαύμα που έλαβε. Από το προσωπικό της βίωμα περνά στη θεολογία: ο Θεός είναι Άγιος, ο Θεός γνωρίζει, ο Θεός ταπεινώνει και ανυψώνει, ο Θεός ανατρέπει τις ανθρώπινες βεβαιότητες.
«Κύριος πτωχίζει καὶ πλουτίζει,ταπεινοῖ καὶ ἀνυψοῖ» (Α΄ Βασ. 2:7).
Αυτό είναι ένα από τα κεντρικά θέματα ολόκληρων των βιβλίων του Σαμουήλ: ο Θεός ενεργεί αντίθετα προς τα αυτονόητα ανθρώπινα κριτήρια.
Ο ισχυρός μπορεί να πέσει.
Ο ταπεινός μπορεί να υψωθεί.
Ο πρωτότοκος μπορεί να παραμεριστεί.
Ο μικρότερος μπορεί να εκλεγεί.
Ο βασιλιάς μπορεί να απορριφθεί.
Ο ποιμένας μπορεί να χρισθεί.
Η Άννα, επομένως, προαναγγέλλει ήδη με την ωδή της το θεολογικό μοτίβο που θα διατρέξει την ιστορία του Σαμουήλ.
3. «Ὑψώσει κέρας χριστοῦ αὐτοῦ»
Στο τέλος της Ωδής συναντούμε μια ιδιαίτερα σημαντική φράση:
«…καὶ δώσει ἰσχὺν τοῖς βασιλεῦσιν ἡμῶν,καὶ ὑψώσει κέρας χριστοῦ αὐτοῦ»(Α΄ Βασ. 2:10).
Η λέξη «κέρας» στη βιβλική γλώσσα έχει συμβολική σημασία. Παραπέμπει στη δύναμη, στην ισχύ, στη βασιλική εξουσία, στη νίκη και στην πνευματική ανύψωση. Το υλικό που εξετάσαμε αναδεικνύει ακριβώς αυτή τη σημασιολογική διάσταση και τη σύνδεση του «κέρατος» με την εικόνα της δύναμης και του χρίσματος.
Έτσι, το «ὑψώσει κέρας» σημαίνει ότι ο Θεός θα υψώσει τη δύναμη και τη βασιλική εξουσία του εκλεκτού Του.
Η λέξη «χριστός» εδώ έχει την έννοια του κεχρισμένου, εκείνου που έχει χρισθεί από τον Θεό.
Η φράση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος όταν διαβάζεται μέσα στη συνολική βιβλική οικονομία: η βασιλεία, το χρίσμα και η προσδοκία του εκλεκτού βασιλιά θα οδηγήσουν σταδιακά στην προσδοκία του Μεσσία. Η χριστιανική ανάγνωση βλέπει στην Παλαιά Διαθήκη μια πορεία που κορυφώνεται στον Χριστό.
Δεν σημαίνει ότι η Άννα έδωσε μια πλήρη νεοδιαθηκική χριστολογία με τους όρους της Καινής Διαθήκης. Σημαίνει ότι η Εκκλησία, διαβάζοντας ολόκληρη τη Γραφή ως ενιαία ιστορία της θείας οικονομίας, βλέπει στο «κέρας τοῦ χριστοῦ» έναν σημαντικό Μεσσιανικό ορίζοντα.
Και δεν είναι τυχαίο ότι αργότερα ο Ζαχαρίας, στην αρχή του Ευαγγελίου κατά Λουκάν, θα μιλήσει για το «κέρας σωτηρίας» που ο Θεός ήγειρε (Λουκ. 1:69).
4. Ο Σαμουήλ μεγαλώνει ενώπιον του Θεού
Ο μικρός Σαμουήλ μεταφέρεται στη Σηλώ και μεγαλώνει υπό την πνευματική καθοδήγηση του Ηλί.
Η Αγία Γραφή λέει:
«Τὸ δὲ παιδάριον Σαμουὴλ ἐπορεύετο καὶ ἐμεγαλύνετο καὶ ἦν ἀγαθὸν καὶ μετὰ Κυρίου καὶ μετὰ ἀνθρώπων»(Α΄ Βασ. 2:26).
Πρόκειται για μια εξαιρετικά όμορφη περιγραφή της πνευματικής ωρίμανσης.
Ο Σαμουήλ μεγαλώνει μετά του Κυρίου και μετά των ανθρώπων.
Δεν υπάρχει εδώ μια πνευματικότητα αποκομμένη από την πραγματικότητα. Η σχέση με τον Θεό φαίνεται και στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος στέκεται απέναντι στους άλλους.
Η Εκκλησία, άλλωστε, βλέπει στον Σαμουήλ ήδη από την παιδική του ηλικία έναν άνθρωπο αφιερωμένο στη διακονία του Θεού.
5. «Σαμουήλ, Σαμουήλ!»
Και έρχεται η νύχτα.
Ο λόγος του Κυρίου ήταν σπάνιος εκείνες τις ημέρες και τα οράματα δεν ήταν συχνά (Α΄ Βασ. 3:1). Μέσα σε αυτή την πνευματική σιωπή, ο Θεός καλεί ένα παιδί:
«Σαμουήλ, Σαμουήλ!»
Ο Σαμουήλ δεν καταλαβαίνει αμέσως ποιος τον καλεί. Νομίζει ότι είναι ο Ηλί. Σηκώνεται, πηγαίνει στον γέροντα ιερέα και του λέει:
«Ἰδοὺ ἐγώ, ὅτι ἐκάλεσάς με».
Η σκηνή επαναλαμβάνεται.
Τότε ο Ηλί αντιλαμβάνεται ότι ο Κύριος καλεί το παιδί και του λέει να απαντήσει:
«Λάλησον, Κύριε, ὅτι ἀκούει ὁ δοῦλός σου»(Α΄ Βασ. 3:9).
Αυτή η φράση αποτελεί ίσως το πνευματικό σύνθημα ολόκληρης της ζωής του Σαμουήλ.
Πρώτα ακούμε. Μετά μιλάμε.
Ο προφήτης δεν ξεκινά από τη δική του γνώμη. Δεν αυτοδιορίζεται. Δεν κατασκευάζει μήνυμα. Καλείται και απαντά.
Ο Tsumura (2007) αναδεικνύει την αφήγηση της κλήσης ως κρίσιμο σημείο για την κατανόηση της προφητικής ταυτότητας του Σαμουήλ.
Και υπάρχει εδώ ένα υπέροχο παράδοξο: ο Θεός μιλά σε μια εποχή κατά την οποία ο θεϊκός λόγος φαίνεται σπάνιος. Η σιωπή δεν σημαίνει απουσία.
Μέσα στη σιωπή μπορεί να γεννιέται μια νέα κλήση.
6. Η υπακοή του παιδιού
Ο Σαμουήλ σηκώνεται μέσα στη νύχτα.
Δεν βαριέται.
Δεν λέει «αύριο».
Δεν αδιαφορεί.
Ακούει μια φωνή και αναζητά εκείνον που τον καλεί.
Το υλικό που εξετάσαμε υπογραμμίζει ιδιαίτερα αυτή την ετοιμότητα και την άμεση ανταπόκριση του παιδιού.
Η πνευματική εγρήγορση είναι μία από τις μεγάλες αρετές που χρειαζόμαστε και σήμερα.
Ζούμε μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο φωνές. Ακούμε ειδήσεις, διαφημίσεις, κοινωνικά δίκτυα, απόψεις, αντιπαραθέσεις, φόβους και επιθυμίες.
Το πρόβλημά μας δεν είναι ότι δεν ακούμε.
Είναι ότι δυσκολευόμαστε να διακρίνουμε ποια φωνή αξίζει να ακούσουμε.
Ο Σαμουήλ μας διδάσκει τη σιωπή, την εγρήγορση και τη διάκριση.
7. Η πρώτη δύσκολη προφητεία
Ο Θεός δεν καλεί τον Σαμουήλ για να του αναθέσει ένα εύκολο μήνυμα.
Του αποκαλύπτει την κρίση που θα έρθει στον οίκο του Ηλί εξαιτίας της αμαρτωλότητας των υιών του (Α΄ Βασ. 3:11–18).
Ο Σαμουήλ φοβάται να το ανακοινώσει.
Όταν όμως ο Ηλί τον ρωτά, ο νεαρός προφήτης δεν αποκρύπτει τίποτε.
Εδώ εμφανίζεται η αληθινή προφητική παρρησία.
Ο προφήτης δεν είναι άνθρωπος που λέει στους ανθρώπους αυτό που θέλουν να ακούσουν. Είναι εκείνος που μεταφέρει πιστά αυτό που έλαβε από τον Θεό.
Ο McCarter (1980), εξετάζοντας την αφήγηση του Α΄ Σαμουήλ, αναδεικνύει τη σημασία της προφητικής και βασιλικής εξουσίας μέσα στη διαμόρφωση της ιστορίας του Ισραήλ.
Ο Σαμουήλ θα σταθεί πολλές φορές απέναντι σε ανθρώπους ισχυρότερους από εκείνον.
Δεν θα φοβηθεί.
8. Ο προφήτης και ο Κριτής
Ο Σαμουήλ δεν περιορίζεται σε μια εσωτερική πνευματική ζωή.
Γίνεται Κριτής του Ισραήλ.
Καλεί τον λαό:
«Ἐὰν ἐξ ὅλης καρδίας ὑμῶν ἐπιστρέφητε πρὸς Κύριον…»
και ζητά την απομάκρυνση των ξένων θεών (Α΄ Βασ. 7:3).
Η λύση που προτείνει δεν είναι πρώτα πολιτική.
Είναι μετάνοια.
Ο λαός χρειάζεται να επιστρέψει στον Θεό.
Ακολουθεί η συγκέντρωση στη Μισπά και η μεγάλη νίκη εναντίον των Φιλισταίων (Α΄ Βασ. 7:5–12).
Μετά τη νίκη ο Σαμουήλ παίρνει έναν λίθο και τον ονομάζει Αβεν-Εζέρ, λέγοντας:
«Ἕως τοῦδε ἐβοήθησεν ἡμῖν Κύριος»(Α΄ Βασ. 7:12).
Πόσο σπουδαία ομολογία!
Δεν λέει:
«Μέχρι εδώ νικήσαμε μόνοι μας».
Λέει:
«Μέχρι εδώ μας βοήθησε ο Κύριος».
Αυτό είναι η μνήμη της Εκκλησίας: να κοιτάζει πίσω και να αναγνωρίζει τη χάρη του Θεού.
9. Ο Σαμουήλ και η ανθρώπινη επιθυμία για εξουσία
Ο λαός ζητά βασιλιά:
«Κατάστησον ἡμῖν βασιλέα τοῦ κρίνειν ἡμᾶς, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἔθνη»(Α΄ Βασ. 8:5).
Η απαίτηση αυτή είναι θεολογικά σημαντική.
Ο λαός θέλει να γίνει «όπως στα άλλα έθνη».
Ζητά έναν ορατό ανθρώπινο βασιλιά.
Ο Σαμουήλ θλίβεται. Προσεύχεται. Και ο Θεός του επιτρέπει να προχωρήσει η διαδικασία της βασιλείας, ενώ ταυτόχρονα προειδοποιεί τον λαό για τους κινδύνους της ανθρώπινης εξουσίας (Α΄ Βασ. 8:6–18).
Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα θεολογικά θέματα των βιβλίων του Σαμουήλ: η ένταση ανάμεσα στη βασιλεία του Θεού και στη βασιλεία του ανθρώπου (Brueggemann, 1990).
Η εξουσία μπορεί να γίνει διακονία.
Μπορεί όμως να γίνει και αυτοκρατορία του εγώ.
Γι’ αυτό ο προφήτης πρέπει πάντοτε να στέκεται απέναντι στην εξουσία ως υπενθύμιση ότι κανένας άνθρωπος δεν είναι απόλυτος.
10. Το χρίσμα του Σαούλ
Ο Σαμουήλ χρίζει τον Σαούλ βασιλιά (Α΄ Βασ. 10:1).
Το χρίσμα όμως δεν σημαίνει ότι ο βασιλιάς γίνεται ανεξέλεγκτος.
Ο χρισμένος βασιλιάς παραμένει υπό τον λόγο του Θεού.
Όταν ο Σαούλ παρακούει, ο Σαμουήλ τον ελέγχει:
«Ἰδοὺ ἀκοὴ ὑπὲρ θυσίαν ἀγαθή»(Α΄ Βασ. 15:22).
Η υπακοή είναι ανώτερη από την εξωτερική θρησκευτική πράξη.
Δεν αρκεί να προσφέρουμε θυσίες, να μιλούμε για τον Θεό ή να έχουμε θρησκευτική εικόνα.
Ο Θεός ζητά καρδιά υπάκουη.
Η πνευματικότητα χωρίς υπακοή κινδυνεύει να γίνει τύπος.
11. Ο Σαμουήλ πονά για τον Σαούλ
Είναι σημαντικό ότι ο Σαμουήλ δεν χαίρεται για την πτώση του Σαούλ.
Η Αγία Γραφή λέει:
«Καὶ Σαμουὴλ ἐπένθησεν ἐπὶ Σαούλ»(Α΄ Βασ. 15:35).
Ο προφήτης λέει την αλήθεια, αλλά πονά.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό για τη χριστιανική πνευματικότητα.
Η αλήθεια δεν πρέπει να γίνεται σκληρότητα.
Μπορούμε να ελέγχουμε το κακό χωρίς να μισούμε τον άνθρωπο.
Μπορούμε να διαφωνούμε χωρίς να παύουμε να αγαπούμε.
Μπορούμε να προσευχόμαστε ακόμη και για εκείνον που μας απογοήτευσε.
Και ο Σαμουήλ θα το εκφράσει με μοναδικό τρόπο:
«Μὴ γένοιτό μοι τοῦ ἁμαρτεῖν τῷ Κυρίῳ ἐκλείπειν τοῦ προσεύχεσθαι περὶ ὑμῶν»(Α΄ Βασ. 12:23).
Για τον προφήτη, το να σταματήσει να προσεύχεται για τον λαό θα ήταν αμαρτία.
12. Η μεγάλη δοκιμασία: να χρίσει τον Δαβίδ
Μετά την απόρριψη του Σαούλ, ο Θεός στέλνει τον Σαμουήλ στον Ιεσσαί στη Βηθλεέμ:
«Πλήσον τὸ κέρας σου ἐλαίου καὶ δεῦρο, καὶ ἀποστελῶ σε πρὸς Ἰεσσαὶ…»(Α΄ Βασ. 16:1).
Ο Σαμουήλ φτάνει και βλέπει τον Ελιάβ, τον πρωτότοκο.
Εντυπωσιάζεται από την εξωτερική του εμφάνιση.
Ίσως σκέφτηκε: αυτός είναι ο βασιλιάς.
Αλλά ο Θεός τον διορθώνει:
«Μὴ ἐπιβλέψῃς εἰς τὴν ὄψιν αὐτοῦ… ὅτι οὐχ ὡς ἐμβλέψεται ἄνθρωπος, ὄψεται ὁ Θεός· ὅτι ἄνθρωπος εἰς πρόσωπον ὄψεται, ὁ δὲ Θεὸς εἰς καρδίαν βλέψεται»(Α΄ Βασ. 16:7).
Αυτή είναι μια από τις πιο συγκλονιστικές φράσεις ολόκληρης της Αγίας Γραφής.
Ο άνθρωπος βλέπει το πρόσωπο. Ο Θεός βλέπει την καρδιά.
Ο άνθρωπος βλέπει εμφάνιση.
Ο Θεός βλέπει εσωτερικό άνθρωπο.
Ο άνθρωπος βλέπει κοινωνική θέση.
Ο Θεός βλέπει ταπείνωση.
Ο άνθρωπος βλέπει δύναμη.
Ο Θεός βλέπει πίστη.
Ο άνθρωπος βλέπει τον μικρότερο γιο που βρίσκεται στα χωράφια.
Ο Θεός βλέπει τον μελλοντικό βασιλιά.
13. Ο ξεχασμένος ποιμένας
Ο Ιεσσαί έχει ακόμη έναν γιο.
Τον μικρότερο.
Τον Δαβίδ.
Δεν βρίσκεται καν μπροστά στον προφήτη.
Βόσκει τα πρόβατα.
Και όταν έρχεται, ο Θεός λέει:
«Ἀνάστα, χρῖσον αὐτόν, ὅτι οὗτός ἐστιν»(Α΄ Βασ. 16:12).
Ο Σαμουήλ παίρνει το κέρας του μύρου και χρίζει τον Δαβίδ ανάμεσα στους αδελφούς του. Από εκείνη την ημέρα το Πνεύμα του Κυρίου έρχεται επάνω του (Α΄ Βασ. 16:13).
Δραματική είναι η αντίθεση ανάμεσα στους επτά μεγαλύτερους γιους και στον μικρότερο, τον ποιμένα, τον οποίο τελικά επιλέγει ο Θεός.
Και εδώ επιστρέφουμε στην Ωδή της Άννας:
«Κύριος… ταπεινοῖ καὶ ἀνυψοῖ».
Η θεολογία της Άννας γίνεται ιστορία στον Δαβίδ.
14. Από το κέρας της Άννας στο κέρας του Σαμουήλ
Έτσι μπορούμε να δούμε έναν υπέροχο θεολογικό άξονα:
Η Άννα λέει:
«Ὑψώθη κέρας μου ἐν Θεῷ μου».
Ο Θεός λέει στον Σαμουήλ:
«Πλήσον τὸ κέρας σου ἐλαίου».
Και ο Σαμουήλ χρίζει τον Δαβίδ.
Το κέρας περνά από το προσωπικό βίωμα της Άννας στο προφητικό έργο του Σαμουήλ και από εκεί στη βασιλική προσδοκία.
Η βασιλεία του Δαβίδ δεν είναι απλώς πολιτικό γεγονός. Εντάσσεται στη μεγάλη βιβλική ιστορία της θείας εκλογής και της προσδοκίας του Μεσσία.
Γι’ αυτό η χριστιανική ανάγνωση των βιβλίων του Σαμουήλ βλέπει στη γραμμή Δαβίδ–Μεσσίας έναν σημαντικό άξονα που οδηγεί προς τον Χριστό.
15. Ο ποιμένας Δαβίδ και ο Ψαλμός του Κυρίου
Ο Δαβίδ, ο μικρός ποιμένας που χρίστηκε από τον Σαμουήλ, θα γίνει αργότερα ο μεγάλος ψαλμωδός του Ισραήλ.
Η εικόνα του ποιμένα θα αποκτήσει τεράστια σημασία:
«Κύριος ποιμαίνει με καὶ οὐδέν με ὑστερήσει»(Ψαλμ. 22 [23]:1).
Ο Ψαλμός παρουσιάζει τον Θεό ως ποιμένα που οδηγεί, αναπαύει, προστατεύει και συνοδεύει τον άνθρωπο ακόμη και «ἐν μέσῳ σκιᾶς θανάτου».
Και εδώ ανοίγει ένας ακόμη θεολογικός ορίζοντας.
Ο Σαμουήλ χρίζει έναν ποιμένα.
Ο Δαβίδ γίνεται ο βασιλιάς-ποιμένας.
Και η Καινή Διαθήκη θα παρουσιάσει τον Χριστό ως:
«ὁ ποιμὴν ὁ καλός»(Ιω. 10:11).
Έτσι, χωρίς να συγχέουμε τα πρόσωπα ή να παρακάμπτουμε το ιστορικό νόημα των κειμένων, μπορούμε να διακρίνουμε τη μεγάλη βιβλική πορεία της εικόνας του ποιμένα, η οποία κορυφώνεται στον Χριστό.
16. Ο Δαβίδ μπροστά στον Γολιάθ
Δεν χρειάζεται να μετατρέψουμε το αφιέρωμα στον Σαμουήλ σε βιογραφία του Δαβίδ. Αξίζει όμως να αναφερθεί ένα γεγονός που φανερώνει την καρποφορία της επιλογής του Σαμουήλ.
Ο Δαβίδ θα σταθεί μπροστά στον Γολιάθ.
Ο ένας έχει πανοπλία, δόρυ και ανθρώπινη δύναμη.
Ο άλλος έχει μια σφενδόνη, λίγα λιθάρια και πίστη.
Η περίφημη ομολογία του Δαβίδ είναι:
«Ἐγὼ δὲ ἔρχομαι πρὸς σὲ ἐν ὀνόματι Κυρίου Σαβαώθ»(Α΄ Βασ. 17:45).
Δεν είναι η σφενδόνη που δίνει το θεολογικό βάρος στην αφήγηση.
Είναι το όνομα του Κυρίου.
Και εδώ μπορούμε να επιστρέψουμε στον Σαμουήλ: ο προφήτης είχε χρίσει έναν άνθρωπο που ο κόσμος θα μπορούσε εύκολα να θεωρήσει μικρό και ασήμαντο.
Ο Θεός όμως βλέπει διαφορετικά.
17. Ο Σαμουήλ ως πρότυπο πνευματικής ηγεσίας
Ο Σαμουήλ υπήρξε ηγέτης, αλλά δεν έγινε ιδιοκτήτης της εξουσίας.
Δεν δημιούργησε δυναστεία.
Δεν αναζήτησε προσωπική δόξα.
Δεν χρησιμοποίησε το αξίωμά του για πλούτο.
Όταν έφτασε το τέλος της δημόσιας διακονίας του, μπορούσε να σταθεί μπροστά στον λαό και να ζητήσει μαρτυρία για την ακεραιότητά του (Α΄ Βασ. 12:1–5).
Αυτό είναι το μεγαλείο του.
Η αληθινή ηγεσία δεν μετριέται από το πόσους ανθρώπους μπορούμε να ελέγξουμε.
Μετριέται από το αν μπορούμε να σταθούμε ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων με καθαρή συνείδηση.
18. Η δύναμη της προσευχής
Ο Σαμουήλ γεννήθηκε μέσα στην προσευχή της Άννας.
Μεγάλωσε μέσα στη λατρεία.
Κλήθηκε μέσα στη νύχτα.
Υπηρέτησε τον λαό με προσευχή.
Και στο τέλος δηλώνει:
«Μὴ γένοιτό μοι… ἐκλείπειν τοῦ προσεύχεσθαι περὶ ὑμῶν»(Α΄ Βασ. 12:23).
Έτσι δημιουργείται ένας μεγάλος κύκλος:
Η προσευχή περνά από γενιά σε γενιά.
Και αυτό είναι ένα από τα ωραιότερα μηνύματα για τις οικογένειές μας.
Οι γονείς προσεύχονται για τα παιδιά.
Τα παιδιά μαθαίνουν να προσεύχονται.
Και αργότερα εκείνα προσεύχονται για τους άλλους.
19. Ο Σαμουήλ και η οικογένεια
Η ιστορία του μας θυμίζει επίσης ότι η πνευματική καλλιέργεια δεν αρχίζει όταν ο άνθρωπος μεγαλώσει.
Αρχίζει από την παιδική ηλικία.
Ο Σαμουήλ δεν έγινε άνθρωπος του Θεού ξαφνικά.
Από μικρός έμαθε να υπηρετεί.
Από μικρός έμαθε να ακούει.
Από μικρός βρισκόταν στον χώρο της λατρείας.
Από μικρός έμαθε να υπακούει.
Η οικογένεια, επομένως, έχει τεράστια ευθύνη.
Δεν καλούμαστε να αποφασίσουμε εμείς τι θα γίνει το παιδί μας.
Καλούμαστε να το βοηθήσουμε να ανακαλύψει ποιος το καλεί και τι θέλει ο Θεός να γίνει.
Η Άννα δεν κράτησε τον Σαμουήλ ως προσωπικό της επίτευγμα.
Τον παρέδωσε στον Θεό.
20. Ο Σαμουήλ και η πνευματική διάκριση
Η ζωή του μας διδάσκει κάτι ακόμη: ακόμη και ο προφήτης χρειάζεται να διορθωθεί.
Όταν βλέπει τον Ελιάβ, εντυπωσιάζεται.
Ο Θεός όμως του λέει:
«Ὁ Θεὸς εἰς καρδίαν βλέψεται»(Α΄ Βασ. 16:7).
Αυτό σημαίνει ότι η πνευματική διάκριση είναι διαρκής άσκηση.
Δεν αρκεί να έχουμε εμπειρία.
Δεν αρκεί να είμαστε μεγαλύτεροι.
Δεν αρκεί να έχουμε θέση.
Χρειάζεται συνεχώς να αφήνουμε τον Θεό να διορθώνει το βλέμμα μας.
Πόσες φορές κι εμείς κρίνουμε έναν άνθρωπο από την εμφάνιση, τη μόρφωση, την κοινωνική θέση, την οικονομική κατάσταση ή την εξωτερική του συμπεριφορά!
Ο Θεός μάς καλεί να δούμε βαθύτερα.
21. Ο Σαμουήλ και η εξουσία
Στον Σαμουήλ συναντούμε μια πολύ επίκαιρη θεολογία της εξουσίας.
Ο Σαούλ είναι βασιλιάς.
Ο Δαβίδ γίνεται βασιλιάς.
Αλλά κανένας βασιλιάς δεν είναι Θεός.
Ο προφήτης στέκεται δίπλα στην εξουσία και ταυτόχρονα απέναντί της.
Τη χρίζει όταν ο Θεός το ζητά.
Την ελέγχει όταν παραβιάζει το θέλημα του Θεού.
Της υπενθυμίζει ότι η εξουσία είναι διακονία και όχι ιδιοκτησία.
Αυτό παραμένει επίκαιρο όχι μόνο για τους πολιτικούς ή τους δημόσιους άρχοντες. Ισχύει για κάθε άνθρωπο που έχει κάποια μορφή ευθύνης: στην οικογένεια, στην εργασία, στην Εκκλησία, στην κοινωνία.
Όποιος έχει εξουσία πρέπει να θυμάται ότι θα λογοδοτήσει.
22. Ο Σαμουήλ ως άνθρωπος της αλήθειας και της αγάπης
Μπορούμε να συνοψίσουμε την προφητική στάση του Σαμουήλ σε δύο λέξεις:
αλήθεια και αγάπη.
Λέει την αλήθεια στον Ηλί.
Λέει την αλήθεια στον Σαούλ.
Χρίζει τον Δαβίδ.
Προειδοποιεί τον λαό.
Αλλά ταυτόχρονα προσεύχεται γι’ αυτόν.
Δεν είναι κυνικός.
Δεν είναι σκληρός.
Δεν απολαμβάνει την αποτυχία των άλλων.
Ο αληθινός άνθρωπος του Θεού δεν είναι αυτός που φωνάζει περισσότερο.
Είναι εκείνος που μπορεί να πει την αλήθεια χωρίς να χάσει την αγάπη.
23. «Έως τούδε εβοήθησεν ημίν Κύριος»
Ίσως αυτή είναι η φράση που αξίζει περισσότερο να κρατήσουμε από τη μνήμη του Προφήτη Σαμουήλ.
«Ἕως τοῦδε ἐβοήθησεν ἡμῖν Κύριος».
Ο Σαμουήλ δεν έζησε μια εύκολη ζωή.
Είδε την πτώση του Ηλί.
Είδε την αποτυχία του Σαούλ.
Έζησε πολέμους.
Έζησε πολιτικές ανατροπές.
Πόνεσε.
Προσευχήθηκε.
Αλλά στο τέλος δεν βλέπει μόνο τις αποτυχίες.
Βλέπει τη χάρη.
Και αυτό είναι η χριστιανική μνήμη.
Να κοιτάζουμε πίσω και να λέμε:
Μέχρι εδώ μας κράτησε ο Θεός.
Όχι επειδή δεν είχαμε δυσκολίες.
Αλλά επειδή μέσα στις δυσκολίες δεν μας εγκατέλειψε.
24. Τι μας λέει σήμερα ο Προφήτης Σαμουήλ;
Ο Σαμουήλ μάς θέτει σήμερα ορισμένα πολύ απλά αλλά δύσκολα ερωτήματα:
Ακούμε τον Θεό;
Ή έχουμε γεμίσει τη ζωή μας με τόσο θόρυβο, ώστε δεν ακούμε πλέον τη σιωπή Του;
Προσευχόμαστε;
Ή θυμόμαστε τον Θεό μόνο όταν αντιμετωπίζουμε δυσκολία;
Υπακούμε;
Ή θέλουμε ο Θεός να ευλογεί πάντοτε τις δικές μας αποφάσεις;
Βλέπουμε την καρδιά;
Ή κρίνουμε τους ανθρώπους από την εμφάνισή τους;
Θυμόμαστε τις ευεργεσίες του Θεού;
Ή θεωρούμε αυτονόητα όλα όσα έχουμε;
Προσευχόμαστε για τους άλλους;
Ή εγκαταλείπουμε εύκολα εκείνους που μας απογοητεύουν;
Η ζωή του Σαμουήλ απαντά σε όλα αυτά με μία στάση:
«Λάλησον, Κύριε, ότι ακούει ο δούλος σου».
25. Από την Άννα στον Σαμουήλ και από τον Σαμουήλ στον Δαβίδ
Αν θέλαμε να συμπυκνώσουμε ολόκληρη τη θεολογία της σημερινής εορτής σε μία πνευματική διαδρομή, θα μπορούσαμε να την παρουσιάσουμε έτσι:
Άννα → προσευχή.
Η θλίψη γίνεται προσευχή.
Προσευχή → Σαμουήλ.
Η προσευχή γίνεται καρπός.
Σαμουήλ → ακρόαση.
Ο καρπός γίνεται αφιερωμένη ζωή.
Ακρόαση → υπακοή.
Ο άνθρωπος ακούει και ανταποκρίνεται.
Υπακοή → προφητεία.
Ο άνθρωπος που ακούει γίνεται φωνή του Θεού.
Προφητεία → χρίση.
Ο Σαμουήλ χρίζει τον εκλεκτό.
Χρίση → Δαβίδ.
Ο μικρός ποιμένας γίνεται βασιλιάς.
Δαβίδ → Μεσσιανική προσδοκία.
Η βασιλική υπόσχεση οδηγεί στη μεγάλη προσδοκία του Κεχρισμένου.
Και η προσδοκία → Χριστός.
Η χριστιανική ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης βρίσκει στην ιστορία αυτή μία ακόμη ψηφίδα της μεγάλης εικόνας της θείας οικονομίας.
Επίλογος
Να μάθουμε να ακούμε
Ο Προφήτης Σαμουήλ δεν μας αφήνει πρώτα ένα βιβλίο.
Μας αφήνει μια στάση ζωής.
Να ακούμε.
Να προσευχόμαστε.
Να υπακούμε.
Να διακρίνουμε.
Να μιλούμε την αλήθεια.
Να μη φοβόμαστε τους ισχυρούς.
Να μην περιφρονούμε τους μικρούς.
Να μην κρίνουμε από την εμφάνιση.
Να βλέπουμε την καρδιά.
Να προσευχόμαστε ακόμη και για εκείνους που μας πληγώνουν.
Και, πάνω απ’ όλα, να μπορούμε να στεκόμαστε ενώπιον του Θεού και να λέμε:
«Λάλησον, Κύριε, ότι ακούει ο δούλός σου».
Η φωνή του Θεού δεν έπαψε να υπάρχει επειδή ο κόσμος έγινε θορυβώδης.
Ίσως εμείς χρειάζεται να ξαναβρούμε τη σιωπή.
Ίσως χρειάζεται να κλείσουμε για λίγο τις πολλές ανθρώπινες φωνές, ώστε να ακούσουμε εκείνη τη μία φωνή που οδηγεί στη ζωή.
Και όταν κάποια στιγμή κοιτάξουμε πίσω στην πορεία μας, ας μπορέσουμε κι εμείς να στήσουμε τον δικό μας «Αβεν-Εζέρ» και να ομολογήσουμε:
«Ἕως τοῦδε ἐβοήθησεν ἡμῖν Κύριος».
Ευχές για την εορτή του Προφήτη Σαμουήλ
Ας ευχηθούμε σήμερα όλοι μαζί, με τις πρεσβείες του Αγίου Προφήτη Σαμουήλ, να μας χαρίζει ο Κύριος καθαρή καρδιά, φωτισμένο νου και πνεύμα διάκρισης, ώστε να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τη φωνή Του μέσα στις πολλές φωνές της εποχής μας.
Ας μας δίνει δύναμη να προσευχόμαστε όταν δυσκολευόμαστε, υπομονή όταν δοκιμαζόμαστε, ταπείνωση όταν ευλογούμαστε και θάρρος όταν καλούμαστε να υπερασπιστούμε την αλήθεια.
Ας ευλογεί τις οικογένειές μας, τα παιδιά μας, τους ανθρώπους που αγαπούμε και όλους εκείνους που έχουν ανάγκη από την προσευχή μας.
Ας μας βοηθά να μη βλέπουμε μόνο «το πρόσωπο», αλλά να μαθαίνουμε να βλέπουμε την καρδιά.
Και όταν περνούμε από δύσκολους δρόμους, ας μη λησμονούμε ποτέ ότι ο Κύριος είναι μαζί μας.
Ας μπορούμε, λοιπόν, μέσα στις χαρές και στις δοκιμασίες μας, να επαναλαμβάνουμε με ευγνωμοσύνη:
«Έως τούδε εβοήθησεν ημίν Κύριος».
Χρόνια πολλά και ευλογημένα σε όλους και όλες που εορτάζουν σήμερα!
Είθε ο Κύριος, διά των πρεσβειών του Προφήτη Σαμουήλ, να μας χαρίζει υγεία, ειρήνη, φωτισμό, μετάνοια, δύναμη και κάθε ευλογία, και να μας αξιώνει να ακούμε πάντοτε τη φωνή Του και να την ακολουθούμε με πίστη και ταπείνωση.
Άγιε Προφήτη Σαμουήλ, πρέσβευε υπέρ ημών!
Βιβλιογραφία
Brueggemann, W. (1990). First and Second Samuel. John Knox Press.
Greek Orthodox Archdiocese of America. (n.d.). Samuel the Prophet. Greek Orthodox Archdiocese of America — Samuel the Prophet
McCarter, P. K., Jr. (1980). I Samuel: A new translation with introduction, notes & commentary (Vol. 8). Doubleday.
Tsumura, D. T. (2007). The first book of Samuel. William B. Eerdmans Publishing Company.
-Λόγος Θείου Φωτός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου